สิงห์บุรี...ของดีที่อยากเล่า

ปีนี้แปลกมาก นี่จะเข้ากลางเดือนพฤศจิกายนอยู่แล้ว ฝนยังตกกระหน่ำ น้ำท่วมถนนแจ้งวัฒนะแถวบ้านผมอยู่เลย เห็นคลิปคนขับรถฝ่าน้ำท่วมแล้วนึกว่ายังอยู่กลางฤดูฝน ฝนตกชุกแบบนี้ก็ทำให้การคาดคะเนการบานของดอกนางพญาเสือโคร่งทางภาคเหนือพลอยคลาดเคลื่อนไปด้วย ไหนๆ ก็ยังคาดการณ์แหล่งท่องเที่ยวไกลๆ ไม่แม่น ก็เลยพาท่านผู้อ่านเที่ยวใกล้ๆ แถวสิงห์บุรีไปก่อนก็แล้วกัน

สำหรับผม...สิงห์บุรีก็เหมือนใกล้เกลือกินด่าง คือที่ไหนๆ ไกลๆ ไปค้าง ไปพัก ไปเที่ยวซอกแซก เหนือ-ใต้-ออก-ตก ถามมาก็นึกภาพออกหมดว่ามีอะไรอยู่ตรงไหน แต่กับจังหวัดใกล้ๆ กรุงเทพฯ อย่างสิงห์บุรีพอมานั่งนึกดู ทำไมเราไปไม่บ่อย เขียนถึงก็น้อยมาก ทั้งๆ ที่จังหวัดเหล่านี้ก็มีอะไรที่เป็นของดีน่าเยี่ยมชมมากมาย อย่ากระนั้นเลย คราวนี้ เรามาแวะเที่ยวสิงห์บุรีกันก่อนเลยดีกว่า

เนื่องจากสถานที่ผมจะพาแวะเที่ยวสิงห์บุรีคราวนี้มีหลายที่ ผมจึงไม่ขอลงไปในเรื่องประวัติเมืองสิงห์บุรีนะ ท่านผู้อ่านสามารถหาอ่านได้มากมายจากสื่อบนมือถือท่านสารพัด ผมจึงจะพาแวะดูสถานที่ที่น่าสนใจของสิงห์บุรีเท่านั้น 

ผมขับรถผ่าเข้าถนนสายหลัก ดูเหมือนจะผ่านโรงพยาบาลสิงห์บุรี ไม่แน่ใจว่าด้านหน้าหรือด้านหลังโรงพยาบาล รู้แต่ว่าถนนเส้นนี้มีของกินมากมาย รถเข็น ร้านค้าอาหารมีเยอะแยะไปหมด มาจนสุดทางแล้วผมแล่นตามถนนเล็กๆ เลียบแม่น้ำเจ้าพระยา มาจนถึงลานโล่งกว้างริมแม่น้ำ อันมีศาลากลางเก่าเมืองสิงห์บุรีและศาลจังหวัดเก่า ที่ประดับไฟแต่พองาม ประชาชนมาออกกำลังกายบ้าง พาลูกหลานมาเดินเล่น เพราะนอกจากจะเป็นลานโล่งมีอาคารเก่าแก่แล้ว ยังอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยาด้วย

ศาลากลางสิงห์บุรีหลังเก่า

ลานอเนกประสงค์หน้าศาลากลางเก่า

ศาลากลางจังหวัดสิงห์บุรีหลังเดิมสร้างขึ้นเมื่อปี ร.ศ.130 (พ.ศ.2454) ในสมัยรัชกาลที่ 5 ถือเป็นกลุ่มอาคารที่เก่าแก่ที่สุดของจังหวัดสิงห์บุรี ในยุคล่าอาณานิคม สถาปัตยกรรมของอาคารที่มีลักษณะศาลากลางแบบนี้หลายเมืองหลายที่ เรียกกันว่า “สไตล์โคโลเนียล” เป็นตึกก่ออิฐถือปูน ชั้นเดียวทรงยุโรป โดยมีจุดเด่นอยู่ที่การเป็นตึกสไตล์บาโรก ที่กึ่งกลางอาคารทำเป็นมุขยื่นออกมา ด้านบนของมุขเป็นหน้าบันขนาดใหญ่ส่วนยอดหน้าบัน จะเป็นตราประจำแผ่นดินในสมัยรัชกาลที่ 5 ด้วย

ภายในมุขหน้าของศาลากลางเก่า

ใกล้ๆ กันมีอาคารศาลจังหวัดสิงห์บุรีที่สถาปัตยกรรมร่วมสมัยกับศาลากลาง หน้าบันมีตราแผ่นดินในสมัยรัชกาลที่ 5 เช่นกัน ด้านหน้ามีอนุสาวรีย์ กรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์ พระบิดาแห่งกฎหมายไทยอยู่ด้วย

ศาลจังหวัดสิงห์บุรีหลังเก่า

อาคารศาลากลางหลังนี้กรมศิลปากรได้ขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถาน เมื่อวันที่ 25 มกราคม พ.ศ.2533 ปัจจุบันเขาทำเป็นพิพิธภัณฑ์ศาลากลาง แต่ข้างในไม่ค่อยมีอะไรให้ดูนัก แต่ดูแค่ภายนอกก็สวยแล้ว ไม่แน่ใจว่าอาคารศาลหลังเก่าขึ้นทะเบียนหรือยัง แต่น่าจะขึ้นพร้อมกัน

แล่นเลียบแม่น้ำเจ้าพระยา ไปวัดสว่างอารมณ์กันหน่อย มาที่นี่เพื่อดูพิพิธภัณฑ์หนังใหญ่ ซึ่งก็เหมือนกับหนังใหญ่ที่วัดขนอน ราชบุรีนั่นเอง เพียงแต่ที่วัดขนอนเขาพยายามจะฟื้นฟูให้มีการแสดงในช่วงโอกาสสำคัญต่างๆ แต่ที่วัดสว่างอารมณ์นี้ ผมไม่แน่ใจว่าจะมีคนสืบสานต่อหรือไม่ เพราะขนาดพิพิธภัณฑ์ก็ยังล็อกกุญแจ หากจะเข้าไปดูต้องบอกเจ้าหน้าที่วัดมาเปิดประตูให้ ไม่ได้เปิดตลอดแบบที่วัดขนอน คนที่มาถึงอาจนึกว่าพิพิธภัณฑ์ปิด แล้วก็ผละไปโดยไม่ได้เข้าชม ผู้คนก็จะหายไปเรื่อยๆ

การจัดแสดงของพิพิธภัณฑ์หนังใหญ่วัดสว่างอารมณ์

พิพิธภัณฑ์หนังใหญ่วัดสว่างอารมณ์ ก็มีการจัดแสดงแบบที่วัดขนอน มีตัวหนังมากมาย หลายตัวที่ยังคงสมบูรณ์และสวยงามเป็นอย่างยิ่ง สมควรที่ทางจังหวัดหรือผู้ที่เกี่ยวข้องจะฟื้นคืนชีพหนังใหญ่วัดสว่างอารมณ์ได้แล้ว แบบทุกวันนี้ไปเห็นก็เสียดาย ถ้าไม่มีการสืบสาน ปล่อยให้เป็นแค่การตั้งโชว์เฉยๆ นับวันการรับรู้ก็จะลดน้อยถอยลงเรื่อยๆ

ความสวยงามของหนังใหญ่วัดสว่างอารมณ์

ตัวหนังเก่าที่ถูกเก็บดูแลอย่างดี

มาถึงสิงห์บุรี จะไม่ไปไหว้พระนอนจักรสีห์ ก็ดูจะกระไรอยู่ ไปไหว้เอามงคลแก่ตัวหน่อย จากวัดพระนอนจักรสีห์จะมีทางเล็กๆ ทะลุออกมาด้านหลังวัดไปยังวัดหน้าพระธาตุได้ ห่างกันแค่กิโลเมตรเดียว เข้าไปในเขตวัดหน้าพระธาตุก็จะเห็นโบราณสถานเก่าแก่มากมาย

พระนอนจักรสีห์

พระนอนจักรสีห์ พระคู่บ้านคู่เมืองสิงห์บุรี

วัดหน้าพระธาตุนี้เดิมเรียกว่า วัดหัวเมือง ในสมัยรัชกาลที่ 4 ได้เปลี่ยนชื่อเป็นวัดหน้าพระธาตุ สันนิษฐานว่าบริเวณนี้น่าจะเป็นที่ตั้งของเมืองสิงห์บุรีเดิม ในปัจจุบันเมื่อเราเข้าไปก็จะเห็นโบราณสถานสำคัญ คือ องค์พระปรางค์ สูงราว 8 วา ได้รับการเสริมแต่ง เป็นสถาปัตยกรรมและศิลปะสมัยอยุธยาตอนต้น

พระปรางค์วัดหน้าพระธาตุ

บริเวณโบราณสถานของวัดหน้าพระธาตุ

โดยการก่ออิฐเพิ่มเติมเป็นซุ้มจรนัมทั้งสี่ด้าน ตั้งแต่ฐานศิลาแลงขึ้นไปก่อด้วยอิฐย่อมุมทรงปรางค์ มีกลีบขนุนปรางค์ก่อด้วยอิฐ ทิศตะวันออกเป็นพระวิหารหลวง ทิศตะวันตกเป็นพระอุโบสถ และมีเจดีย์กลมเรียงรายอยู่หลายองค์ ลักษณะของสถาปัตยกรรมแบบสมัยอยุธยาตอนปลาย วัดนี้ขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานที่สำคัญของชาติเมื่อวันที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2478

เจดีย์ฐานเหลี่ยมในวัดหน้าพระธาตุ

รูปปั้นเทวดาประดับพระปรางค์ วัดหน้าพระธาตุ

เทวดาประดับพระปรางค์ วัดหน้าพระธาตุ

ตั้งแต่ตอนที่ผมไปดำน้ำขุดค้นเรือจมกลางทะเล สิ่งของที่งมได้ส่วนหนึ่งจะเป็นเครื่องปั้นดินเผาจากเตาเผาแม่น้ำน้อย คราวนี้ผมจึงจะพาไปดูแหล่งผลิตสินค้าประเภทเครื่องปั้นดินเผาที่ตั้งอยู่ริมแม่น้ำน้อยนั่นเอง

ก่อนอื่นมารู้จักแม่น้ำน้อยกันหน่อย ในวิกิพีเดียบอกว่า แม่น้ำน้อย เป็นแม่น้ำสายเล็กๆ ที่แยกจากแม่น้ำเจ้าพระยาที่อำเภอเมืองชัยนาท จังหวัดชัยนาท ไหลผ่านอำเภอสรรคบุรี เข้าเขตจังหวัดสิงห์บุรี ผ่านอำเภอบางระจัน อำเภอค่ายบางระจัน และอำเภอท่าช้าง แล้วเป็นเส้นแบ่งเขตระหว่างอำเภอโพธิ์ทอง จังหวัดอ่างทอง กับอำเภอท่าช้างและอำเภอพรหมบุรี จังหวัดสิงห์บุรี เข้าเขตจังหวัดอ่างทอง ผ่านอำเภอโพธิ์ทองและอำเภอวิเศษชัยชาญ จากนั้นเข้าเขตจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ผ่านอำเภอผักไห่ อำเภอเสนา และอำเภอบางบาล แล้วไปรวมกับแม่น้ำเจ้าพระยาอีกครั้งที่อำเภอบางไทร 

เตาเผาแม่น้ำน้อย

แม่น้ำน้อยมีความยาวทั้งสิ้น 155 กิโลเมตร ความกว้างประมาณ 80 เมตร มีน้ำตลอดทั้งปี มีชื่อเรียกต่างกันตามท้องถิ่น เช่น ตอนที่ไหลผ่านอำเภอผักไห่ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เรียกว่า "แม่น้ำแควผักไห่" หรือตอนที่ไหลผ่านอำเภอเสนา จังหวัดพระนครศรีอยุธยาเช่นกัน เรียกว่า "คลองสีกุก" หรือ "แควสีกุก" เป็นต้น และยังมีแควสาขาเป็นคลองสายต่างๆ ที่ไหลและแยกตัวกันอีก เช่น คลองบางปลากด คลองศาลาแดง คลองไชโย เป็นต้น

เตาที่สร้างขึ้นมาใหม่

ทำไมริมแม่น้ำน้อยจึงมีเตาเผาเครื่องปั้นดินเผา ผมสันนิษฐานว่า ย่านนี้น่าจะเป็นแหล่งวัตถุดิบ “ดิน” ที่เหมาะกับการปั้นเครื่องปั้นดินเผา และพอได้สินค้าก็ล่องลงสู่อยุธยา กลายเป็นสินค้าส่งออก เรือสินค้าบางลำก็ไปถึงจุดหมายปลายทางบางลำก็ล่มในทะเล จนผมได้ไปร่วมขุดค้นนั่นเอง ย่านนี้จึงเป็นย่านทำเครื่องปั้นดินเผามาแต่ในอดีตนั้นเอง

ทุกวันนี้เขาทำเป็นพิพิธภัณฑ์เตาเผาแม่น้ำน้อย ซึ่งก็อยู่ในบริเวณเดียวกับวัดพระปรางค์ ซึ่งมีพระปรางค์เก่าแก่อยู่ภายในวัด สันนิษฐานว่ามีมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาตอนต้น (ระหว่างปี พ.ศ. 1914 - 1921) ในสมัยของสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 1 ยกทัพไปตีหัวเมืองฝ่ายเหนือในความปกครองของสุโขทัย ซึ่งขึ้นชื่อเรื่องเครื่องปั้นดินเผาอยู่แล้ว จึงกวาดต้อนผู้คนซึ่งส่วนใหญ่เป็นช่างเตาเผา ให้ลงมาตั้งถิ่นฐานกันบริเวณแม่น้ำน้อย หรืออีกหลักฐานหนึ่งว่า ชาวจีนและช่างปั้นอพยพมาตั้งรกรากอยู่บริเวณนี้ โดยเชื่อว่าเป็นแหล่งผลิตเครื่องปั้นดินเผาที่ใหญ่สุดในภูมิภาคแห่งนี้

โถสี่หู

จากการขุดค้นของกรมศิลปากรเขาพบแหล่งเตาเผาโบราณจำนวนมาก มีการขุดค้นพบโบราณวัตถุ โดยเฉพาะเครื่องปั้นดินเผาหลักฐานสำคัญที่บ่งบอกได้ว่า ในอดีตพื้นที่บริเวณนี้เป็นแหล่งชุมชนที่มีผู้คนอาศัยอยู่ และประกอบอาชีพ ทำเครื่องปั้นดินเผากันอย่างแพร่หลาย

บริเวณแหล่งเตาเผาแม่น้ำน้อย พบร่องรอยเตาเผาโบราณกระจายตัวตามแนวลำแม่น้ำน้อยตลอดระยะ 2 กิโลเมตร มีจำนวนมากกว่า 200 เตา ส่วนใหญ่เกิดการชำรุดไปตามกาลเวลา ถูกทำลายจากการขุดคลองชลประทานและการก่อสร้างถนน โดยลักษณะของเตาเผาแม่น้ำน้อยเป็นเตาเผาขนาดใหญ่ ระบายความร้อนเฉียงขึ้น ก่อด้วยอิฐ ตัวเตาบางส่วนคล้ายเรือประทุนจึงเรียก “เตาประทุน” แบ่งเป็น 3 ส่วน คือ ปล่องไฟ ห้องวางเครื่องปั้นดินเผา และห้องเชื้อเพลิง ที่นี่กรมศิลปากรได้ขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานเมื่อปี พ.ศ. 2509

เครื่องปั้นดินผาที่จัดแสดงในพิพิธภัณฑ์เตาแม่น้ำน้อย

ภายในบริเวณพิพิธภัณฑ์เตาแม่น้ำน้อยที่เห็นในปัจจุบัน เขาจะมีเตาดั้งเดิม แต่ได้รับการบูรณะจากกรมศิลปากรแล้วไว้ให้ดู รวมทั้งการจัดสร้างเตาใหม่และแสดงให้เห็นการใส่เครื่องปั้นไว้ในเตาเพื่อรอการเผานั้น เขาเรียงแบบไหน ในส่วนพิพิธภัณฑ์นั้น จัดแสดงเรื่องราวเกี่ยวกับเครื่องปั้นดินเผา การขนส่งทางเรือ สินค้าที่มีความสำคัญในสมัยนั้น น่าสนใจมากสำหรับคนที่สนใจใคร่ศึกษาด้านนี้

พระปรางค์อีกองค์ที่สวยงาม

สำหรับการท่องเที่ยวสิงห์บุรี จะเห็นว่าไม่มีแหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติเลย แต่กลับอัดแน่นไปด้วยแหล่งโบราณสถานที่เกี่ยวพันกับสังคมในอดีต อันเป็นฐานรากแข็งแกร่งจนนำมาสู่สังคมประเทศไทยในปัจจุบัน การท่องเที่ยวในแหล่งโบราณสถาน นอกจากจะซาบซึ้งไปกับสถาปัตยกรรมที่ปรากฏในสิ่งปลูกสร้างในอดีตแล้ว ที่สำคัญคือเนื้อหาและเรื่องราวที่ซ่อนอยู่ในอิฐเก่าๆ เจดีย์เก่าๆ เหล่านั้น

ถ้าสนใจใคร่รู้เรื่องโบราณสถาน...สิงห์บุรีมีให้อย่างเหลือเฟือ ที่ผมบอกมานี่ แค่ส่วนหนึ่งเท่านั้น...