แม้ 'ข้าวประณีต' ยังไม่เป็นที่สนใจเหมือนกาแฟพันธุ์พิเศษๆ ในเมืองไทย แต่ในอนาคตเตรียมตัวได้เลย เราจะได้ยินชื่อข้าวสายพันธุ์ใหม่ๆ และอยากลิ้มลองว่า อร่อยจริงหรือ...
เทศกาลขึ้นปีใหม่ปี 2570 หากใครนึกไม่ออกว่า จะหาซื้ออะไรเป็นของขวัญให้ญาติผู้ใหญ่ ขอแนะนำ ข้าวประณีต แม้จะมีมูลค่าสูงกว่าข้าวทั่วไป แต่ในเรื่องความอร่อยและความพิถีพิถันในการผลิตไม่เป็นรองข้าวชนิดอื่น
จำได้ว่า เคยไปงานชิมข้าว Thailand Rice Fest มาสองครั้ง และปีนี้จะจัดเป็นครั้งที่ 4 ในวันที่ 24 - 27 ธันวาคม 2569 คงต้องแวะไปหาความแปลกใหม่เรื่องข้าวๆ
หรือใครสนใจข้าวประณีต ลองส่องดูที่เฟซบุ๊ก Thai Rice Hub มีข้าวหลากหลายสายพันธุ์สามารถสั่งซื้อจากเกษตรกรโดยตรง บางสายพันธุ์ต้องสั่งจองล่วงหน้า ไม่อย่างนั้นไม่ได้รับประทาน
ปัจจุบันข้าวพันธุ์พื้นเมืองไทยมีมากกว่า 5,000 สายพันธุ์ แต่ข้าวที่เราบริโภคมีประมาณ10-20 สายพันธุ์ ทั้งๆ ข้าวบางสายพันธุ์อร่อยกว่าข้าวหอมมะลิ
หากถามว่า ข้าวประณีตมีความพิเศษอย่างไร....
นอกจากปลูกด้วยวิธีเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมเหมือนข้าวปลอดสารพิษทั่วไป ยังมีการคัดเลือกสายพันธุ์ บางชนิดผสมสายพันธุ์ใหม่เพื่อให้ได้กลิ่นและรสชาติอร่อยเป็นที่ต้องการของผู้บริโภค และสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ว่า ปลูกที่ไหน ปลูกอย่างไร เกษตรกรกลุ่มไหนปลูก
ระบบการผลิตข้าวไทยรูปแบบใหม่ ไม่เน้นปริมาณและไม่เน้นราคาถูก แต่เป็นสินค้าพรีเมียม มูลค่าสูง (ไม่สูงเกินเอื้อม) อาทิ ข้าวเหนียวดำคนึงนิตย์ กลุ่มชาวนาอีสาน,ข้าวกล้องไก่ป่า ข้าวเจ้าเฮเงาะเลทิญ มูลนิธิโครงการหลวง,ข้าวเจ้าหอมกุหลาบแดง วิสาหกิจชุมชนนาทิพย์เกษม อยุธยา และข้าวเจ้าขะสอ62 ข้างขาวจังหวัดเชียงใหม่ ฯลฯ
ข้าวรูปแบบนี้ได้รับการสนับสนุนจากกรมการค้าภายใน และกรมพัฒนาธุรกิจการค้า ผลักดันเป็นโครงการข้าวประณีต ตามแนวทาง New Rice Economy เพื่อส่งเสริมเกษตรกรหลายจังหวัด ทั้งเชื่อมโยงตลาดและส่งเสริมการขาย รวมถึงมีกลุ่มทำงาน Rice Hub ช่วยผลักดันหลายเรื่อง ทั้งเชิญเชฟและผู้รู้มาให้ความรู้ เพื่อให้เห็นว่า ข้าวประณีตแปรรูปได้หลายอย่าง ทั้งสาโท ของคาว ของหวาน
อย่างไรก็ตาม ถ้ามีสนับสนุนต่อเนื่องและจริงจัง ในอนาคตข้าวประณีตคงไม่ต่างจากกาแฟไทยที่ได้รับความนิยม พวกเขามีเป้าหมายชัดเจน ไม่ต้องการวัดความสำเร็จที่ปริมาณการส่งออก
เมื่อเร็วๆ ได้ฟัง ชุตยาเวศ สินธุพันธุ์ จากสถาบันเกษตรกรรมและสถาปัตยกรรมธรรมชาติเพื่อระบบนิเวศเมืองและชนบท เล่าในงาน SX 2026 เรื่อง “ทำอย่างไร...ข้าวไทยไม่ขาดแคลน ชาวนาไทยไม่ขาดทุน” ว่า เคยลงพื้นที่ไปกับกลุ่มทำงานเรื่องข้าว ทึ่งที่ไปเจอครอบครัวคุณลุงกับคุณยายที่จังหวัดร้อยเอ็ด ปลูกข้าวประณีตอยู่ประมาณ 289 สายพันธุ์ ปลูกทุกปีเพื่อให้พันธุ์ต่อยอด และอีกหมู่บ้านในสกลนคร ปลูกข้าวอยู่ 300 กว่าสายพันธุ์ และมีลูกค้าขายตรงออนไลน์
หากคนกลุ่มนี้ทั้งประเทศสามารถปลูกข้าวประณีตแค่ 5 % ของพื้นที่ปลูกข้าว โดยมีมูลค่าสูงกว่า 20 เปอร์เซ็นต์ของข้าวทั่วไป โดยเกษตรกรมีเป้าหมายว่า สามารถกำหนดราคาขายเอง เหมือนคนปลูกกาแฟบางสายพันธุ์ขายได้กิโลกรัมละสามหมื่นกว่าบาท ซึ่งเกิดขึ้นจริง ปัจจุบันข้าวเหนียวคนึงนิตย์ กลุ่มชาวนาอีสาน สามารถพัฒนาสายพันธุ์จนมีกลิ่นหอม กำหนดราคาขายเองกิโลกรัมละ 290 บาท
นี่คือ ตัวอย่างเล็กๆ น้อยๆ ของข้าวรูปแบบนี้ ซึ่งยังไปได้ไกลกว่านี้ ไม่ว่าการแปรรูป ต่อยอดและวิธีการขายรูปแบบใหม่ๆ แทนที่จะแพ็คเป็นกิโลกรัมขาย อาจทำเป็นแพ็คเล็กๆ สำหรับทำข้าวต้มสองคน หรือบางสายพันธุ์ระบุไว้เลยว่า สำหรับทำข้าวผัด
เมื่อปีที่แล้ว คนในวงการข้าว เล่าว่า ตะวันออกกลางเคยทดลองสั่งข้าวประณีต 20 ตันๆละแสนบาท ซึ่งเป็นข้าวหอมสายพันธุ์เกยชัย อ.ชุมแสง จังหวัดนครสวรรค์ (พัฒนามาจากบาสมาติกับข้าวหอมมะลิพันธุ์ช่อราตรี) เป็นข้าวเมล็ดยาว หุงขึ้นหม้อ ร่วนไม่เหนียว
แบบนี้ไม่ธรรมดาซะแล้ว ใกล้ปีใหม่แล้ว ชักชวนให้ซื้อข้าวประณีตหอมๆ เตรียมไว้ได้เลย





