ผ่าวิกฤติ สารหนูปนเปื้อน ลุ่มแม่น้ำกก แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก ลำน้ำสาขา เช็กบ่อบาดาลเชียงใหม่ เชียงราย เกินเกณฑ์ค่ามาตรฐาน 9 จุด จาก 133 ตัวอย่าง เร่งอัดระบบ RO กู้ชีพน้ำสะอาด
เกาะติดสถานการณ์สิ่งแวดล้อมภาคเหนือ หลังพบความเสี่ยง "สารหนู" ปนเปื้อนในลุ่ม แม่น้ำกก แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และลำน้ำสาขา ล่าสุด กรมทรัพยากรน้ำบาดาล เปิดปฏิบัติการปูพรมตรวจคุณภาพน้ำ บ่อบาดาลเชียงใหม่-เชียงราย ต่อเนื่อง เผยผลตรวจปี 2569
พบตัวอย่างน้ำ เกินเกณฑ์ค่ามาตรฐาน 9 จุด จากทั้งหมด 133 ตัวอย่าง เร่งกางแผนฟื้นฟูระยะยาว "กู้ชีพน้ำสะอาด" ทุ่มงบติดตั้งระบบกรองน้ำ RO ระดับชุมชน 11 แห่ง พร้อมเจาะบ่อสังเกตการณ์และดึง อสม. ร่วมเฝ้าระวัง ไขข้อสงสัยทางธรณีวิทยา เหตุใดสารพิษจึงซึมลงสู่แหล่งน้ำใต้ดินได้
สำนักอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรน้ำบาดาล กรมทรัพยากรน้ำบาดาล กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้บูรณาการการทำงานร่วมกับ กองมาตรฐานน้ำบาดาล และสำนักทรัพยากรน้ำบาดาล เขต 1 (ลำปาง) เดินหน้ามาตรการเชิงรุกทั้งการตรวจสอบ เฝ้าระวัง และฟื้นฟูแหล่งน้ำบาดาลอย่างต่อเนื่อง เพื่อสร้างความมั่นใจว่าประชาชนจะมีน้ำสะอาดที่ปลอดภัยไว้ใช้ในชีวิตประจำวัน
เปิดตัวเลขปฏิบัติการปี 68-69 ตรวจเข้ม 133 ตัวอย่าง พบเกินเกณฑ์ 9 จุด
จากการลงพื้นที่ติดตามและแก้ไขปัญหาอย่างต่อเนื่อง กรมทรัพยากรน้ำบาดาล ได้สรุปผลการดำเนินงานสำคัญออกเป็น 3 ระยะหลัก เพื่อให้เห็นภาพรวมของการจัดการปัญหาอย่างเป็นระบบ ดังนี้
การตรวจสอบระบบประปาบาดาล (พ.ศ. 2568)
- ลงพื้นที่ตรวจสอบคุณภาพน้ำบาดาลและระบบประปาหมู่บ้านอย่างละเอียดทั้งหมด 18 แห่ง พร้อมดำเนินการเป่าล้างและฟื้นฟูบ่อน้ำบาดาลในจุดที่พบสารหนูเกินเกณฑ์จำนวน 4 แห่ง
การเฝ้าระวังคุณภาพน้ำ (พ.ศ. 2569)
- สุ่มเก็บตัวอย่างน้ำบาดาลในพื้นที่เสี่ยงเพื่อวิเคราะห์ค่าการปนเปื้อนในห้องปฏิบัติการทั้งหมด 133 ตัวอย่าง พบสารหนูไม่เกินเกณฑ์ 124 ตัวอย่าง และพบสูงกว่าค่ามาตรฐาน (0.01 มก./ล.) จำนวน 9 ตัวอย่าง
การพัฒนาแหล่งน้ำสะอาด (พ.ศ. 2569 - 2570)
- เดินหน้าโครงการพัฒนาน้ำบาดาลเพื่อความมั่นคงระดับชุมชนและการเกษตร โดยเตรียมติดตั้งระบบกรองน้ำ Reverse Osmosis (RO) ระดับชุมชน 11 แห่ง และระบบน้ำเพื่อการเกษตรแปลงใหญ่ 1 แห่ง
เจาะลึกทางธรณีวิทยา ทำไม "สารหนู" ถึงปนเปื้อนในน้ำบาดาลได้?
หลายคนอาจตั้งคำถามว่า น้ำบาดาลที่อยู่ลึกลงไปใต้ชั้นดินเหตุใดจึงมีความเสี่ยงที่จะพบสารหนูปนเปื้อน ในเชิงวิชาการด้านธรณีอุทกวิทยา สามารถอธิบายสาเหตุหลักออกเป็น 2 ปัจจัยสำคัญ คือ
แหล่งกำเนิดตามธรรมชาติในชั้นหิน
สารหนูเป็นธาตุที่สามารถพบได้ตามธรรมชาติในแร่และตะกอนที่สะสมอยู่ในชั้นดินและชั้นหิน เมื่อสภาพแวดล้อมทางธรณีเคมีใต้ดินเกิดการเปลี่ยนแปลงที่เหมาะสม แร่ธาตุเหล่านี้จะเกิดการละลายและปะปนเข้าสู่ชั้นน้ำบาดาลได้เองตามธรรมชาติ
การซึมผ่านจากน้ำผิวดิน
ในกรณีที่แหล่งน้ำผิวดิน (เช่น แม่น้ำหรือลำคลอง) เกิดการปนเปื้อนสารหนู น้ำจากผิวดินสามารถไหลซึมผ่านชั้นดินลงไปสะสมใน "ชั้นน้ำบาดาลระดับตื้น" ได้โดยตรง ซึ่งเป็นจุดที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษเพราะเป็นระดับความลึกที่ชาวบ้านนิยมเจาะบ่อน้ำตื้นขึ้นมาใช้งาน
ด้วยเหตุนี้ นักวิชาการจึงจำเป็นต้องศึกษาความสัมพันธ์ระหว่าง "น้ำผิวดิน" และ "น้ำบาดาล" ควบคู่กันไป เพื่อระบุแหล่งกำเนิดที่แท้จริงและประเมินความเสี่ยงได้อย่างแม่นยำ
กางแผนอนาคต ดึง "อสม.-ท้องถิ่น" ร่วมสร้างเกราะป้องกันระดับชุมชน
สำหรับการรับมือในระยะยาว กรมทรัพยากรน้ำบาดาล ไม่ได้หยุดอยู่แค่การแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้า แต่ได้วางโครงสร้างการเฝ้าระวังแบบยั่งยืนผ่าน 2 กลไกหลัก ได้แก่
สร้างเครือข่ายบ่อสังเกตการณ์
วางแผนเจาะบ่อสังเกตการณ์น้ำบาดาลเพิ่มเติมในพื้นที่ใกล้แหล่งน้ำผิวดิน เพื่อใช้เป็นจุดตรวจวัดการเปลี่ยนแปลงคุณภาพน้ำแบบเรียลไทม์ และติดตามทิศทางการเคลื่อนที่ของสารหนูไม่ให้ลุกลามเข้าสู่ชั้นน้ำบาดาลระดับตื้นในวงกว้าง
ปั้นเครือข่ายเฝ้าระวังภาคประชาชน
บูรณาการความร่วมมือกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด (สสจ.) และอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) เพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้ในการสังเกตและเฝ้าระวังคุณภาพน้ำเบื้องต้น ให้ชุมชนสามารถดูแลและแจ้งเตือนภัยได้อย่างทันท่วงที
ทั้งนี้ ประชาชนในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่และเชียงราย สามารถติดตามประกาศแจ้งเตือนคุณภาพน้ำจากหน่วยงานราชการในพื้นที่อย่างใกล้ชิด และควรเลือกใช้น้ำอุปโภคบริโภคที่ผ่านระบบกรองมาตรฐาน หรือผ่านการรับรองความปลอดภัยจากกรมทรัพยากรน้ำบาดาล เพื่อลดความเสี่ยงด้านสุขภาพในระยะยาว





