ไทย–สหรัฐฯ เตรียมลงนาม เพื่อลงนามในเอกสาร Joint Statement หรือแถลงการณ์ร่วม 17 พ.ย.69 เปิด 5 เงื่อนไขสหรัฐฯ แลกดีลภาษีไทย จับตาเปิดตลาดเกษตร-แก้กฎหมายแรงงาน-รื้อกติกาดิจิทัล
KEY POINTS
- สหรัฐฯ เสนอสิทธิประโยชน์ทางภาษี 19% ให้ไทย เพื่อแลกกับการที่ไทยต้องยอมรับเงื่อนไข 5 ข้อภายใต้ข้อตกลงการค้าต่างตอบแทน (ART)
- เงื่อนไขสำคัญข้อแรกคือการเปิดตลาดสินค้าเกษตรและอาหารจากสหรัฐฯ เช่น เนื้อสัตว์ที่อาจมีสารเร่งเนื้อแดง และลดอุปสรรคทางการค้าที่ไม่ใช่ภาษี
- ข้อเรียกร้องอื่นๆ รวมถึงการยกระดับมาตรฐานกฎหมายแรงงาน, การปราบปรามการละเมิดทรัพย์สินทางปัญญา และการเปิดเสรีการค้าดิจิทัลโดยไม่เก็บภาษีบริการดิจิทัล
- เงื่อนไขสุดท้ายคือการผ่อนคลายข้อจำกัดการถือหุ้นของนักลงทุนต่างชาติในธุรกิจโทรคมนาคม เพื่อเปิดทางให้บริษัทสหรัฐฯ เข้ามาลงทุนมากขึ้น
การเจรจาความตกลงการค้าต่างตอบแทน (Agreement on Reciprocal Trade: ART) ระหว่างไทยกับสหรัฐเดินทางมาถึงจุดสำคัญ โดยวันที่ 17 พ.ย.2569 เวลา 19.30 น. นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี มีกำหนดพบนายโดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐ เพื่อลงนามแถลงการณ์ร่วม (Joint Statement) เพื่อแสดงความคืบหน้าการเจรจาความตกลงการค้าต่างตอบแทน (ART) ระหว่างไทย-สหรัฐ
ทั้งนี้ร่างแถลงการณ์ดังกล่าวผ่านความเห็นชอบจากคณะรัฐมนตรี (ครม.) เมื่อวันที่ 10 พ.ย.2569 โดยเมื่อลงนามแล้วทั้ง 2 ประเทศมีขั้นตอนที่ต้องงทำตามกฎหมายแต่ละประเทศให้เสร็จ
สำหรับไทยหลังจากฝ่ายกฎหมายตกลงกับเนื้อหาและร่างถ้อยคำเรียบร้อยต้องเสนอ ครม.ให้ความเห็นชอบก่อนลงนาม และเสนอรัฐสภา รวมถึงการจัดทำประชาพิจารณ์ ซึ่งรายละเอียดเนื้อหาจะถูกเปิดเผยในขั้นตอนนี้
ขณะที่สิ่งที่ต้องจับตาไม่มีเพียงอัตราภาษีที่ไทยจะได้รับ 19% ซึ่งเป็นอัตราที่สหรัฐเสนอมาบนเงื่อนไขการเปิดตลาดและการปรับปรุงกฎระเบียบภายในประเทศตามข้อเรียกร้องของสหรัฐครอบคลุม 5 ประเด็นสำคัญ ดังนี้
1. เปิดตลาดสินค้าเกษตร ลด NTB นำเข้าอาหารจากสหรัฐ
ประเด็นแรกมีความอ่อนไหวสูง โดยเป็นข้อเสนอให้ไทยลดอุปสรรคทางการค้าที่ไม่ใช่ภาษี หรือ Non-Tariff Barriers (NTB) สำหรับสินค้าอาหารและเกษตร ซึ่งสหรัฐต้องการให้ไทยเร่งเปิดตลาดและลดขั้นตอนการอนุญาตนำเข้าสินค้า โดยเฉพาะเนื้อสัตว์และสัตว์ปีกที่ผ่านการรับรองจากหน่วยงาน Food Safety and Inspection Service (FSIS) ของสหรัฐ
ข้อเรียกร้องสำคัญครอบคลุมการเปิดตลาดเนื้อสัตว์และผลิตภัณฑ์สัตว์ปีกจากสหรัฐ เช่น การอนุญาตนำเข้าเนื้อสัตว์ (หมู วัว สัตว์ปีก) และเครื่องในสัตว์ รวมถึงข้อจำกัดการใช้สารเร่งเนื้อแดง (แรคโตพามีน)
นอกจากนี้ต้องการให้ไทยทบทวนข้อกำหนดการนำเข้าสินค้าพืชสวนและผลิตภัณฑ์เกษตร รวมถึงกากธัญพืชจากกระบวนการผลิตเอทานอล (Distillers Dried Grains with Solubles: DDGS) ให้เป็นไปตามหลักวิทยาศาสตร์และการประเมินความเสี่ยง ตลอดจนยอมรับใบรับรองจากหน่วยงานกำกับดูแลของสหรัฐตามที่ทั้ง 2 ฝ่ายตกลงกันไว้
สิ่งที่ไทยต้องพิจารณา คือ การเปิดตลาดสินค้าเกษตรและอาหารต้องไม่กระทบมาตรฐานความปลอดภัยอาหารและระบบตรวจสอบสุขอนามัย โดยเฉพาะการยอมรับใบรับรองจากต่างประเทศต้องไม่ใช่การลดระดับมาตรฐานการคุ้มครองผู้บริโภค
ขณะเดียวกันการเปิดตลาดเนื้อสัตว์และสินค้าเกษตรจากสหรัฐอาจเพิ่มแรงกดดันต่อเกษตรกรและผู้ผลิตอาหารในประเทศ ทั้งด้านราคาและการแข่งขัน โดยเฉพาะผู้ประกอบการรายย่อยที่มีต้นทุนการผลิตสูงกว่า
2.การแก้กฎหมายแรงงาน ยกระดับสิทธิรวมตัวและการเจรจาต่อรอง
สหรัฐต้องการให้ไทยยกระดับมาตรฐานการคุ้มครองแรงงาน โดยปรับปรุง กฎหมายและการบังคับใช้ให้สอดคล้องมาตรฐานแรงงานสากล โดยเฉพาะสิทธิในการรวมตัวของลูกจ้าง (Freedom of Association) และสิทธิในการเจรจาต่อรองร่วม (Collective Bargaining)
สำหรับกรอบความตกลงระบุให้ไทยดำเนินการแก้ไขกฎหมายเพื่อให้สิทธิแรงงานทั้งสองด้านได้รับความคุ้มครองอย่างเต็มที่ พร้อมเพิ่มประสิทธิภาพการบังคับใช้กฎหมายแรงงาน โดยเฉพาะการจัดการปัญหาการละเมิดสิทธิในภาคธุรกิจที่มีความเสี่ยงต่อการใช้แรงงานบังคับ (Forced Labor) และแรงงานเด็ก (Child Labor)
ประเด็นนี้มีนัยสำคัญมากกว่าการปรับปรุงกฎหมายแรงงานทั่วไป โดยสหรัฐใช้ มาตรา 301 ของกฎหมายการค้าปี 1974 ตรวจสอบประเด็นการไม่มีมาตรการห้ามนำเข้าสินค้าที่ผลิตจากแรงงานบังคับ ซึ่งมีผลต่อการกำหนดอัตราภาษีสินค้านำเข้าจากประเทศคู่ค้า
สำหรับไทย การปรับปรุงกฎหมายแรงงานอาจส่งผลต่อความสัมพันธ์ระหว่างนายจ้างและลูกจ้าง ตลอดจนต้นทุนการดำเนินธุรกิจ แต่อีกด้านการยกระดับมาตรฐานแรงงานจะช่วยเพิ่มความน่าเชื่อถือของสินค้าไทยในตลาดโลก และลดความเสี่ยงที่สินค้าถูกกีดกันจากห่วงโซ่อุปทานระหว่างประเทศ
ก่อนหน้านี้ สหรัฐใช้มาตรา 301 ของกฎหมายการค้าปี 1974 ตรวจสอบประเด็นการบังคับใช้มาตรการห้ามนำเข้าสินค้าที่ผลิตโดยใช้แรงงานบังคับ ซึ่งเป็นหนึ่งในประเด็นที่ไทยต้องเร่งชี้แจงและปรับปรุงกฎหมาย
นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ เคยชี้แจงว่าประเด็นที่ไทยต้องดำเนินการเป็นกฎหมายควบคุมการนำเข้าสินค้าจากประเทศที่ 3 ซึ่งใช้แรงงานบังคับจึงไม่ใช่เพียงการแก้ไขปัญหาการใช้แรงงานบังคับในประเทศเท่านั้น โดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอยู่ระหว่างดำเนินการ
3.การปราบปรามละเมิดทรัพย์สินทางปัญญา
ประเด็นการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา ซึ่งสหรัฐต้องการให้ไทยเร่งแก้ปัญหาที่สะสมมานานทั้ง การละเมิดเครื่องหมายการค้า ลิขสิทธิ์ และสิทธิบัตร
ข้อเรียกร้องครอบคลุมการเพิ่มประสิทธิภาพปราบปรามสินค้าปลอมและการละเมิดเครื่องหมายการค้า การจัดการปัญหาการละเมิดลิขสิทธิ์ โดยเฉพาะการเผยแพร่ผลงานผ่านช่องทางดิจิทัลโดยไม่ได้รับอนุญาต
รวมถึงการกำกับดูแลองค์กรบริหารจัดการสิทธิที่มีปัญหา การป้องกันการหลีกเลี่ยงมาตรการคุ้มครองทางเทคโนโลยี และการเร่งแก้ไขปัญหาคำขอสิทธิบัตรค้างสะสม (Patent Backlog)
อีกเรื่องที่ต้องจับตา คือ การคุ้มครองสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (Geographical Indications: GI) ซึ่งถูกระบุในกรอบความตกลงให้ทั้ง 2 ฝ่ายจัดทำพันธกรณีเพิ่มเติม
ประเด็นนี้มีความสำคัญต่อไทยเพราะสินค้า GI เป็นเครื่องมือสร้างมูลค่าเพิ่มให้สินค้าเกษตรและผลิตภัณฑ์ชุมชน โดยไทยมีสินค้า GI ที่ขึ้นทะเบียนจำนวนมาก การเจรจาจึงต้องคำนึงถึงการรักษาสิทธิและชื่อเสียงสินค้าไทย ไม่ให้เกิดข้อจำกัดต่อการใช้ชื่อสินค้าและการส่งออกในตลาดต่างประเทศ
ทั้งนี้การเพิ่มประสิทธิภาพการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาจะช่วยสร้างความเชื่อมั่นให้กับนักลงทุนและผู้ประกอบการ แต่ต้องออกแบบกติกาให้เกิดความสมดุลระหว่างเจ้าของสิทธิ ผู้ประกอบการ และผู้บริโภคด้วย
4.การเปิดเสรีการค้าดิจิทัล จับตาภาษีและการโอนข้อมูลข้ามพรมแดน
ประเด็นนี้อาจส่งผลต่อโครงสร้างเศรษฐกิจดิจิทัลไทยระยะยาว เนื่องจากสหรัฐต้องการลดข้อจำกัดการดำเนินธุรกิจของบริษัทเทคโนโลยีและผู้ให้บริการดิจิทัล โดยมีเงื่อนไขสำคัญหลายด้าน ได้แก่ การไม่จัดเก็บภาษีบริการดิจิทัล (Digital Services Tax: DST) หรือใช้มาตรการที่เลือกปฏิบัติต่อบริการและผลิตภัณฑ์ดิจิทัลของสหรัฐ
การเปิดให้มีการโอนข้อมูลข้ามพรมแดนได้อย่างเสรีภายใต้เงื่อนไขที่เชื่อถือได้ รวมถึงการสนับสนุนให้มีการระงับการจัดเก็บภาษีศุลกากรสำหรับการส่งผ่านข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์เป็นการถาวรภายใต้กรอบองค์การการค้าโลก (WTO)
นอกจากนี้ สหรัฐต้องการให้ไทยไม่กำหนด โควตาการฉายภาพยนตร์ต่างประเทศ (Screen Quotas) และยกเลิกข้อกำหนดให้ธุรกรรมบัตรเดบิตที่ออกในประเทศไทยต้องผ่านระบบประมวลผลภายในประเทศ (In-country Processing Requirements)
ประเด็นดังกล่าวมีความละเอียดอ่อน เพราะแม้การเปิดเสรีจะช่วยให้ผู้ประกอบการเข้าถึงตลาดและเทคโนโลยีระหว่างประเทศได้สะดวกขึ้น แต่ไทยต้องคำนึงถึงการจัดเก็บภาษี ความเป็นธรรมในการแข่งขัน การคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลตาม พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) และความมั่นคงปลอดภัยทางไซเบอร์
ดังนั้นสิ่งที่ไทยต้องระวัง คือ การเปิดเสรีต้องไม่ทำให้ผู้ให้บริการแพลตฟอร์มต่างชาติได้เปรียบผู้ประกอบการไทย หรือทำให้ภาครัฐสูญเสียเครื่องมือในการกำกับดูแลข้อมูลและธุรกรรมดิจิทัลที่มีความสำคัญต่อเศรษฐกิจและความมั่นคงของประเทศ
5.การผ่อนคลายถือหุ้นต่างชาติในโทรคมนาคมเพื่อเปิดทางการลงทุนจากสหรัฐ
สหรัฐต้องการให้ไทยผ่อนคลายข้อจำกัดการถือหุ้นของนักลงทุนต่างชาติ เพื่อเปิดทางให้บริษัทสหรัฐเข้ามาลงทุนในธุรกิจโทรคมนาคมของไทยได้มากขึ้น
รวมทั้งธุรกิจที่เกี่ยวข้องไม่ได้จำกัดเฉพาะบริการโทรศัพท์เคลื่อนที่และอินเทอร์เน็ต แต่ยังครอบคลุมโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลที่เกี่ยวข้อง เช่น ระบบสื่อสาร โครงข่ายโทรคมนาคม และบริการเทคโนโลยีที่สนับสนุนเศรษฐกิจดิจิทัล
สหรัฐชี้ว่า พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ.2542 และกฎหมายประกอบกิจการโทรคมนาคมของไทย จำกัดสัดส่วนการถือหุ้นของต่างชาติไว้ไม่เกิน 49% (หรือต้องขออนุญาตเป็นกรณีพิเศษ) ซึ่งเป็นอุปสรรคต่อการเข้ามาลงทุนและแข่งขันของบริษัทโทรคมนาคมและโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลจากสหรัฐ
เรื่องนี้มีความเชื่อมโยงกับกฎหมายการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ.2542 กฎหมายการประกอบกิจการโทรคมนาคม พ.ศ.2544 และหลักเกณฑ์การกำกับดูแลของสำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.)
ทั้งนี้กรอบความตกลงที่สหรัฐเผยแพร่ยังไม่ระบุสัดส่วนการถือหุ้นต่างชาติใหม่ที่ไทยต้องอนุญาต จึงยังสรุปไม่ได้ว่าต้องแก้ไขกฎหมายเพื่อเปิดทางให้ต่างชาติถือหุ้นสัดส่วนเท่าใด
ประเด็นนี้มีความสำคัญเพราะธุรกิจโทรคมนาคมเป็นโครงสร้างพื้นฐานหลักของประเทศ ทั้งระบบสื่อสาร อินเทอร์เน็ต โครงข่ายข้อมูล และบริการดิจิทัล การผ่อนคลายการลงทุนจึงต้องพิจารณาควบคู่กับการแข่งขันในตลาด การลงทุนของผู้ประกอบการไทย และความมั่นคงของโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล
ก่อนหน้านี้นางศุภจี เน้นย้ำและยืนยันจุดยืนการเจรจาข้อตกลง ART และมาตรการภาษีกับสหรัฐ โดยกำหนด 3 เส้นแดง (Red Lines) ที่ไทยไม่ยอมผ่อนปรนหรือแลกเปลี่ยนเด็ดขาด เพื่อป้องกันผลกระทบระยะยาวต่อประเทศ
“ไทยมีเส้นแดงที่ข้ามไม่ได้ 3 เรื่องเหมือนเดิมคือ สุขอนามัย และสุขอนามัยพืช สำหรับการนำเข้าหมูที่มีสารเร่งเนื้อแดง, ความมั่นคง และการลงทุน ที่สหรัฐต้องการเข้ามาลงทุนในไทยในบางสาขา 100% เช่น โทรคมนาคม” นางศุภจี กล่าว





