อาหารตกพื้น 5 วินาทียังกินได้จริงหรือ? นักวิทยาศาสตร์มีคำตอบ

หลายคนคงเคยเผลอทำอาหารตกพื้น แล้วรีบหยิบขึ้นมาพร้อมปลอบใจตัวเองว่า "ยังไม่ถึง 5 วินาที กินได้อยู่" ความเชื่อนี้ หรือที่เรียกว่า "กฎ 5 วินาที" (Five-second rule) ถูกพูดถึงกันมานาน จนหลายคนเชื่อว่า เชื้อโรคต้องใช้เวลาสักพักกว่าจะปนเปื้อนสู่อาหาร

แต่ผลการศึกษาทางวิทยาศาสตร์กลับชี้ว่า ความเชื่อนี้อาจไม่เป็นความจริง

กรุงเทพธุรกิจ ชวนผู้อ่านไขข้อสงสัยว่า อาหารที่ตกพื้นเพียงไม่กี่วินาทีนั้นปลอดภัยจริงหรือไม่ และเชื้อแบคทีเรียใช้เวลานานแค่ไหนในการย้ายจากพื้นมาสู่อาหารที่ตก

แบคทีเรียย้ายสู่อาหารได้แทบจะในทันที

ศาสตราจารย์จอห์น เทรกอนิง (John Tregoning) ผู้เชี่ยวชาญด้านภูมิคุ้มกันวิทยาวัคซีนจาก Imperial College London ระบุว่า มีงานวิจัยอย่างน้อย 3 ชิ้นที่ให้ข้อสรุปไปในทิศทางเดียวกันว่า "กฎ 5 วินาที" ไม่ถูกต้อง

การศึกษาชิ้นแรกทดลองนำอาหารหลายชนิด เช่น ขนมปัง ขนมปังทาเนย แตงโม และเยลลี่ ไปปล่อยตกบนพื้นผิวหลายประเภท ทั้งกระเบื้อง เหล็ก ไม้ และพรม ซึ่งถูกเคลือบด้วยแบคทีเรียไว้ก่อน

ผลปรากฏว่า เชื้อแบคทีเรียสามารถถ่ายโอนจากพื้นสู่อาหารได้เกือบจะทันทีที่สัมผัส โดยแทบไม่ต้องรอถึง 5 วินาที

นักวิจัยยังพบว่า อาหารที่มีความชื้นสูง เช่น แตงโม หรือแตงกวา มีแนวโน้มรับเชื้อได้มากกว่า โดยเฉพาะเมื่อสัมผัสกับพื้นแข็งอย่าง กระเบื้องหรือสเตนเลส เพราะความชื้นช่วยให้แบคทีเรียเคลื่อนย้ายได้ง่ายขึ้น

เชื้อโรคอาจอยู่บนพื้นได้นานถึง 24 ชั่วโมง

อีกงานวิจัยหนึ่งใช้ไส้กรอกปรุงสุกเป็นตัวอย่างอาหาร และศึกษาการปนเปื้อนของแบคทีเรียบนพื้นผิว

ผลการทดลองพบว่า แม้เชื้อโรคจะถูกทิ้งไว้บนพื้นผิวนานหลายชั่วโมง เมื่ออาหารตกลงไปก็ยังสามารถรับเชื้อได้

เช่น หากนำเนื้อไก่ดิบที่ปนเปื้อนเชื้อวางบนเคาน์เตอร์ แล้วผ่านไป 2 ชั่วโมงจึงนำขนมปังไปสัมผัสบริเวณเดิม ขนมปังก็ยังสามารถรับเชื้อแบคทีเรียได้ เพราะเชื้อบางชนิดสามารถคงอยู่บนพื้นผิวได้นานถึงประมาณ 24 ชั่วโมง

ข้อมูลดังกล่าวสะท้อนว่า พื้นผิวที่ดูสะอาดด้วยตาเปล่า ไม่ได้หมายความว่าจะปลอดจากเชื้อจุลินทรีย์เสมอไป

แค่ล้างน้ำ อาจไม่เพียงพอ

หลายคนอาจคิดว่า หากรีบนำอาหารที่ตกพื้นไปล้างน้ำก็สามารถกินต่อได้อย่างปลอดภัย

แต่ศาสตราจารย์เทรกอนิงมองว่า การล้างด้วยน้ำเปล่าไม่ได้รับประกันว่าจะกำจัดแบคทีเรียออกได้ทั้งหมด โดยเฉพาะอาหารที่มีพื้นผิวเปียกหรือขรุขระ ซึ่งเชื้อโรคอาจเกาะติดได้ง่าย

ความเสี่ยงจะยิ่งเพิ่มขึ้น หากในบ้านมีสัตว์เลี้ยงที่เดินเข้าออกจากภายนอก เพราะเชื้อโรคหรือสิ่งปนเปื้อนจากรองเท้า ดิน หรืออุจจาระ อาจถูกนำเข้ามาติดอยู่บนพื้น และคงอยู่ได้นานหลายชั่วโมง

แม้แต่ห้องผ่าตัดก็ไม่ใช้กฎ 5 วินาที

งานวิจัยอีกชิ้นหนึ่งศึกษาการทำงานในห้องผ่าตัด โดยตั้งคำถามว่า หากเครื่องมือแพทย์ตกพื้นแล้วรีบหยิบขึ้นภายในไม่กี่วินาที จะสามารถนำกลับมาใช้ได้หรือไม่

คำตอบคือ "ไม่ได้"

ผลการศึกษาพบว่า เครื่องมือที่ตกพื้นจำเป็นต้องผ่านการทำความสะอาดด้วยสารทำความสะอาดและกระบวนการที่เหมาะสมก่อนนำกลับมาใช้งาน เพราะระยะเวลาที่สัมผัสพื้นไม่ใช่ปัจจัยสำคัญในการปนเปื้อน

สรุปแล้ว อาหารตกพื้นควรกินต่อหรือทิ้ง?

แม้โอกาสป่วยจะขึ้นอยู่กับชนิดและปริมาณของเชื้อ รวมถึงภูมิคุ้มกันของแต่ละคน แต่หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ในปัจจุบันชี้ว่า เชื้อแบคทีเรียสามารถถ่ายโอนสู่อาหารได้เกือบทันที ไม่จำเป็นต้องรอถึง 5 วินาทีอย่างที่หลายคนเชื่อ

ดังนั้น หากอาหารที่มีความชื้นสูง เช่น ผลไม้ แตงกวา หรืออาหารพร้อมรับประทานตกลงบนพื้น โดยเฉพาะในพื้นที่ที่ไม่มั่นใจเรื่องความสะอาด การทิ้งอาหารชิ้นนั้นอาจเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยกว่า

ท้ายที่สุดแล้ว "กฎ 5 วินาที" อาจเป็นเพียงความเชื่อที่ช่วยให้เรารู้สึกสบายใจ แต่ไม่ใช่กฎที่ได้รับการยืนยันจากวิทยาศาสตร์ และเมื่อเทียบกับความเสี่ยงของการได้รับเชื้อโรค การเสียอาหารไปหนึ่งชิ้นอาจคุ้มค่ากว่าการต้องเสียสุขภาพในภายหลัง

 

อ้างอิง theguardian