วัชระพล กางแผนพลิกโฉมเกษตรไทยสู่อุตสาหกรรมอนาคต ชูเทคโนโลยี-ตลาดนำ เร่งแปรรูปสร้างมูลค่าเพิ่ม ปลดล็อกกฎหมาย เอื้อภาคธุรกิจ ดันสินค้าไทยขึ้นห้างระดับโลก
KEY POINTS
- กระทรวงเกษตรฯ เสนอนโยบาย "รีเซ็ตเกษตรไทย" ผ่าน 4 เสาหลัก เพื่อยกระดับและผลักดันสินค้าเกษตรอัตลักษณ์ชุมชนสู่ตลาดโลก
- เสาหลักทั้ง 4 ประกอบด้วย การใช้เทคโนโลยีสู่เกษตรแม่นยำ, การปรับการผลิตโดยยึดตลาดนำและสร้างมูลค่าเพิ่ม, การสร้างความยั่งยืนโดยดึงคนรุ่นใหม่และฟื้นฟูทรัพยากร และการปฏิรูปกฎหมายภาครัฐ
- มุ่งเปลี่ยนการทำเกษตรแบบคาดเดาไปสู่การใช้ข้อมูล (Big Data) และปัญญาประดิษฐ์ (AI) เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ ลดความเสี่ยง และวางแผนรายได้
- ภาครัฐจะปรับบทบาทจากผู้ควบคุมเป็นผู้สนับสนุน โดยแก้ไขกฎหมายและระเบียบที่ล้าสมัยเพื่ออำนวยความสะดวกให้เกษตรกรเข้าถึงตลาดและแหล่งทุน
การพลิกโฉมเกษตรไทยสู่อุตสาหกรรมอนาคตไม่ได้เริ่มจากการรื้อทิ้งทั้งหมด แต่เป็นการต่อยอดฐานรากเดิมผ่าน 4 เสาหลัก เพื่อยกระดับสินค้าอัตลักษณ์ชุมชนอย่างมะม่วงหนองวัวซอ ข้าวเหนียว กข6 เขาวง และปลากุเลาตากใบ สู่ห้างและร้านอาหารระดับโลก
นายวัชระพล ขาวขำ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เปิดเผยในงาน THAILAND AGRI FUTURE 2027 THE BIG RESET FROM AGRICULTURE TO FUTURE INDUSTRY “พลิกเกษตรไทย สู่อุตสาหกรรมอนาคต” ว่า โลกยุคปัจจุบันกำลังหมุนไปอย่างรวดเร็ว พร้อมกับการเข้ามาของเทคโนโลยีที่สร้างแรงกระเพื่อมต่อทุกภาคส่วน รวมถึงภาคการเกษตรไทย คำถามสำคัญที่คนไทยและผู้กำหนดนโยบายต้องร่วมกันขบคิดคือ หากเรายังคงทำเกษตรกรรมด้วยวิธีคิดและวิธีการแบบเดิม ประเทศไทยและเกษตรกรไทยจะยืนอยู่จุดใดในอนาคต เราจะเป็นเพียงผู้ได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลง หรือจะพลิกวิกฤตให้กลายเป็นโอกาสในการใช้เทคโนโลยีเพื่อต่อยอดจุดแข็งทางทรัพยากรธรรมชาติ ภูมิอากาศ และภูมิรัฐศาสตร์ ให้กลายเป็นความมั่นคงทางเศรษฐกิจของประเทศได้อย่างยั่งยืน
โจทย์ใหญ่ของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ภายใต้การนำของ นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ไม่ใช่การรื้อทิ้งทั้งหมดแล้วเริ่มนับหนึ่งใหม่ แต่คือการต่อยอดจากฐานรากเดิมที่แข็งแกร่งอยู่แล้ว เพื่อยกระดับจากการทำเกษตรที่มุ่งเน้นเพียงการเพิ่มปริมาณผลผลิต ไปสู่การผลิตที่มีประสิทธิภาพและมีคุณภาพสูง เป้าหมายที่เป็นรูปธรรมและเข้าใจง่ายที่สุดคือ การผลักดันสินค้าเกษตรอัตลักษณ์ของไทยในระดับชุมชน เช่น มะม่วงจากอำเภอหนองวัวซอ จังหวัดอุดรธานี ที่สามารถผลิตได้ตลอดทั้งปี ข้าวเหนียว กข6 จากอำเภอเขาวง จังหวัดกาฬสินธุ์ หรือปลากุเลาจากอำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส ให้ก้าวข้ามข้อจำกัดเดิมๆ ขึ้นไปวางจำหน่ายบนห้างสรรพสินค้าและร้านอาหารชั้นนำระดับโลกได้สำเร็จ
เพื่อให้เป้าหมายดังกล่าวเกิดขึ้นจริง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ได้วางพิมพ์เขียวในการรีเซ็ต (Reset) ภาคการเกษตรไทยผ่าน 4 เสาหลักสำคัญ ดังนี้
1. รีเซ็ตเทคโนโลยี (Technology Reset): เปลี่ยนเกษตรดั้งเดิมสู่เกษตรอัจฉริยะ
ในอดีต เกษตรกรไทยต้องพึ่งพาประสบการณ์และการคาดคะเนดินฟ้าอากาศตลอดทั้งชีวิตเพื่อตัดสินใจเพาะปลูกหรือรับมือกับโรคระบาด แต่ในวันนี้และอนาคต กระทรวงเกษตรฯ ได้นำเทคโนโลยีสมัยใหม่ ปัญญาประดิษฐ์ (AI) และฐานข้อมูลขนาดใหญ่ (Big Data) เข้ามาเป็นเครื่องมือหลักในการสนับสนุนการทำงานของเกษตรกร เพื่อเปลี่ยนการทำเกษตรแบบ “คาดเดา” ให้เป็นการทำเกษตรแบบ “แม่นยำ”
การวิเคราะห์ดินและพื้นที่เพาะปลูก
กรมพัฒนาที่ดินได้พัฒนาแอปพลิเคชัน “น้องดินดี” บนแพลตฟอร์ม LINE ช่วยให้เกษตรกรสามารถปักหมุดพื้นที่เพาะปลูกของตนเองเพื่อตรวจสอบความเค็ม แร่ธาตุ และความเหมาะสมของดินในการปลูกพืชแต่ละชนิดได้ทันที ลดระยะเวลาการรอคอยผลตรวจจากหมอดินที่เคยใช้เวลานานหลายเดือน นอกจากนี้ สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) ยังนำเทคโนโลยี LiDAR (ไลดาร์) มาใช้รังวัดและจัดทำแผนที่ความละเอียดสูง ลดความคลาดเคลื่อนจากการวัดพื้นที่จากระดับเมตรลงมาเหลือเพียง 3-5 เซนติเมตรเท่านั้น
การบริหารจัดการน้ำและพยากรณ์อากาศ
กรมชลประทานได้ยกระดับสู่ระบบชลประทานอัจฉริยะ (Smart Irrigation) ผ่านแอปพลิเคชันที่สามารถคาดการณ์ปริมาณน้ำในเขื่อนและแหล่งน้ำล่วงหน้าได้เป็นรายเดือนและรายปี ควบคู่ไปกับการทำงานร่วมกับสถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำ (สสน.) ในสังกัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ที่ใช้ระบบ “ThaiWater” ในการพยากรณ์จุดตกและปริมาณน้ำฝนได้อย่างแม่นยำ เปลี่ยนผ่านจากภูมิปัญญาการขอฝนแบบดั้งเดิมสู่การบริหารจัดการน้ำด้วยวิทยาศาสตร์
การวางแผนรายได้ด้วยข้อมูลเศรษฐกิจ
สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.) ได้พัฒนาระบบฐานข้อมูลที่สามารถพยากรณ์ราคาและวางแผนการผลิตให้สอดคล้องกับเป้าหมายรายได้ของเกษตรกร ยกตัวอย่างเช่น หากเกษตรกรต้องการมีรายได้ 30,000 บาทต่อเดือน ระบบสามารถประมวลผลและแนะนำได้ทันทีว่าควรปลูกพืชชนิดใด ในพื้นที่ใด ช่วงเวลาไหน ต้องใช้เงินลงทุนเท่าไร และจะเหลือกำไรสุทธิเท่าไร
หัวใจสำคัญของเกษตรอัจฉริยะ (Smart Agriculture) ในมุมมองของภาครัฐ จึงไม่ใช่การแข่งขันกันว่าฟาร์มใดมีเครื่องจักรกลราคาแพงที่สุด แต่คือการทำให้เกษตรกรเข้าถึงข้อมูลที่ถูกต้องและแม่นยำที่สุด เพื่อใช้ประกอบการตัดสินใจลดความเสี่ยงและเพิ่มผลกำไร
2. รีเซ็ตการผลิต (Production Reset) ยึดตลาดนำ สร้างมูลค่าเพิ่ม
ปัญหาคลาสสิกของภาคเกษตรไทยคือการผลิตตามความเคยชิน ซึ่งมักนำไปสู่ภาวะผลผลิตล้นตลาดและราคาตกต่ำ หลักคิดสำคัญในการบริหารจัดการสินค้าเกษตรจึงเปรียบเสมือนการบริหารจัดการน้ำ หากบริหารจัดการไม่ดีน้ำจะท่วมสร้างความเสียหาย สินค้าเกษตรก็เช่นเดียวกัน หากผลิตโดยไม่ดูความต้องการของตลาด สินค้าก็จะล้นตลาดและฉุดราคาให้ตกต่ำ
ดังนั้น ประเทศไทยจำเป็นต้องเปลี่ยนผ่านจากการผลิตสินค้าเกษตรขั้นต้นที่มีมูลค่าต่ำ ไปสู่การแปรรูปและสร้างมูลค่าเพิ่มสูง (High Value) โดยใช้นวัตกรรมและงานวิจัยเข้ามาต่อยอดภูมิปัญญาท้องถิ่น ไม่ว่าจะเป็นพืชสมุนไพร ผลไม้ ข้าว กาแฟ หรือยางพารา
กรณีศึกษาที่สะท้อนความจำเป็นของการรีเซ็ตการผลิตอย่างเร่งด่วนคือ “ยางพารา” แม้ปัจจุบันไทยยังคงครองตำแหน่งผู้ส่งออกเบอร์ 1 ของโลก แต่คู่แข่งสำคัญอย่างประเทศโกตดิวัวร์ (ไอวอรีโคสต์) กำลังเร่งเครื่องอย่างหนักจนสามารถแซงหน้าอินโดนีเซียขึ้นมาเป็นอันดับ 2 ของโลกได้สำเร็จ ล่าสุด รัฐมนตรีว่าการกระทรวงปศุสัตว์และประมงของไอวอรีโคสต์ได้เดินทางมาเยือนกระทรวงเกษตรฯ ของไทย พร้อมแสดงความสนใจอย่างยิ่งที่จะนำเทคโนโลยี งานวิจัย และนวัตกรรมด้านการเกษตรของไทย ทั้งเรื่องยางพารา ปลานิล และกุ้ง ไปพัฒนาการผลิตในประเทศของตน สิ่งนี้เป็นเครื่องยืนยันว่าทั่วโลกยอมรับในศักยภาพและเทคโนโลยีการเกษตรของไทย แต่ในขณะเดียวกันก็เป็นสัญญาณเตือนว่าหากไทยหยุดนิ่ง ไม่เร่งปรับตัวและสร้างนวัตกรรมใหม่ๆ เราอาจสูญเสียความได้เปรียบในการแข่งขันในอนาคต
3. รีเซ็ตความยั่งยืน (Sustainability Reset) เติมคนรุ่นใหม่ ฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ
ความท้าทายเชิงโครงสร้างที่รุนแรงที่สุดประการหนึ่งของเกษตรไทยคือ การก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างเต็มรูปแบบ เกษตรกรส่วนใหญ่ในปัจจุบันเป็นผู้สูงวัย แม้หลายอาชีพอย่างการปลูกหม่อนเลี้ยงไหมในภาคอีสาน เช่น ที่จังหวัดนครราชสีมาและสกลนคร จะสามารถสร้างรายได้ให้กับเกษตรกรสูงถึงหลักล้านบาทต่อปี หรือเฉลี่ยเดือนละกว่าแสนบาท แต่กลับเผชิญปัญหาขาดแคลนผู้สืบทอด เมื่อคนรุ่นเก่าล้มหายตายจากไป ลูกหลานรุ่นใหม่กลับไม่สนใจสานต่อ ทำให้อาชีพที่สร้างรายได้อย่างงดงามเหล่านี้เสี่ยงที่จะเลือนหายไปตามกาลเวลา
การสร้างความยั่งยืนในภาคเกษตรจึงต้องดำเนินการควบคู่กันไปใน 2 มิติหลัก
การเติมคนรุ่นใหม่เข้าสู่ระบบ (New Blood)
ภาครัฐต้องเร่งสร้างแรงจูงใจและปั้นเกษตรกรรุ่นใหม่ (Young Smart Farmer) ให้เห็นว่าอาชีพเกษตรกรรมยุคใหม่ที่ขับเคลื่อนด้วยเทคโนโลยีสามารถสร้างรายได้ที่มั่นคงและมีศักดิ์ศรี ไม่แพ้อาชีพในภาคอุตสาหกรรมหรือบริการ เพื่อเข้ามาสานต่อและต่อยอดองค์ความรู้จากเกษตรกรรุ่นเก๋าโดยไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง
การเติมทรัพยากรคืนสู่ธรรมชาติ
ในช่วงที่ผ่านมา ทรัพยากรธรรมชาติของไทยถูกใช้ไปอย่างหนักจนเสื่อมโทรม กระทรวงเกษตรฯ จึงเดินหน้าภารกิจฟื้นฟูระบบนิเวศอย่างจริงจัง โดยในช่วง 4-5 เดือนที่ผ่านมา ได้ดำเนินการปล่อยพันธุ์สัตว์น้ำคืนสู่แหล่งน้ำธรรมชาติไปแล้วกว่า 300 ล้านตัว ควบคู่ไปกับการปลูกป่าเพิ่มพื้นที่สีเขียว และพัฒนาปรับปรุงสายพันธุ์สัตว์เศรษฐกิจ เพื่อสร้างความสมดุลให้ฐานทรัพยากรของประเทศกลับมาอุดมสมบูรณ์อีกครั้ง
4. รีเซ็ตกลไกภาครัฐ (Policy & Regulatory Reset) ปลดล็อกกฎหมาย ลุยอำนวยความสะดวก
เสาหลักสุดท้ายที่เป็นตัวแปรสำคัญในการชี้วัดความสำเร็จคือ บทบาทของภาครัฐในการกำหนดนโยบาย (Policy) และปรับปรุงกฎระเบียบให้ทันสมัย ปัจจุบันยังมีกฎหมายและขั้นตอนทางราชการจำนวนมากที่ล้าสมัย ไม่สอดคล้องกับบริบทโลกยุคใหม่ และกลายเป็นอุปสรรคขัดขวางการทำมาหากินของเกษตรกรและภาคธุรกิจ
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์จึงประกาศเดินหน้า “รื้อและปรับ” กฎหมายและระเบียบปฏิบัติที่เป็นอุปสรรคทั้งหมด เพื่อเปลี่ยนบทบาทของภาครัฐจากผู้ควบคุม (Regulator) มาเป็นผู้สนับสนุนและอำนวยความสะดวก (Facilitator) อย่างเต็มรูปแบบ เพื่อให้เกษตรกรสามารถเข้าถึงแหล่งทุน เทคโนโลยี และตลาดได้อย่างคล่องตัวที่สุด
นายวัชรพล กล่าวว่า ประเทศไทยมีต้นทุนทางภูมิศาสตร์และศักยภาพในการเป็น “ครัวของโลก” (Kitchen of the World) อย่างเต็มภาคภูมิ แต่การจะรักษาสถานะและความได้เปรียบนี้ไว้ได้อย่างยั่งยืน จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และพี่น้องเกษตรกร ในการขับเคลื่อน 3 การเปลี่ยนแปลงสำคัญพร้อมกัน ได้แก่ การเปลี่ยนวิธีคิด จากการทำตามความเคยชินสู่การคิดเชิงธุรกิจและการตลาด การเปลี่ยนวิธีการ จากการใช้แรงงานและประสบการณ์สู่การใช้เทคโนโลยีและข้อมูลแม่นยำ และ การเปลี่ยนวิธีสร้างคุณค่า ด้วยการผสานภูมิปัญญาท้องถิ่นเข้ากับนวัตกรรมสมัยใหม่
หากทุกภาคส่วนผนึกกำลังเดินหน้าตามทิศทางนี้ ภาคการเกษตรไทยจะไม่เพียงแค่รอดพ้นจากคลื่นความเปลี่ยนแปลง แต่จะก้าวขึ้นมาเป็นอุตสาหกรรมอนาคตที่สร้างความมั่งคั่งและมั่นคงให้กับประเทศได้อย่างแท้จริง





