ในวันที่สมองเต็มไปด้วยการแจ้งเตือน งานหลายอย่างถาโถมเข้ามาพร้อมกัน และความเหนื่อยล้าจากการใช้ชีวิต หลายคนอาจเริ่มรู้สึกว่า “โฟกัสยากขึ้น” กว่าเมื่อก่อน นั่งทำงานไม่นานใจก็ลอย หรือบางครั้งรู้สึกเหมือนมี Brain fog หรือ “หมอกในสมอง” จนคิดอะไรไม่ค่อยออก
แม้หลายคนจะพยายามแก้ปัญหาด้วยการพักผ่อน ออกกำลังกาย หรือฝึกสมาธิ แต่จริง ๆ แล้ว ยังมีอีกหนึ่งวิธีที่ทั้งง่ายและสนุกกว่านั้น นั่นคือ “เกมฝึกสมอง”
“กรุงเทพธุรกิจ จุดประกาย” ชวนสำรวจ 5 เกมลับสมองที่นักประสาทวิทยาแนะนำว่า สามารถช่วยกระตุ้นการทำงานของสมอง เพิ่มสมาธิ ความจำ และความคิดที่เฉียบคมขึ้นได้ โดยไม่จำเป็นต้องใช้อุปกรณ์ซับซ้อนหรือใช้เวลานาน
1. Sudoku เกมตัวเลขที่ช่วยฝึกสมองให้คิดเป็นระบบ
Sudoku คือเกมปริศนาตัวเลขที่ผู้เล่นต้องเติมตัวเลข 1 - 9 ลงในตาราง 9x9 โดยแต่ละแถว แต่ละคอลัมน์ และแต่ละช่องย่อย 3x3 จะต้องไม่มีตัวเลขซ้ำกัน
แม้จะดูเป็นเกมง่าย ๆ ที่หลายคนเล่นฆ่าเวลา แต่จริง ๆ แล้ว Sudoku ถือเป็นหนึ่งในเกมที่ช่วยกระตุ้นการทำงานของสมองได้ดี โดยเฉพาะเรื่องการคิดเชิงตรรกะ การจดจำรูปแบบ และการใช้สมาธิ
ดร. ชีทัล โกยัล (Dr Sheetal Goyal) นักประสาทวิทยาจาก Wockhardt Hospital อธิบายว่า การเล่น Sudoku เป็นประจำช่วยฝึกให้สมองเรียนรู้การคิดวิเคราะห์และมองหารูปแบบที่ซ่อนอยู่ ซึ่งเป็นทักษะสำคัญต่อการโฟกัสและการแก้ปัญหาในชีวิตประจำวัน
หลายคนยังมองว่า การเล่นแบบกระดาษและปากกา ช่วยให้สมองจดจ่อได้ดีกว่าการเล่นผ่านหน้าจอ เพราะลดสิ่งรบกวนจากอุปกรณ์ดิจิทัลไปพร้อมกัน
2. Jenga เกมไม้ล้มที่ช่วยฝึกสมาธิและความนิ่งภายใต้แรงกดดัน
Jenga อาจเป็นเกมปาร์ตี้ที่หลายคนคุ้นเคย แต่เบื้องหลังความสนุกนั้น เกมนี้กลับช่วยฝึกสมาธิ ความอดทน และการประสานงานระหว่างสายตากับมือได้อย่างดี
วิธีเล่นคือ ผู้เล่นต้องค่อย ๆ ดึงบล็อกไม้ออกจากหอคอย แล้วนำไปวางด้านบน โดยพยายามไม่ให้หอคอยพังลงมา
แม้ดูเหมือนเป็นเกมที่ไม่มีอะไร แต่ทุกการเคลื่อนไหวต้องใช้ความนิ่งและการควบคุมสมาธิสูง เพราะถ้ารีบร้อนหรือเสียสมดุลเพียงเล็กน้อย เกมก็อาจจบลงทันที
สำหรับผู้ใหญ่ที่ใช้เวลาหน้าจอทั้งวัน Jenga ยังเป็นวิธีพักสมองที่ช่วยลดความเครียดได้ดี พร้อมฝึกให้สมอง “นิ่ง” มากขึ้นเมื่อต้องเผชิญแรงกดดันหรือสิ่งรบกวนระหว่างวัน
3. Chess เกมวางกลยุทธ์ที่ช่วยฝึกสมองรอบด้าน
หมากรุก หรือ Chess ถือเป็นหนึ่งในเกมคลาสสิกที่ได้รับการยอมรับมานานว่า ช่วยพัฒนาทักษะด้านการคิดและการวางแผนได้อย่างยอดเยี่ยม
ทุกการเดินหมากต้องอาศัยทั้งสมาธิ ความอดทน และการคิดล่วงหน้า ผู้เล่นต้องพยายามคาดเดาความคิดและการเคลื่อนไหวของฝ่ายตรงข้ามอยู่ตลอดเวลา
กระบวนการนี้ช่วยพัฒนาทักษะที่เรียกว่า “Theory of Mind” หรือความสามารถในการเข้าใจมุมมองและความคิดของผู้อื่น ซึ่งนอกจากจะช่วยเรื่องการวางกลยุทธ์แล้ว ยังเชื่อมโยงกับทักษะด้านอารมณ์และความสัมพันธ์ทางสังคมด้วย
นอกจากนี้ งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร International Journal of Environmental Research and Public Health ยังพบว่า การเล่นหมากรุกอาจช่วยลดความเสี่ยงของภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุได้ เนื่องจากเป็นกิจกรรมที่กระตุ้นการทำงานของสมองอย่างต่อเนื่อง
ดร. ชีทัล ยังมองว่า สำหรับคนทำงานที่มีความเครียดสูง การเล่นหมากรุกยังเป็นช่วงเวลาที่ช่วยให้สมองได้ “พักแบบมีคุณภาพ” เพราะแม้จะเป็นการพัก แต่สมองยังคงถูกกระตุ้นอย่างสร้างสรรค์
4. Jigsaw Puzzle เกมต่อภาพที่ช่วยฝึกทั้งตรรกะและความคิดสร้างสรรค์
Jigsaw Puzzle หรือเกมต่อจิ๊กซอว์ เป็นกิจกรรมที่ดูผ่อนคลาย แต่กลับใช้การทำงานของสมองหลายส่วนพร้อมกัน
ผู้เล่นต้องสังเกตรูปร่าง สี และรายละเอียดของชิ้นส่วนต่าง ๆ ก่อนจะค่อย ๆ ประกอบให้กลายเป็นภาพสมบูรณ์
สิ่งที่ทำให้เกมนี้น่าสนใจคือ มันใช้ทั้ง “สมองซีกซ้าย” ที่เกี่ยวข้องกับตรรกะ และ “สมองซีกขวา” ที่เกี่ยวข้องกับจินตนาการและความคิดสร้างสรรค์ไปพร้อมกัน
นอกจากช่วยฝึกสมาธิและการแก้ปัญหาแล้ว งานวิจัยจากมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ยังพบว่า การทำกิจกรรมประเภท Puzzle หรือ เกมปริศนา อย่างสม่ำเสมอ มีความเชื่อมโยงกับความเสี่ยงภาวะสมองเสื่อมที่ลดลง เนื่องจากสมองได้รับการกระตุ้นอย่างต่อเนื่อง
หลายคนยังมองว่า การต่อจิ๊กซอว์เป็นกิจกรรมที่ช่วยให้ใจสงบ คล้ายการทำสมาธิรูปแบบหนึ่ง เพราะต้องอยู่กับสิ่งตรงหน้าอย่างช้า ๆ และจดจ่อ
5. Crossword Puzzle เกมคำศัพท์ที่ช่วยทั้งความจำและอารมณ์
Crossword Puzzle หรือเกมปริศนาอักษรไขว้ เป็นอีกหนึ่งเกมฝึกสมองที่ได้รับความนิยมมายาวนาน
ผู้เล่นต้องเติมคำศัพท์ลงในตารางตามคำใบ้ที่กำหนด ซึ่งต้องอาศัยทั้งคลังคำศัพท์ ความรู้รอบตัว และการคิดเชื่อมโยง
เกมลักษณะนี้ช่วยกระตุ้นความจำระยะยาว ฝึกการคิดเชิงเหตุผล และช่วยให้สมองตื่นตัวอยู่เสมอ นอกจากนี้ การได้แก้ปริศนาและค่อย ๆ หาคำตอบสำเร็จ ยังช่วยสร้างความรู้สึกพึงพอใจและลดความเครียดได้ในเวลาเดียวกัน
สำหรับหลายคน Crossword จึงไม่ใช่แค่เกมฆ่าเวลา แต่เป็นเหมือน “การออกกำลังกายให้สมอง” แบบเบา ๆ ที่ทำได้ทุกวัน
กิจกรรมง่าย ๆ เหล่านี้ อาจช่วยให้สมองทำงานดีขึ้นในระยะยาว
แม้เกมเหล่านี้อาจดูเป็นเพียงกิจกรรมยามว่าง แต่ในมุมของนักประสาทวิทยา การกระตุ้นสมองผ่านกิจกรรมที่ต้องใช้สมาธิ การคิด และการแก้ปัญหาอย่างต่อเนื่อง อาจช่วยให้สมองยังคงยืดหยุ่นและทำงานได้ดีขึ้นในระยะยาว
ที่สำคัญคือ เกมฝึกสมองไม่จำเป็นต้องจริงจังหรือกดดันเสมอไป เพราะบางครั้ง การได้ใช้เวลาไม่กี่นาทีอยู่กับเกมง่าย ๆ ก็อาจช่วยดึงสมองให้กลับมา “โฟกัสกับปัจจุบัน” ได้มากขึ้นกว่าที่คิด
อ้างอิง livemint