ดัน “ผ้าขิดสลับหมี่หนองบัวลำภู” สินค้า GI สู่ตลาดพรีเมียม ยกระดับเศรษฐกิจชุมชน

กรมทรัพย์สินทางปัญญา กระทรวงพาณิชย์ ชวนสัมผัสอัตลักษณ์ของ สินค้า GI “ผ้าขิดสลับหมี่หนองบัวลำภู” ผ้าทอพื้นเมืองที่สะท้อนภูมิปัญญาการทอผ้าอันประณีตของชาวหนองบัวลำภู ผ่านการผสมผสานเทคนิคการทอผ้าขิดและผ้ามัดหมี่ไว้ในผืนเดียวอย่างลงตัว โดย กรมฯ พร้อมเดินหน้าขับเคลื่อนนโยบายของ นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ในการใช้ทรัพย์สินทางปัญญาเป็นกลไกสร้างมูลค่าเพิ่มให้สินค้าอัตลักษณ์ท้องถิ่น เสริมสร้างความเข้มแข็งให้เศรษฐกิจชุมชน และผลักดันสินค้าไทยสู่ตลาดมูลค่าสูง

วันที่ 29 กรกฎาคม 2569 นางอรมน ทรัพย์ทวีธรรม อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญา เปิดเผยว่า ผ้าขิดสลับหมี่หนองบัวลำภูเป็นผ้าทอพื้นเมืองที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนาน โดยใช้กี่ทอมือแบบพื้นบ้าน มีจุดเด่นจากการผสมผสานเทคนิคการทอผ้าสองรูปแบบไว้ในผืนเดียวอย่างประณีต ได้แก่ 

• การทอแบบลายขิด : ซึ่งเป็นการสะกิดเส้นด้ายยืนและเพิ่มเส้นพุ่งตามแนวลวดลายให้นูนเด่น
• การทอมัดหมี่เป็นการมัดย้อมลวดลายบนเส้นพุ่งก่อนนำมาทอ : โดยจัดวางลายขิดสลับกับลายมัดหมี่ตลอดทั้งผืน จนเกิดมิติของลวดลายที่สวยงาม แปลกตา และมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว ลวดลายต่าง ๆ มักสะท้อนเรื่องราว วิถีชีวิต ความเชื่อ และวัฒนธรรมของชุมชน อาทิ ลายดอกบัวหลวง ลายไหกุดกวางสร้อย ลายหงส์ และลายพญานาค

 
ก้าวสำคัญของการทอผ้าขิดสลับหมี่ของจังหวัดหนองบัวลำภู เกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2525 ภายหลังสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมราษฎรที่วัดถ้ำกลองเพล และทรงเล็งเห็นคุณค่าของภูมิปัญญาการทอผ้าพื้นเมือง จึงมีพระราชดำริให้จัดตั้งศูนย์ศิลปาชีพพิเศษบ้านถ้ำกลองเพล เพื่อเป็นศูนย์ถ่ายทอดองค์ความรู้และพัฒนาทักษะการทอผ้า ก่อนขยายองค์ความรู้สู่ชุมชนทั่วทั้งจังหวัด จนผ้าขิดสลับหมี่ได้รับการสืบทอดและพัฒนาจนกลายเป็นผ้าทออัตลักษณ์ที่โดดเด่นของจังหวัดหนองบัวลำภูมาจนถึงปัจจุบัน นับเป็นตัวอย่างของผ้าไทยที่สามารถนำทุนทางวัฒนธรรมและภูมิปัญญามาต่อยอดเป็นสินค้าอัตลักษณ์ที่มีศักยภาพในการแข่งขันในตลาดพรีเมียมได้

อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญา กล่าวต่อว่า นอกจากภูมิปัญญาการทอแล้ว ความโดดเด่นของผ้าขิดสลับหมี่หนองบัวลำภูยังเกิดจากความเชื่อมโยงกับปัจจัยทางภูมิศาสตร์อย่างใกล้ชิด ด้วยจังหวัดหนองบัวลำภูมีลักษณะเป็นแอ่งที่ราบล้อมรอบด้วยเทือกเขาภูพาน มีแหล่งน้ำธรรมชาติและสภาพดินที่เหมาะสมต่อการปลูกหม่อน เลี้ยงไหม และปลูกฝ้ายคุณภาพดี ขณะเดียวกันยังอุดมด้วยพืชพรรณธรรมชาติที่นำมาใช้เป็นสีย้อมผ้า อาทิ ต้นเพกา ต้นขนุน ต้นประดู่ บัวหลวง และต้นทองกวาว ทำให้ได้เฉดสีที่เป็นเอกลักษณ์ของท้องถิ่น เมื่อผสานเข้ากับภูมิปัญญาการทอและลวดลายดั้งเดิม จึงทำให้ผ้าขิดสลับหมี่หนองบัวลำภูมีอัตลักษณ์เฉพาะ สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างธรรมชาติ วัฒนธรรม และภูมิปัญญาของชุมชน อันเป็นคุณสมบัติสำคัญของสินค้า GI
 
ผ้าขิดสลับหมี่หนองบัวลำภูนับเป็นสินค้า GI ลำดับที่ 2 ของจังหวัดหนองบัวลำภู ต่อจากเส้นไหมไทยพื้นบ้านอีสาน ประเภทของสินค้าที่ได้รับ GI ครอบคลุมทั้งผ้าผืน ผ้าถุงหรือผ้าซิ่น ผ้าพันคอ ผ้าคลุมไหล่ ผ้าสไบ หรือผลิตภัณฑ์สิ่งทอที่ผลิตจากผ้าขิดสลับหมี่หนองบัวลำภู โดยปัจจุบันผ้าขิดสลับหมี่หนองบัวลำภู สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจให้จังหวัดได้กว่า 41.50 ล้านบาท ซึ่งการเป็น GI จะช่วยสร้างความเชื่อมั่นให้แก่ผู้บริโภค และเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันทางการตลาดให้กับกลุ่มผู้ผลิต และนับเป็นอีกก้าวสำคัญในการยกระดับสินค้าหัตกรรมผ้าที่มีอัตลักษณ์ให้กับจังหวัดหนองบัวลำภู

“กรมฯ จะเดินหน้าร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการส่งเสริมการใช้ประโยชน์จากสินค้า GI อย่างต่อเนื่อง ทั้งการควบคุมและรักษามาตรฐานการผลิต การส่งเสริมการใช้ตราสัญลักษณ์ GI ไทย และการสร้างการรับรู้แก่ผู้บริโภค เพื่อให้มั่นใจว่าผลิตภัณฑ์ทุกชิ้นผลิตจากแหล่งกำเนิดและภูมิปัญญาของจังหวัดหนองบัวลำภูอย่างแท้จริง ตลอดจนสนับสนุนการพัฒนาผลิตภัณฑ์และการทำตลาดเพื่อเพิ่มโอกาสทางการค้า ขยายช่องทางสู่ตลาดพรีเมียมทั้งในและต่างประเทศ ตอกย้ำศักยภาพของผ้าไทยในฐานะทุนทางวัฒนธรรมที่สามารถต่อยอดด้วยทรัพย์สินทางปัญญา สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ และยกระดับรายได้สู่ชุมชนอย่างยั่งยืน” นางอรมน กล่าว