ศรีสวรินทิรากรณียานุกิจ สิรินธรพินิจราชกรณียานุการ

ปากกาเมื่อใช้จนหมึกหมดแล้ว มีวิธีจัดการอย่างไร?

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา สยามบรมราชกุมารี ทรงเก็บปากกาที่ทรงงานจนหมึกหมด (สังเกตดูจะเห็นว่าเป็นปากกาธรรมดาๆ มิใช่ของราคาแพง ) นำมาใส่กรอบกลายเป็นงานศิลปะที่มีคุณค่าทางจิตใจ

จะมีใครบ้างที่ใช้ดินสอจนกระทั่งนำปลอกมาต่อแล้วเขียนอีกไม่ได้จึงหยุดใช้

กระเป๋าถือส่วนพระองค์ยามเสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมราษฎรในถิ่นธุรกันดาร ที่พวกเราเห็นชินตาในข่าวพระราชสำนักว่ามักถือพระกระเป๋าใบโต แต่รู้หรือไม่ว่าข้างในนั้นอัดแน่นไปด้วยเกลือไอโอดีน และยารักษาโรค สำหรับประชาชนที่ในถิ่นทุรกันดาร

เผยแพร่ พินิจ และสืบสาน

คุณชวลี อมาตยกุล รองราชเลขานุการในพระองค์ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี กล่าวถึงนิทรรศการ ศรีสวรินทิรากรณียานุกิจ สิรินธรพินิจราชกรณียานุการ โดยมูลนิธิสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า จัดขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติในโอกาสฉลองพระชนมายุครบ 5 รอบ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในวันที่ 2 เมษายน 2558

อันมีความหมายถึงการเผยแพร่พระราชประวัติและพระราชกรณียกิจของสมเด็จพระศรีสวรินทิรา บรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงศึกษา สืบสาน และทรงนำไปต่อยอดในทุกๆ ด้าน เพื่อประโยชน์แก่ชาติบ้านเมืองและประโยชน์สุขของราษฏร์

นิทรรศการแบ่งออกเป็น 2 ภาค ได้แก่ สว่างวัฒน์เทพรัตนานุประวัติ และ พันวัสสาราชปนัดดาราชกรณียานุวัตร

สว่างวัฒน์เทพรัตนานุประวัติ

จัดแสดงพระราชประวัติสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี พระราชปนัดดาพระองค์ที่ 4 ในสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า และเป็นพระองค์สุดท้ายที่ทรงพระราชสมภพในช่วงเวลาที่สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้าทรงพระชนม์ ทรงบำเพ็ญพระราชกรณียกิจตามรอยยุคลบาทพระมหากษัตริย์ พระราชวงศ์ และพระราชบุพการี

นอกจากนี้ยังจัดแสดงพระฉายาลักษณ์ตั้งแต่ครั้งทรงพระเยาว์ ทรงศึกษา และทรงรับราชการทหารเป็นอาจารย์ในส่วนการศึกษาโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า คุณชวลี อมาตยกุล เล่าถึงการที่พระองค์ทรงนำนักเรียนไปทัศนศึกษานอกสถานที่ทั้งในและต่างประเทศอยู่เนืองๆ นั้น เป็นเพราะว่านักเรียนนายร้อยเหล่านี้เมื่อออกไปรับราชการตามต่างจังหวัด มีโอกาสพบผู้คนจำนวนมาก จำเป็นต้องมีความรู้อย่างรอบด้านทั้งศาสตร์และศิลป์

พันวัสสาราชปนัดดาราชกรณียานุวัตร

นิทรรศการจัดแสดงพระราชกรณียกิจสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงบำเพ็ญเพื่อชาติบ้านเมืองและประชาชนชนชาวไทย ตามรอบพระยุคลบาทสมเด็จพระศรีสวรินทิรา บรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้าทั้งด้านการศึกษา การแพทย์และสาธารณสุข วัฒนธรรม สังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์

ด้านการศึกษา สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้าและพระราชวงศ์ในราชสกุลมหิดล ทรงมีส่วนสำคัญในการวางรากฐาน ส่งเสริมและพัฒนาการศึกษาของชาติ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีทรงดำเนินตามรอยพระยุคลบาท หลักพัฒนาของพระองค์ คือ ประชาชนต้องมีคุณภาพชีวิตที่ดี ได้รับการศึกษาในสิ่งแวดล้อมที่ดี มีสุขภาพลานามัยที่ดี

การแพทย์และสาธารณสุข สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ทรงริเริ่มงานหน่วยแพทย์เคลื่อนที่ในชนบทเป็นเวลา 100 ปีมาแล้ว เมื่อครั้งเสด็จแปรพระราชฐานไปรักษาพระองค์ที่ อ.ศรีราชา จ.ชลบุรี คุณชวลีเล่าให้ฟังตอนหนึ่งว่า

"สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ทรงนึกถึงประชาชนด้วย ให้รักษาประชาชนไปด้วย ทรงให้หน่วยแพทย์นำยาบรรทุกเกวียนไปรักษาคนไข้ พระองค์เองไม่ได้เสด็จออกไปแต่ให้หมอออกไป พอเสด็จกลับจากพระนคร ทรงยกพระตำหนักให้เป็นโรงพยาบาลสมเด็จพระบรมราชเทวี ณ ศรีราชา รวมทั้งทรงบริจาคพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์แก่โรงพยาบาล และสถานศึกษาเป็นประจำทุกปี สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงสืบสานพระราชปณิธาน โดยพัฒนามุ่งหวังให้โรงพยาบาลแห่งนี้เป็นเมดิเคิลฮับของภาคตะวันออก"

ในนิทรรศการส่วนนี้ยังเล่าถึง เรื่องราวเมื่อครั้งที่สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ทรงงานที่โรงพยาบาลศิริราช ขณะนั้นทางโรงพยาบาลไม่มีน้ำสะอาดสำหรับใช้ในการผ่าตัดและการแพทย์ จึงมีการต่อท่อประปาจากฝั่งพระนครไปยังโรงพยาบาลศิริราชด้วยพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ของสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า

"สิ่งที่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ทรงสืบสานคือ เวลาเสด็จออกไปเยี่ยมราษฎร ทรงคำนึงถึงการป้องกันโรคเป็นสิ่งสำคัญ สมัยก่อนมีโปลิโอระบาด การป้องการง่ายมาก คือ หยอดวัคซีน ทุกครั้งที่ไปเยี่ยมราษฎรในท้องถิ่นห่างไกล ทรงมีวัคซีนป้องกันโปลิโอไปด้วย ทรงหยอดวัคซีนด้วยพระองค์เอง อย่างน้อยได้ครั้งหนึ่งยังดีกว่าไม่ได้เลย เพราะถ้าเป็นอาการจะน้อยกว่า เวลาออกไปเยี่ยมราษฎรจะมีหน่วยทันตกรรมเคลื่อนที่ ถ้าฟันไม่ดีจะนำไปสู่โรคต่างๆ

เวลาเสด็จไปภาคต่างๆ พบว่าเด็กๆ เป็นโรคคอพอกกันมา เพราะขาดสารไอโอดีน ดังนั้นเวลาเสด็จพระราชดำเนินไปก็จะมีไอโอดีนไปหยอดในแหล่งน้ำ โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนทุกแห่งจะมีน้ำไอโอดีน" คุณชวลี กล่าว

ด้านวัฒนธรรม สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ทรงส่งเสริมการศึกษาโดยเฉพาะของสตรีในหลายด้าน เช่น วิชาการ การพยาบาล ครู และงานเย็บปักถักร้อย ทรงตั้งโรงทอผ้าเพื่อฝึกหัดการทอผ้าและจำหน่ายเป็นอาชีพ

ซึ่งสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงสืบทอดและมีพระอัจฉริยภาพด้านศิลปะหลายแขนง ทั้งด้านวรรณกรรม วิจิตรศิลป์ คีตศิลป์ นาฏศิลป์ และหัตถศิลป์

งานสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า เคยทรงดำรงตำแหน่งสภาชนนีของสภากาชาดไทยมาแต่แรกตั้งและดำรงตำแหน่งสภานายิกา อีก 35 ปีต่อมา พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลปัจจุบันโปรดเกล้าฯให้สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงดำรงตำแหน่งอุปนายิกา ผู้อำนวยการสภากาชาดไทย

วัตถุจัดแสดงชิ้นสำคัญ

รองราชเลขานุการในพระองค์ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี กล่าวว่าสิ่งของจัดแสดงในนิทรรศการนั้นถือว่าเป็นชิ้นเอกและมีเรื่องราวที่น่าสนใจทุกชิ้น บ้างมีแง่มุมทางประวัติศาสตร์ บ้างก็สะท้อนให้เห็นถึงพระจริยวัตรของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี

ในนิทรรศการส่วนนี้ ผู้ชมจะได้พบกับ คุณเหี่ยว กระเป๋าทรง ที่บริษัทการบินไทย จำกัด (มหาชน) ทูลเกล้าฯถวาย เพื่อบรรจุสิ่งของเครื่องใช้ส่วนพระองค์ เช่น หนังสือ เครื่องเขียน กล้องถ่ายรูป วิทยุ ที่จะทรงหยิบใช้ระหว่างประทับบนเครื่องบิน ทุกครั้งที่เสด็จฯต่างประเทศ จะทรงใช้พระกระเป๋าองค์นี้เป็นประจำจนขาด จึงเลิกใช้ ข้าราชบริพารจึงตั้งฉายากระเป๋าทรงองค์นี้ว่า คุณเหี่ยว

เทปาจารย์ ที่มาจากคำว่า เทป กับ อาจารย์ แถบบันทึกคำบรรยายวิชาต่างๆ ระหว่างที่ทรงศึกษาที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โปรดเกล้าฯให้เจ้าหน้าที่สถานีวิทยุ อส.นำไปให้พระสหายบันทึกและส่งไปถวายในช่วงเวลาที่โดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าฯพระบรมราชินีนาถ ไปทรงปฏิบัติพระราชกิจในภูมิภาค ทรงเรียกแถบบันทึกเสียงเหล่านี้อย่างขันๆว่า เทปาจารย์

คุณชวลี เล่าเสริมว่า "หลังจากกลับจากตามเสด็จพวกเราไปวิ่งเล่นได้ แต่พระองค์ต้องกลับมานั่งฟังเทป อัดมาชัดบ้างไม่ชัดบ้าง ขนาดนี้แล้วยังทรงเรียนได้เกียรตินิยมอันดับ 1 เหรียญทอง"

ใกล้เคียงเทปาจารย์ จัดแสดงดินสอและดินสอสีของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี คุณชวลีเล่าให้ฟังว่า

"ตอนทรงพระเยาว์ ทรงใช้ดินสอจนเหลือแท่งเล็กมาก ทรงนำที่ต่อคล้ายปลอกปากกามาต่อแล้วใช้จนเขียนไม่ได้แล้ว จึงนำไปให้พระพี่เลี้ยงดู จึงค่อยเบิกแท่งใหม่มา ทุกอย่างสำหรับองค์เองแล้วจะทรงประหยัดมากๆ แต่สำหรับการช่วยเหลือราษฎร์เท่าไหร่เท่ากัน"

สมุดภาพประเทศไทยจำลอง ถือเป็นวัตถุจัดแสดงชิ้นสำคัญทางด้านประวัติศาสตร์และศิลปะ จำลองจากเล่มจริง ลวดลายบนปกสมดฝีพระหัตถ์สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า พระราชทานแก่ มิสซิสพอตเตอร์ พาล์มเมอร์ ประธานคณะกรรมการจัดงานฝ่ายสตรีของงานแสดงสินค้านานาชาติเวิลด์โคลัมเบียนเอ็กซ์โปซิชั่น 1893 ณ นครชิคาโก สหรัฐอเมริกา เมื่อปี 2436

มูลนิธิสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า จัดทำสมุดรูปประเทศไทยจำลองขึ้น นอกจากเพื่อแสดงถึงพระปรีชาสามารถของสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้าแล้ว ยังให้ผู้สนใจในประเทศไทยได้ชื่นชมแทนเล่มจริงที่เก็บรักษาอยู่ ณ พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์แห่งนครชิคาโก สหรัฐอเมริกา และยังเป็นการอนุรักษ์งานหัตถกรรมในวังและศิลปหัตถกรรมไทย

งานปักลวดลายบนสมุดฝีมือช่างของโรงเรียนช่างฝีมือในวัง(หญิง) ส่วนการประดับเครื่องเงินเป็นฝีมือช่างของกาญจนาภิเษกวิทยาลัย ช่างทองหลวง สถานศึกษาทั้งสองก่อตั้งขึ้นตามพระราชดำริ ของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ที่มีพระราชประสงค์จะอนุรักษ์งานศิลปหัตถกรรมของชาติไทยให้อนุชนรุ่นหลังได้สืบทอดต่อไป

นอกจากนี้ทางมูลนิธิฯได้จัดพิมพ์สมุดรูปออกจำหน่ายเพื่อหารายได้สมทุบทุนสร้างอาคารศูนย์รักษาพยาบาลรวมเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า 150 ปี (รพ.สมเด็จฯ) ในราคาเล่มละ 295 บาท (มีวางจำหน่ายแล้วที่ร้านภูฟ้า และร้านหนังสือชั้นนำทั่วไป)

นิทรรศการ ศรีสวรินทิรากรณียานุกิจ สิรินธรพินิจราชกรณียานุการ จัดแสดง ณ พิพิธภัณฑ์สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า โดยเปิดให้เข้าชมตั้งแต่ 19 ธันวาคม 2557 -30 เมษายน 2558 ทุกวันเว้นวันอาทิตย์ เวลา 10.00 - 15.00น. การเข้าชมพิพิธภัณฑ์ฯ ควรทำการนัดหมายล่วงหน้า ติดต่อนัดหมายและขอทราบรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่โทร.0 2252 1965-7 (กรุณาแต่งกายสุภาพ สตรีสวมกระโปรงหรือผ้าซิ่น ห้ามแต่งกายสีดำล้วน สีขาวดำ เสื้อไม่มีแขน และกางเกงขาสั้น )