นับเป็นข่าวใหญ่ที่สร้างความตื่นเต้นให้กับนักประวัติศาสตร์และผู้สนใจวัฒนธรรม เมื่อประเทศไทยโดย ‘กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม’ นำสุดยอด โบราณวัตถุและศิลปวัตถุชิ้นเยี่ยมถึง 228 รายการ ไปจัดแสดง ณ พิพิธภัณฑ์พระราชวังโบราณ (Forbidden City) กรุงปักกิ่ง สาธารณรัฐประชาชนจีน ในนิทรรศการพิเศษชื่อ หมื่นมิ่งมงคลไชย สายสัมพันธ์นิรันดร
นิทรรศการพิเศษนี้จัดขึ้นเพื่อเฉลิมฉลองวาระสำคัญ ครบรอบ 50 ปี ความสัมพันธ์ทางการทูตไทย-จีน และได้รับการยกระดับความสำคัญสูงสุด เมื่อนาย สี จิ้นผิง ประธานาธิบดีแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีน ได้กราบทูลเชิญ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และ สมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินไปทอดพระเนตรนิทรรศการนี้เป็นปฐมฤกษ์ เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2568 ในวโรกาสสองพระองค์เสด็จฯ เยือนสาธารณรัฐประชาชนจีนอย่างเป็นทางการเนื่องในวาระฉลองครบ 50 ปี การสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตไทย-จีน ระหว่างวันที่ 13-17 พฤศจิกายน 2568
นี่คือเครื่องยืนยันว่านิทรรศการพิเศษ 'หมื่นมิ่งมงคลไชย สายสัมพันธ์นิรันดร' มีความสำคัญในระดับมหามงคลและเป็นสุดยอดแห่งสายสัมพันธ์
นางสาวซาบีดา ไทยเศรษฐ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม เปิดเผยว่า กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม ได้ร่วมกับ สถานเอกอัครราชทูต ณ กรุงปักกิ่ง มูลนิธิไทย กระทรวงการต่างประเทศ และพิพิธภัณฑ์พระราชวังโบราณ จัดนิทรรศการพิเศษ หมื่นมิ่งมงคลไชย สายสัมพันธ์นิรันดร เป็นหนึ่งในกิจกรรมเฉลิมฉลองปีทองแห่งมิตรภาพไทย-จีน ครบรอบ 50 ปีความสัมพันธ์ทางการทูต
นำเสนอสายสัมพันธ์ทางด้านศิลปวัฒนธรรมจีนในศิลปกรรมไทย และประชาสัมพันธ์เอกลักษณ์อันโดดเด่นของศิลปวัฒนธรรมไทย เพื่อเชิญชวนให้ชาวจีนเดินทางมายังประเทศไทยด้วยความเข้าใจในคุณค่าวัฒนธรรม เนื้อหาประกอบด้วย
1) พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ของประเทศไทยและการติดต่อระหว่างไทย-จีน
2) ความเชื่อและศาสนา
3) ศิลปะในราชสำนัก
4) ศิลปกรรมไทยประเพณีในปัจจุบัน
พระที่นั่งเหวินหวา
นิทรรศการพิเศษ หมื่นมิ่งมงคลไชย สายสัมพันธ์นิรันดร จัดขึ้นระหว่างวันที่ 18 พฤศจิกายน 2568 ถึงวันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2569 ณ พระที่นั่งเหวินหวา หนึ่งในพระที่นั่งองค์สำคัญของพระราชวังต้องห้าม
พระที่นั่งเหวินหวา (Wénhuá Diàn) ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของ ‘พระที่นั่งไท่เหอ’ ซึ่งเป็นพระที่นั่งขนาดใหญ่ที่สุดของพระราชวังต้องห้ามและอยู่สูงกว่าปริมณฑลโดยรอบประมาณ 30 เมตรเศษ เนื่องจากเป็นศูนย์กลางพระราชอำนาจของสมเด็จพระจักรพรรดิหรือฮ่องเต้
พระที่นั่งเหวินหวาสร้างเสร็จในปีค.ศ.1420 เพื่อเป็นที่ประทับของ ‘องค์รัชทายาท’ ใช้ทรงพระอักษรตลอดระยะเวลาช่วงต้นราชวงศ์หมิง ตกแต่งด้วยกระเบื้องสีเขียวสำหรับรัชทายาท เนื่องจากชาวจีนโบราณเชื่อว่า ‘ทิศตะวันออก’ และ ‘สีเขียว’ เป็นสัญลักษณ์ของการเจริญเติบโตและความมีชีวิตชีวา
ตั้งแต่ปี 1420-1776 พระที่นั่งเหวินหวา เปรียบเสมือนศูนย์การศึกษาในราชสำนักจีนและเป็นสถานที่บรรยายพิธีการทางศาสนาโดยนักพรตขงจื้อขั้นสูงที่ได้รับการยกย่อง ต่อมาเปลี่ยนเป็นสำนักงานราชเลขาธิการ ปัจจุบันใช้เป็นแกลเลอรีจิตรกรรมและประดิษฐ์อักษร
เปิดโฉม 3 ชิ้นไฮไลต์เผยความลับประวัติศาสตร์จีน-สยาม
นายพนมบุตร จันทรโชติ อธิบดีกรมศิลปากร ยังได้กล่าวถึงความพิเศษของนิทรรศการครั้งนี้ว่า นับเป็น ครั้งแรกที่กรมศิลปากรนำโบราณวัตถุ ศิลปวัตถุชิ้นสำคัญของชาติไปจัดแสดง ณ สาธารณรัฐประชาชนจีน จำนวนมากถึง 228 รายการ และฝ่ายพิพิธภัณฑ์พระราชวังโบราณ สาธารณรัฐประชาชนจีน ได้นำโบราณวัตถุชิ้นสำคัญมากกว่า 50 รายการ มาร่วมจัดแสดงด้วย มีทั้งหลักฐานทางประวัติศาสตร์จีน-สยาม และสินค้าที่ราชสำนักสยามนิยมสั่งผลิต-สั่งซื้อมาตั้งแต่สมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์
นิทรรศการ หมื่นมิ่งมงคลไชย สายสัมพันธ์นิรันดร จึงไม่เพียงแค่แสดงศิลปะไทยเท่านั้น แต่ยังเน้นย้ำถึง “สายสัมพันธ์ทางด้านศิลปวัฒนธรรมจีนในศิลปกรรมไทย” โดยมี 3 หมวดหมู่โบราณวัตถุที่ “ห้ามพลาด” เพราะเชื่อมโยงกับประวัติศาสตร์จีนโดยตรง
1. ชามเบญจรงค์: หลักฐานการค้า ‘สินค้าสั่งผลิต’ ของราชสำนัก
- นิทรรศการนี้ได้นำหลักฐานการสั่งซื้อสินค้าที่ราชสำนักสยามนิยมมาตั้งแต่สมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์มาจัดแสดง
- ความน่าสนใจสูงสุด ได้แก่ ชามเบญจรงค์ลายวรรณกรรมไซอิ๋ว ซึ่งเป็นภาชนะที่ ‘สยาม’ สั่งซื้อจากจีนโดยตรง แสดงให้เห็นถึงการรับอิทธิพลวรรณกรรมจีนเข้าสู่ราชสำนักไทย
- โบราณวัตถุชิ้นนี้ได้รับการจัดแสดงคู่กับ ชามเบญจรงค์ลวดลายวรรณกรรมพระอภัยมณี ซึ่ง ‘สยาม’ สั่งซื้อชามจากจีนมาเพื่อเขียนลวดลายที่นิยมในไทยเอง นี่คือตัวอย่างที่ชัดเจนของการผสมผสานวัฒนธรรม
2. โบราณวัตถุยุคก่อนประวัติศาสตร์: ความลับจาก ‘หม้อสามขา’
- กรมศิลปากรได้นำ หม้อสามขา ภาชนะดินเผายุคก่อนประวัติศาสตร์ ที่ค้นพบจากแหล่งโบราณคดีบ้านเก่า จังหวัดกาญจนบุรี ไปจัดแสดง
- ไม่ควรพลาดชม: นายพนมบุตร จันทรโชติ อธิบดีกรมศิลปากร กล่าวว่า เพราะรูปแบบของภาชนะดินเผาชนิดนี้เป็นรูปแบบเดียวกันที่พบในแหล่งโบราณคดีของจีน บ่งชี้ถึงความสัมพันธ์และการติดต่อกันทางวัฒนธรรมในอารยธรรมยุคโบราณ
3. เสมือนการพบกันของสองราชสำนัก: รัชกาลที่ 5 พบ จักรพรรดิเฉียนหลง
- เป็นครั้งแรกที่โบราณวัตถุชิ้นสำคัญจากศิลปะราชสำนักสยาม คือ พระที่นั่งกง พระราชอาสน์สมัยรัชกาลที่ 5 ลักษณะคล้ายเก้าอี้ที่มี ‘กง’ สำหรับเท้าแขนและพนักพิง ได้รับการนำไปจัดแสดงนอกประเทศ
- ความยิ่งใหญ่: ฝ่ายพิพิธภัณฑ์พระราชวังโบราณได้นำ ฉากประดับพระที่นั่งของจักรพรรดิเฉียนหลง มาจัดแสดงร่วมกัน การจัดแสดงโบราณวัตถุคู่นี้เสมือนการพบกันของราชสำนักสยามและราชสำนักจีนในนิทรรศการครั้งเดียว
ไม่แค่ประวัติศาสตร์: ไทยยังนำ ‘มรดกโลก’ และ ‘หัตถกรรม’ บุกตลาดจีน
นอกจากโบราณวัตถุที่เชื่อมโยงการมีสัมพันธไมตรีกับจีนโดยตรงแล้ว กรมศิลปากรยังนำ เครื่องทองจากกรุพระปรางค์วัดราชบูรณะ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา อาทิ จุลมงกุฎ, บัลลังก์จำลอง และ แผ่นทองรูปสัตว์มงคล ไปจัดแสดง เพื่อประชาสัมพันธ์ แหล่งมรดกโลกพระนครศรีอยุธยา ให้ชาวจีนรู้จักมากขึ้น
จุลมงกุฎ เป็นศิลปะอยุธยาตอนต้น พุทธศตวรรษที่ 20 งานศิลปกรรมทองคำประดับแก้วสี พบในกรุประธานชั้นที่ 2 พระปรางค์ประธานวัดราชบูรณะ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
บัลลังก์จำลอง หรือ ราชอาสน์ พร้อมเครื่องสูงสำหรับกษัตริย์ ประกอบด้วยบัลลังก์หรือพระแท่นบรรทม ฉัตร แส้ บังสูรย์ พัดใบตาล งานโลหะผสม-ปิดทอง เป็นเครื่องสักการบูชาพระพุทธเจ้าตามแบบศิลปะล้านนา พุทธศตวรรษที่ 22 หรือประมาณ 400 ปีมาแล้ว ขนาดยาว 36.7 เซนติเมตร สูง 32.9 เซนติเมตร ได้จากการขุดค้นวัดเจดีย์สูง ตำบลฮอด อำเภอฮอด จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งตั้งอยู่ในบริเวณที่จะถูกน้ำท่วมเมื่อครั้งสร้างเขื่อนภูมิพล จังหวัดตาก
แผ่นทองรูปสัตว์มงคล ศิลปะอยุธยาตอนต้น พุทธศตวรรษที่ 20 พบในกรุประธานชั้นที่ 3 พระปรางค์ประธานวัดราชบูรณะ สร้างขึ้นตามความเชื่อทางพุทธศาสนา อาทิ
- แผ่นทองรูปช้าง สัตว์มงคลประจำทิศเหนือ สัญลักษณ์ของน้ำและความอุดมสมบูรณ์
- แผ่นทองรูปม้า พาหนะของเทพเจ้าและพระโพธิสัตว์ รวมถึงเป็นสัตว์คู่บารมีของกษัตริย์
- พญานาค เทพประจำทิศเบื้องล่าง มีหน้าที่รองรับจักรวาล
นอกจากนี้ ยังมีการแสดงผลงานของ สำนักช่างสิบหมู่ เช่น เรือสุพรรณหงส์จำลอง และ ศีรษะโขน เพื่อแสดงให้ชาวจีนเห็นถึงการสืบสานงานศิลปกรรมโบราณที่ยังคงดำเนินอยู่ถึงปัจจุบัน และยังเป็นการส่งเสริมประชาสัมพันธ์สินค้าหัตถกรรมไทยอีกทางหนึ่งด้วย
นิทรรศการพิเศษ หมื่นมิ่งมงคลไชย สายสัมพันธ์นิรันดร ไม่เพียงแต่ฉลองความสัมพันธ์ 50 ปี ไทย-จีน แต่ยังเป็นโอกาสทองที่รัฐบาลไทยเชิญชวนให้ชาวจีนเดินทางมายังประเทศไทยด้วยความเข้าใจในคุณค่าวัฒนธรรมไทย
หมายเหตุ : ข้อมูลอ้างอิง
- เว็บไซต์ กลุ่มเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ กรมศิลปากร
- เว็บไซต์ The Palace Museum
- FB/พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา
- FB/National Museum Bangkok : พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร