อาหารจะหายไปเมื่อไม่มีผึ้ง เซฟผึ้งเพื่อ 'น้ำผึ้งบำบัด'

เนื่องใน วันผึ้งโลก (22 พฤษภาคม) NEXTOPIA ชั้น 5 สยามพารากอน จัดนิทรรศการว่าด้วยเรื่องผึ้ง No Bee, No Life: อาหารจะหายไปเมื่อไม่มีผึ้ง โดย รศ.ดร.อรวรรณ ดวงภักดี ประธานสมาคมผึ้งโลก – Apimondia ภูมิภาคเอเชีย และหัวหน้าศูนย์วิจัยผึ้งพื้นเมืองและแมลงผสมเกสร (Native Honeybee and Pollinator Center) และผู้ช่วยอธิการบดี มจธ.ราชบุรี ฝ่ายวิจัยและอุตสาหกรรม ให้ความรู้ว่า

ผึ้งสูญพันธุ์มนุษย์ก็อยู่ได้ไม่นาน

“ทำไมผึ้งถึงสำคัญ ทำไมต้องเซฟผึ้ง ไม่ใช่แค่ชนิดเดียว เราต้องเซฟผึ้งทุกชนิด จากงานวิจัยพบว่าผึ้งชนิดนี้กินพืชอะไร เช่นผึ้งชันโรงกินพืชชนิดเดียวถ้าพืชนั้นตาย ชันโรงก็ไม่รอด ผึ้งบางชนิดกินหลายชนิด หรือถ้าผึ้งตายพืชชนิดนั้นก็ตาย ดังนั้นต้องดูแลไปร่วมกัน

Image by Kathy Büscher from Pixabay

หรือดอกไม้ประเภทเกิดยาก ผึ้งจะช่วย กลุ่มถั่วที่ดอกเหมือนผีเสื้อ กลีบดอกแข็งปิดเกสรไว้ ผึ้งทั่วไปเข้าไม่ได้แต่ผึ้งตัวใหญ่จะเกาะบนดอกแล้วเขย่า (Buzz Pollination) ซึ่งการเขย่าต้องใช้ผึ้งตัวใหญ่มีแรงเยอะ กลุ่มบับเบิ้ลบี แมลงภู่ ถึงจะผสมกันได้ พวกดอกไม้ตระกูลถั่วทั้งหลาย ถ้าผึ้งพวกนี้ตายเราจะไม่มีถั่วกิน

ถ้าไม่มีผึ้งภายใน 4 ปี เราจะล่มสลาย คำพูดนี้มีคนไปโควทลงโซเชียล ไม่ชัดเจนว่าใครเป็นคนพูดยังหาหลักฐานไม่เจอ หลายคนเชื่อว่า “ไอส์ไตน์” พูด จริงมั้ย บอกได้ว่า 30% พืชจะหายไปเลย ขั้นต่ำนะคะ พอมันหายไปทุกปี ๆ สิ่งที่จะเกิดตามมาคือมนุษย์แย่งอาหารกัน จะเกิดสงคราม อาจไม่ถึง 4 ปีด้วยซ้ำ มนุษย์ไม่มีอะไรจะกินก็จะฆ่ากันตาย”

รศ.ดร.อรวรรณ ดวงภักดี ประธานสมาคมผึ้งโลก

เปิดโอกาสให้ผึ้งมาอยู่กับเรา

“ความจริงคนไทยมีความรู้สึกรักธรรมชาติค่อนข้างเยอะ ในงานเสวนา No Bee, No Life ที่ NEXTOPIA เราเล่าเรื่องผึ้งให้คนเมืองฟัง เปิดโอกาสให้ผึ้งมาอยู่ร่วมกับเรา อย่างเกษตรกรเราคุยกับเขาแบบไม่บังคับว่าต้องเลิกฉีดสารเคมี 100% เช่นถ้ามีที่ 10 ไร่ แบ่ง 3 ไร่มาเลี้ยงผึ้ง และใน 3 ไร่นี้ไม่ฉีดสารเคมีเลย พอเลี้ยงผึ้งคือลงทุนน้อย ต้นทุนต่ำมาก ดูแลน้อยเพราะผึ้งเขาออกไปหากินเองโดยที่เราไม่ได้ทำอะไร ด้วยคำชี้ชวนแบบง่าย ๆ สุดท้ายพอเลี้ยงผึ้งแล้วเขาเริ่มได้เงิน เขาจะรู้สึกว่าคุ้มทุน เกษตรกรหลายรายเปลี่ยนจากจุดนี้ด้วยค่ะ กลายเป็นนักเลี้ยงผึ้ง บางรายถึงกับบอกทางการที่จะมาฉีดยาไล่ยุงนะว่าอย่ามาเดี๋ยวทำผึ้งตาย หรือหลบไปฉีดช่วงกลางคืนมั้ยเพราะผึ้งจะเข้าหาดอกไม้ช่วงกลางวัน เปิดโอกาสให้ผึ้งไปที่สวนผสมเกสรแล้วมันจะติดผลดีมาก รสชาติของผลจะดี พอเป็นแบบนี้เกษตรกรคิดแล้วว่าการลดยาส่งผลให้เกิดผลผลิตที่ดี

ทำบ้านให้ผึ้ง (ภาพ Somdul Bee Sanctuary)

เลี้ยงผึ้งในเมือง (Urban Beekeeping) กำลังเป็นเทรนด์ฮิต มีพื้นที่สวนเล็ก ๆ หรือดาดฟ้าก็เลี้ยงผึ้งได้ ในงาน No Bee, No Life จัดนิทรรศการผึ้ง ร่วมกับ Somdul Bee Sanctuary และแบรนด์น้ำผึ้งพื้นเมือง Beeleaf Honey ให้ชิมน้ำผึ้งตามหลักสากลมาตรฐานจากอิตาลี ผ่านการรับรู้รส กลิ่น เนื้อสัมผัส และเอกลักษณ์เฉพาะของน้ำผึ้งพื้นเมือง เพื่อสะท้อนคุณค่าของน้ำผึ้งในฐานะ Super Whole Food from the Bees ซูเปอร์ฟู้ดจากธรรมชาติที่เชื่อมโยงสุขภาพ ระบบนิเวศ และความหลากหลายทางชีวภาพ

Somdul Bee Sanctuary ที่ NEXTOPIA

คนเมืองมีพื้นที่ไม่มากแต่เลี้ยงผึ้งได้แค่จัดสรรพื้นที่โดยรอบให้เหมาะสมกับระยะบินหาอาหารของผึ้ง รวมถึงเกื้อกูลต่อแมลงผสมเกสร สัตว์ขนาดเล็กและสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ อย่างง่าย ๆ เช่น อาจเจาะรูตอไม้หรือไม้ไผ่เปิดโอกาสให้ผึ้งมาทำรัง หน้าที่ของเราคือนำความรู้ไปบอกว่า ผึ้งชนิดไหนชอบกินอะไร เราต้องช่วยเขาด้วยวิธีที่ไม่ยาก เวลาจะช่วย อย่าทำเกินความสุขของตัวเอง ผึ้งไม่เป็นปฏิปักษ์กับใครเลย เรามีแบบไหนทำแบบนั้น

อยู่ในเมืองก็ทำในเมือง ทำให้ผึ้งมีที่อยู่ในขณะที่สิ่งแวดล้อมมันโหดร้าย ผึ้งจะพยายามปรับตัวอยู่กับเรา เขาปรับตัวเก่ง มาขออยู่บ้าน ตามตู้กับข้าว ตามซอกเหลื่อมเล็กเหลื่อมน้อย ปัจจุบันเมืองไทยเมื่อเทียบกับสิบปีที่แล้วอยู่ในสถานะที่ดีขึ้น แม้ภาวะโลกร้อนจะไม่ปรานีเราก็ตามแต่ก็ดีขึ้นเยอะ”

ชิมรสชาติน้ำผึ้งพื้นเมืองไทย ในงาน No Bee, No Life

น้ำผึ้งไทยสู่ “น้ำผึ้งบำบัด”

รศ.ดร.อรวรรณ ดวงภักดี อ้างอิงงานวิจัยว่า น้ำผึ้งพื้นเมืองไทยเป็นซูเปอร์ฟู้ด

“ตอนนี้เทรนด์น้ำผึ้งเป็นอาหารที่กินเพื่อสุขภาพอย่างจริงจัง มีงานวิจัยที่เราทำกับ 97 ฟาร์มทั่วประเทศไทย พบว่าน้ำผึ้งเราแข่งกับน้ำผึ้งดัง ๆ จากต่างประเทศได้สบาย กำลังตามผลทางชีวภาพ มีสารวิทยาศาสตร์สำคัญอะไร มีศักยภาพไปต่อในแง่ผลิตภัณฑ์มูลค่าสูง ทำให้เกิดมูลค่าการตลาดทั่วโลก ประมาณ 4 แสนล้านบาท และสร้างผลในเชิงเศรษฐกิจ แค่ผึ้งช่วยผสมเกสร ประมาณ 18,000 ล้านบาท น้ำผึ้งในเชิงยาประมาณ 3 ล้านล้านยูเอสหรือ 100 ล้านบาท

ในต่างประเทศใช้น้ำผึ้งแบ่งเป็น 2 หมวด แบบแรกเป็นน้ำตาล รู้ว่าน้ำผึ้งดีกว่าน้ำตาลทั่วไป หมวดที่สองคือ “กินเป็นยา” เช่นน้ำผึ้งต่างประเทศจัดอยู่ในมุมพืชพิเศษขายในราคาสูงมาก

ยกตัวอย่าง น้ำผึ้งมานูก้า (Manuka Honey) จากนิวซีแลนด์ที่ดังมาก ขายเป็นเบอร์ตั้งแต่เบอร์ 5, 10, 15 พอถึงเบอร์ 20 กิโลละเกือบสองหมื่นบาท เขาขายตามสารที่ตรวจสอบเรียกเป็นเบอร์ เรียกโครงสร้างนี้ว่าปริมาณเท่าไหร่ต่อกิโลฯ

นิทรรศการผึ้งที่ NEXTOPIA

มานูก้าเป็นพืชที่ให้ดอกแล้วในดอกนั้นมีสารสำคัญ ลองคิดดูประเทศไทยมีดอกไม้ที่หลากหลายมาก สมุนไพรอีก เรียกได้ว่า เรามีมานูเก้านับสิบชนิด มีสารออกฤทธิ์รวมอะไรบ้าง เรามีงานวิจัยกำลังพัฒนาอยู่และเริ่มให้เกษตรกรพัฒนาพื้นที่ใช้ในการคัดคุณภาพน้ำผึ้ง แต่อยากให้เรื่องนี้ได้รับการยอมรับโดยหน่วยงานรัฐที่รับผิดชอบ ขณะนี้อยู่ในหลอดทดลองทดสอบฤทธิ์ทางชีวภาพของสารต้านอนุมูลอิสระ

สมมุติว่ามีสารอยู่ร้อยตัว รวมกันได้ค่าเท่าไหร่ ฤทธิ์ต้านการอักเสบแบบทำลายเซลล์ เช่นเราเจ็บคอ แผลบวม เป็นหนอง หรือเป็นไข้โดนแดดมา ฤทธิ์พวกนี้จะไปทำลายเซลล์ได้คะแนนเท่าไหร่ เรียกว่าดัชนีชี้วัดน้ำผึ้งเขตร้อน

ภาพ : apimondia.org

เราสอนเกษตรกรทำน้ำผึ้งแบบละเอียด ยังเหลือระดับชาติที่อยู่ในขั้นตอนตรวจสอบ ทีนี้เวลาเราจะทานน้ำผึ้งคุณภาพสูงโดยเฉพาะการบำรุงสุขภาพในภาวะพิเศษ จะกินตัวไหน วิธีกินอย่างไร เช่นมานูก้ามีสารต้านการอักเสบ ต้านแบคทีเรีย ท้องเสียทานได้ ซึ่งน้ำผึ้งไทยมีหลายตัวที่มีค่าใกล้เคียงกัน ทานได้ไม่ต้องเสียสตางค์ซื้อของแพงขนาดนั้น”

น้ำผึ้งหยดเดียวช่วยเกษตรกร…ช่วยโลก

นักวิจัยจาก Apimondia เสริมว่า

“น้ำผึ้งดีไม่ดีเกิดจาก 1.พืช 2.ชนิดของผึ้ง 3.สุขภาพของผึ้ง ซึ่งส่งผลโดยตรงกับจุลินทรีย์ที่อยู่ในท้องผึ้ง ทำหน้าที่เติมแต่งสารต่าง ๆ ที่เป็นสารภูมิคุ้มกัน เราเจอน้ำผึ้งคุณภาพดีในแทบทุกที่ เขตร้อนเราได้เปรียบเรื่องความหลากหลายทางชีวภาพ ในรัศมีการบินของผึ้งเราได้ดอกไม้เป็นร้อยอย่าง อีกอย่างเราอยู่ในเขตร้อนที่จุลินทรีย์ที่เป็นเชื้อก่อโรคโหดมาก แต่ผึ้งเรารอดได้เพราะเราแข็งแรง เราเก่ง จึงเป็นข้อได้เปรียบของผึ้งเขตร้อน

ดอกรักแรกพบ ผึ้งชอบดอกไม้สีแดง สีม่วงสด

ยกตัวอย่างพอถึงฤดูดอกไม้บาน บ้านเราจะบานแข่งกันนับร้อยชนิด ในขณะที่โซนเหนือรสชาติน้ำผึ้งจะนุ่มนวล เส้นจะบาลานซ์เพราะดอกไม้เขาบานพร้อมกันไม่กี่ชนิด น้ำผึ้งเอเชียจะแบบเหมือนมีพลุแตกอยู่ในปาก จะมีลีลา มีหลากหลายรสชาติจากดอกไม้นับสิบนับร้อยชนิด ข้างในจะมีแทบทุก taste note

ภาพ: healthline.com

น้ำผึ้งหยดเดียวช่วยเกษตรกร

ยกระดับความยากจน ช่วยสิ่งแวดล้อม ฟื้นฟูโลก เรามีต้นไม้แบบ “มานูก้า” มากมาย แต่ละภาคไม่เหมือนกัน เช่น สาบเสือ เป็นสมุนไพรใช้ในการห้ามเลือด ต้านการอักเสบ พืชตระกูลประดู่ กลุ่มเสี้ยวป่า มีสารต้านอักเสบสูง กลุ่มมะม่วง, มะม่วงหิมพานต์ มีสารต้านมะเร็ง เสม็ดขาว มีสารช่วยเรื่องความจำ กระทั่ง ลิ้นจี่, ลำไย มีสารที่ช่วยให้ผิวกระจ่างใส”

สัมผัสโลกของผึ้งใน No Bee, No Life วันนี้ถึง 31 พฤษภาคม 2569 โซน NEXTOPIA ชั้น 5 สยามพารากอน นิทรรศการออกแบบให้ผู้เข้าชมได้เรียนรู้ผ่านประสาทสัมผัสทั้ง 5 ทั้งการมองเห็น ได้ยิน ดมกลิ่น ลิ้มรส และสัมผัสโลกของผึ้งหลากหลายสายพันธุ์ที่มีอยู่ในประเทศไทย พร้อมโซนจัดแสดงผึ้งหลวงของจริง และรังผึ้งหลากหลายรูปแบบ ที่สะท้อนความมหัศจรรย์ของ “สถาปัตยกรรมจากธรรมชาติ” และความสัมพันธ์อันซับซ้อนระหว่างสิ่งมีชีวิตกับระบบนิเวศ