เที่ยวไร่ ‘กาแฟ’ บนดอยสูง ชมนวัตกรรม การจัดการสวนยุคใหม่

กนกพร โชคจรัสกุล | จุดประกาย

จากการไปร่วมงานประกาศผล Cup of Excellence Thailand 2026 หรือ COE 2026 ทำให้มีโอกาสได้พบกับเจ้าของไร่กาแฟมากมาย

หนึ่งในนั้นคือ แอน-กันธิมา ธาตุเปลวทอง เจ้าของไร่กาแฟ Phupha Estate ที่ แม่ตอนหลวง ต.เทพเสด็จ อ.ดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่

"ลุ้นมากกับการประกวด มันไม่ใช่เรื่องง่ายเลย ส่งประกวดมา 3 ปีแล้ว จากการประกวดเมล็ดกาแฟ Cup of Excellence Thailand หรือ COE 2026 ปีนี้

เที่ยวไร่ ‘กาแฟ’ บนดอยสูง ชมนวัตกรรม การจัดการสวนยุคใหม่

Cr. Kanok Shokjaratkul

เราได้รางวัล COE Rank 9 มาหนึ่งตัว (คะแนน 87.92 จากสายพันธุ์ Bourbon, Catuai, Caturra, Typica โปรเซสแบบ Honey)

และได้รางวัล National Winner มาอีกหนึ่งตัว (คะแนน 86.85 จากสายพันธุ์ Bourbon, Catuai, Caturra, Typica โปรเซสแบบ Dry/Natural)

ตัวที่ได้รางวัลอยู่ในล็อตประมูลเรียบร้อย ไม่มีของอยู่ที่ตัวเองเลย"

วันรุ่นขึ้น เรามีโอกาสได้ไปชมไร่กาแฟของคุณแอน พร้อมกับคณะกรรมการ COE เพื่อดูว่า ไร่แห่งนี้ทำอย่างไรถึงคว้ารางวัลมาได้ถึง 2 รางวัล

เที่ยวไร่ ‘กาแฟ’ บนดอยสูง ชมนวัตกรรม การจัดการสวนยุคใหม่

Cr. Kanok Shokjaratkul

ศิลปะแห่งการรังสรรค์กาแฟพิเศษ COE

"พื้นที่แห่งนี้มีความสมบูรณ์มาก เป็น 1 ใน 3 ของประเทศ เพราะองค์ประกอบหลักในการปลูกกาแฟคือระดับความสูง และความสมบูรณ์ของป่า ที่นี่สูง 1,430 เมตร

แอนซื้อที่ที่เขาปลูกมา 20- 30 ปีแล้ว ของเขาปลูกแค่ที่เข้าถึงง่าย แต่ของเราตรงไหนมีพื้นที่ว่างก็ขยับขยายไปเรื่อย ๆ ทำมา 8-9 ปีแล้ว ตอนแรกแม่ทำมาก่อน แล้วก็ทิ้งร้างไป

เดิมที่นี่เป็นสวนชา ผู้คนแถวนี้ปลูกชา ทำเมี่ยงกัน ทั้งเมี่ยงนึ่ง เมี่ยงหมัก ทุกคนมีอาชีพทำเมี่ยง ต่อมามีโครงการหลวงเข้ามาสนับสนุนกาแฟ ก็เลยเริ่มปลูกกัน โดยแปลงของลุงจะปลูกเยอะที่สุด

เที่ยวไร่ ‘กาแฟ’ บนดอยสูง ชมนวัตกรรม การจัดการสวนยุคใหม่

Cr. Kanok Shokjaratkul

ช่วงนั้นแอนกับน้องเรียนมหาวิทยาลัย ต้องใช้เงินเยอะ อาชีพเกษตรเงินไม่พอ แม่เลยทิ้งสวนไปเป็นแม่บ้านและค้าขายที่ศูนย์ห้วยฮ่องไคร้เพื่อส่งลูกเรียน

แอนเรียนจบเริ่มทำงาน น้องเรียนจบ แม่ก็ลาออกมาอยู่บ้านและกลับมาทำสวนกาแฟอีกครั้ง ต้นที่มีอยู่โทรมมากเพราะถูกทิ้งร้าง

เราก็กลับมาจัดการใหม่ มาได้แปลงใหม่อยู่หลังแปลงของลุง ที่ทำกาแฟมาตลอด

แอนอยากได้ที่ตรงนี้เพราะมันสูง แปลงแรกของแอนสูงแค่ประมาณ 1,300 เมตร แต่ตรงนี้สูงกว่า ยิ่งสูงยิ่งดี แต่ก็จัดการยากเพราะมันจะชื้น เราปลูกใต้ร่มไม้ ทั้งช่วงที่มีร่มและช่วงแดดส่องถึง"

เที่ยวไร่ ‘กาแฟ’ บนดอยสูง ชมนวัตกรรม การจัดการสวนยุคใหม่

Cr. Kanok Shokjaratkul

กลับมาทำฟาร์ม เพราะ 1 คำถาม

"ก่อนหน้านี้เคยทำร้านกาแฟ จวนเจ๊ง กำลังฮึดสู้ เพื่อนชื่อ รถเบนซ์ ก็ถามขึ้นว่า

บ้านแกปลูกกาแฟไม่ใช่เหรอ แล้วทำไมไม่ใช้กาแฟที่บ้านล่ะ

นั่นคือจุดเริ่มต้น ที่ทำให้แอนต้องกลับมาหาของดีที่บ้านที่เราเคยละทิ้งไป

แอนได้รับโอกาสจาก Q Project Thailand ได้เรียนรู้ทั้งหลักสูตร Q Grader และ Q Processing Level 2 เพื่อพัฒนาความรู้จากสิ่งที่เราทำอยู่ให้ดีที่สุด

เรามีพื้นที่ฟาร์มทั้งหมด 3 แปลง ขนาด 2 เฮกเตอร์, 3 เฮกเตอร์ และ 6 เฮกเตอร์ โดยแปลงที่เราจะไป Farm Trip วันนี้คือแปลง 2 เฮกเตอร์ ส่วนแปลง 6 เฮกเตอร์ เราเพิ่งเริ่มปลูกเกอิชา (Gesha) ได้ประมาณ 3 ปี

เที่ยวไร่ ‘กาแฟ’ บนดอยสูง ชมนวัตกรรม การจัดการสวนยุคใหม่

Cr. Kanok Shokjaratkul

เราทำ 3 Process หลัก คือ Washed, Honey, Natural สัดส่วนอย่างละประมาณ 1 ตัน รวมผลิตได้ประมาณ 3 ตันต่อปี และมีการรับซื้อเชอรี่จากฟาร์มรอบ ๆ อีกประมาณ 5 ตัน

เราเริ่ม เก็บเกี่ยว ช่วงเดือนธันวาคม โดยใช้การเก็บด้วยมือ ทั้งหมด เลือกเฉพาะเม็ดสีแดง และเข้าเก็บหลายรอบเพื่อให้ได้คุณภาพที่สุด

เรามี เครื่องไซส์ซิ่ง แยกเชอรี่เป็น 3 ขนาด เล็ก กลาง ใหญ่ เพื่อให้การหมักในถังมีความสม่ำเสมอกัน และมีการคัดด้วยมืออีกรอบเพื่อเอาเม็ดที่มี Defect หรือสีเหลืองออก

เที่ยวไร่ ‘กาแฟ’ บนดอยสูง ชมนวัตกรรม การจัดการสวนยุคใหม่

Cr. Kanok Shokjaratkul

การหมัก (Fermentation) ของเรามีหลายวิธี ทั้งใช้ยีสต์และไม่ใช้ยีสต์ รวมถึงการทำ Submerge โดยใช้ Lactic Bacteria เราควบคุมค่า pH ให้อยู่ที่ประมาณ 3.8 - 4.0

และมีการใช้ เทียน อบควันเทียนเพื่อไล่ออกซิเจนออก นอกจากนี้ถ้าอุณหภูมิต่ำมาก เราจะมีการ ห่มผ้า ให้ถังหมักด้วย

การตาก (Drying) เราใช้โรงตากแบบโดม เพื่อคุมอุณหภูมิ แต่ถ้าความชื้นสูงเกินไป แอนจะมีห้อง Dehumidification Room เพื่อคุมความชื้นโดยเฉพาะ โดยใช้แอปฯ IOT ควบคุม ถ้าอุณหภูมิเกิน 35 องศา จะเปิดพัดลมระบายอากาศ"

เที่ยวไร่ ‘กาแฟ’ บนดอยสูง ชมนวัตกรรม การจัดการสวนยุคใหม่

Cr. Kanok Shokjaratkul

ปรัชญาและรสชาติ

"ไอเดียหลักคือ ทุกเม็ดต้องขายได้ และ ห้ามหมักโอเวอร์ กาแฟต้องสะอาด กินง่าย (Clean & Sweet) รสชาติมาจากดินและสารอาหารที่เราดูแลตั้งแต่ต้น

แอนส่งดินไปตรวจ พบว่าเป็น กรด (pH 5) เลยใส่ปูนขาวและปุ๋ยอินทรีย์ รวมถึงฉี่ไส้เดือนปีละ 2 ครั้งเพื่อปรับปรุงดิน

ในสวนเรายังมีพืชอื่น ๆ เช่น ขนุน, เกาลัด, อะโวคาโด, แมคคาเดเมีย, ลูกพลับ และทุเรียน อีกด้วย"

เที่ยวไร่ ‘กาแฟ’ บนดอยสูง ชมนวัตกรรม การจัดการสวนยุคใหม่

Cr. Kanok Shokjaratkul

ล้วงลึกการจัดการไร่กาแฟ

จากการได้ลงพื้นที่เข้าไปในไร่กาแฟ ที่มีความชุ่มชื้น (คนข้างหน้าเราโดนทากดูดเลือด 2 ครั้ง) ในระยะทางประมาณ 1 กิโลเมตร บนเขาสูง มีหมอกปกคลุม เราพบเคล็ดลับว่า

1. ปลูกกาแฟเป็นแถว ช่วยได้เยอะมาก

ด้านรสชาติ เมื่อต้นกาแฟเติบโตในพื้นที่ที่มีความสมบูรณ์เท่ากัน จะสามารถควบคุมรสชาติ รักษามาตรฐานคุณภาพได้ในทุก ๆ ต้น
ด้านการบริหารจัดการ สะดวกในการดูแลรักษา เข้าไปตัดแต่งกิ่งได้ง่ายขึ้น ถอนหญ้าก็สะดวก เก็บผลผลิตก็ง่าย รวดเร็ว

2. ถั่วบราซิล ช่วยฟื้นฟูระบบนิเวศ

การปลูก ถั่วบราซิล เป็นโครงการปรับปรุงแปลงที่ทำร่วมกับ กรมวิชาการเกษตร

การใช้ถั่วบราซิลปลูกเสริมในบริเวณที่ไม่มีต้นไม้ใหญ่และขาดร่มเงา ช่วยปกคลุมหน้าดิน ทำให้ต้นกาแฟมีความสมบูรณ์เท่ากัน ส่งผลควบคุมรสชาติกาแฟได้ตามมาตรฐานที่ตั้งไว้

เที่ยวไร่ ‘กาแฟ’ บนดอยสูง ชมนวัตกรรม การจัดการสวนยุคใหม่

Cr. Kanok Shokjaratkul

3. ปุ๋ยน้ำไส้เดือน ตัวช่วยใหม่ ?

เป็นงานวิจัยที่ทำร่วมกับ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ เพื่อศึกษาเรื่องการใช้ปุ๋ยน้ำไส้เดือน (Worm Wash) ต่อผลผลิตและคุณภาพของกาแฟ

โดยทำการทดลองกับต้นกาแฟ 100 ต้น แบ่งเป็น 2 กลุ่ม กลุ่มที่ใส่ปุ๋ยความเข้มข้น 5% โดยพ่น 3 ครั้งต่อปี กับกลุ่มที่ไม่ใส่ปุ๋ย เพื่อดูปริมาณน้ำหนัก ผลผลิต และหาต้นพันธุ์ที่โดดเด่นที่สุด

ผลการทดลองในปีที่ผ่านมาพบว่า กลุ่มใส่ปุ๋ย ให้ผลผลิตขนาดเล็กและรสชาติต่างกันเพียงเล็กน้อย

4. ต้นที่เพาะเมล็ดเอง แข็งแรงกว่าต้นที่นำเข้า

การปรับตัวของสายพันธุ์นำเข้าอย่าง เกอิชา (Gesha) ยังมีปัญหาเรื่องการปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมบนดอย ทำให้ต้นไม่ค่อยสมบูรณ์ เท่ากับต้นที่เพาะเองจากเมล็ดในพื้นที่

เที่ยวไร่ ‘กาแฟ’ บนดอยสูง ชมนวัตกรรม การจัดการสวนยุคใหม่