อาลัย 'ศ.นพ.ประเวศ วะสี' ราษฎรอาวุโส ถึงแก่อนิจกรรมในวัย 93 ปี

เปิดประวัติ และร่วมอาลัยหมอนักปราชญ์ ราษฎรอาวุโส "ศ.นพ.ประเวศ วะสี" หนึ่งในนักคิดและนักปฏิรูปสังคม จากไปอย่างสงบ เมื่อคืนวันที่ 10 มกราคม 2569 ถึงแก่อนิจกรรมในวัย 93 ปี

เมื่อวันที่ 11 มกราคม 2569 นายแพทย์บัญชา พงษ์พานิช กรรมการและเลขานุการ มูลนิธิหอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ (สวนโมกข์กรุงเทพ) ได้โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊กส่วนตัว เมื่อเวลา 23.33 น. ของวันที่ 10 มกราคมที่ผ่านมา พร้อมภาพและข้อความแสดงความอาลัย ระบุว่า

ได้รับแจ้งจากมิตรสหายในพระนครว่า ศาสตราจารย์นายแพทย์ประเวศ วะสี ได้จากไปอย่างสงบ โดยครั้งนี้ท่านเลือกไม่เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล

ในข้อความยังได้กล่าวถึงบทสนทนาในอดีตระหว่าง ศ.นพ.ประเวศ กับ อาจารย์เสนาะ เกี่ยวกับการเจ็บป่วยในวาระสุดท้าย ซึ่งท่านเคยกล่าวว่า ไม่อยากให้ชีวิตต้องเป็นเหมือน “มะม่วงที่ตกลงมาค้างอยู่บนหลังคา ไม่ได้ถึงพื้น”

ศาสตราจารย์นายแพทย์ประเวศ วะสี นับเป็นนักคิด นักวิชาการ และนักปฏิรูปสังคมคนสำคัญของประเทศไทย ที่มีบทบาทโดดเด่นในหลายสาขา โดยเฉพาะด้านสุขภาพ การศึกษา และการพัฒนาสังคม ได้ถึงแก่อสัญกรรมเมื่อคืนวันที่ 10 มกราคม 2569 สิริอายุ 94 ปี

ทั้งนี้ ศ.นพ.ประเวศ วะสี เคยเรียกตนเองและนักวิชาการอาวุโสอีก 2 ท่าน ได้แก่ ศาสตราจารย์ระพี สาคริก และศาสตราจารย์เสน่ห์ จามริก ในช่วงก่อตั้ง “สถาบันชุมชนท้องถิ่นพัฒนา” ว่าเป็น “senior citizen” หรือ “ราษฎรอาวุโส” โดยการจากไปของ ศ.นพ.ประเวศ นับเป็นราษฎรอาวุโสคนที่ 3 ต่อจาก ศ.ระพี สาคริก ซึ่งถึงแก่อสัญกรรมเมื่อวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2561 และ ศ.เสน่ห์ จามริก ซึ่งถึงแก่อสัญกรรมเมื่อวันที่ 9 เมษายน 2565

ด้านนายสนธิรัตน์ สนธิจิรวงศ์  อดีตรัฐมนตรีหลายกระทรวง ได้โพสต์ไว้อาลัย ศ.นพ.ประเวศ วะสี ว่า

ขอแสดงความเสียใจอย่างสุดซึ้งต่อการจากไปของ ศ.นพ.ประเวศ วะสี ผู้เป็นทั้งปัญญาชนสาธารณะและผู้วางรากฐานแนวคิดสำคัญในการพัฒนาชุมชนไทยมายาวนาน ผมเคารพท่านเป็นอย่างยิ่งทั้งในฐานะครูของสังคมไทย และเป็นแรงบันดาลใจสำคัญให้กับผมในการทำงาน 

ตลอดเวลาที่ได้พบ ได้พูดคุย และได้ร่วมงานกับท่าน ตั้งแต่เริ่มมูลนิธิสัมมาชีพ ผมเห็นถึงความเมตตา ความเชื่อมั่นในพลังของผู้คนตัวเล็ก ๆ และความหวังต่อสังคมไทยที่ท่านไม่เคยละทิ้ง แนวคิดเรื่องสามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขา และ การพัฒนาชุมชนจากฐานราก  ล้วนเป็นสิ่งที่ผมยังยึดถือและพยายามสานต่ออยู่เสมอ

วันนี้แม้ท่านจากไป แต่สิ่งที่ท่านสร้างไว้ยังคงอยู่ในใจของทุกคนที่เคยได้ร่วมทาง ร่วมทำงาน กับท่าน ผมขอรำลึกถึงความดีและคุณูปการของท่านด้วยความเคารพและศรัทธาอย่างจริงใจ

ประวัติส่วนตัว “ศ.นพ.ประเวศ วะสี” ราษฎรอาวุโส

ศาสตราจารย์นายแพทย์ประเวศ วะสี เกิดเมื่อวันที่ 5 สิงหาคม พ.ศ. 2475 บนฝั่งลำน้ำแควน้อย ตำบลเกาะสำโรง อำเภอเมืองกาญจนบุรี จังหวัดกาญจนบุรี เป็นบุตรคนที่ 4 ของนายคลาย และนางกิม วะสี

ประวัติการศึกษา

• สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรี คณะแพทยศาสตร์ ศิริราชพยาบาล ด้วยเกียรตินิยมอันดับ 1
• จากนั้นศึกษาต่อระดับปริญญาเอก จากคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยโคโลราโด เดนเวอร์ สหรัฐอเมริกา และภาควิชามนุษยพันธุศาสตร์ มหาวิทยาลัยลอนดอน สหราชอาณาจักร

ผลงานทางวิชาการและการแพทย์

• เป็นผู้ค้นพบแนวทางการป้องกันและรักษาความผิดปกติของเม็ดเลือดแดงจากกรรมพันธุ์ ซึ่งเป็นสาเหตุของโรคโลหิตจางธาลัสซีเมีย อันเป็นคุณูปการสำคัญต่อวงการแพทย์และสาธารณสุขไทย

บทบาทด้านระบบสุขภาพ

มีบทบาทสำคัญในการริเริ่มจัดตั้งองค์กรอิสระด้านระบบสุขภาพ เพื่อกำกับและสนับสนุนการทำงานของกระทรวงสาธารณสุข อาทิ

• สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.)
• สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)
• สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.)
• สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (สรพ.)
• สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ (สพฉ.)
• สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.)