‘ศุภจี’ ชู 3 แนวทาง พลิกเกมการค้าไทย แนะลงทุนใหม่เชื่อมเศรษฐกิจภูมิภาค

นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ กล่าวในการสัมมนาหอการค้าทั่วประเทศ ครั้งที่ 44 ภายใต้หัวข้อ “Unlocking New Growth: ศักยภาพใหม่แห่งการเติบโต” ในหัวข้อ “พลิกโฉมเศรษฐกิจไทย สร้างความเข้มแข็ง กระจายโอกาสและรายได้สู่ภูมิภาค” ผ่านระบบวิดีโอคอนเฟอเรนซ์ว่า

โจทย์สำคัญของประเทศไทยในขณะนี้คือ การสร้างศักยภาพใหม่ในการเติบโต และปรับโครงสร้างเศรษฐกิจให้เข้มแข็ง สามารถกระจายโอกาสและรายได้ไปสู่ภูมิภาคได้อย่างทั่วถึง ท่ามกลางบริบทเศรษฐกิจโลกที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว

ทั้งความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ การแบ่งขั้วอำนาจของประเทศมหาอำนาจ หรือ Multi-polar World ซึ่งกำลังนำไปสู่ระเบียบและกติกาการค้าโลกใหม่ ส่งผลโดยตรงต่อการค้าและการดำเนินธุรกิจระหว่างประเทศ

ขณะเดียวกัน เทคโนโลยีและปัญญาประดิษฐ์ (AI) กำลังเป็นทั้งความท้าทายและโอกาสทางเศรษฐกิจ ขณะที่ภัยคุกคามด้านความมั่นคงทางไซเบอร์และการโจมตีระบบข้อมูลในหลายประเทศ เป็นความเสี่ยงที่ไทยต้องเตรียมรับมือ

ทั้งการบริหารจัดการระบบขนส่ง ห่วงโซ่อุปทาน และการรักษาคุณภาพสินค้า โดยเฉพาะสินค้าเกษตรและสินค้าสดที่ต้องอาศัยระบบขนส่งที่มีประสิทธิภาพ

อย่างไรก็ตาม สถานการณ์ความเสียหายที่เกิดขึ้นในตลาดต่างประเทศอาจกลายเป็นโอกาสของสินค้าไทยในการเข้าไปทดแทนความต้องการที่ขาดหายไป จึงได้มอบหมายให้ทูตพาณิชย์ในแต่ละภูมิภาคติดตามสถานการณ์อย่างใกล้ชิด เพื่อประเมินผลกระทบและแสวงหาโอกาสทางการค้าให้กับผู้ประกอบการไทย

 

นางศุภจี กล่าวว่า อีกหนึ่งความท้าทายสำคัญคือการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรของไทย ซึ่งมีจำนวนเด็กเกิดใหม่และแรงงานลดลง ขณะที่ประชากรสูงวัยเพิ่มขึ้น ส่งผลต่อทั้งกำลังแรงงานและกำลังซื้อภายในประเทศ แนวทางรับมือจำเป็นต้องเร่งพัฒนาทักษะแรงงาน (Upskill) เพิ่มผลิตภาพ และส่งเสริมให้ประชาชนสามารถทำงานได้นานขึ้น

พร้อมต่อยอดโอกาสทางธุรกิจจากสังคมสูงวัย โดยเฉพาะอาหารเพื่อสุขภาพเชิงหน้าที่ (Functional Food) ผลิตภัณฑ์สุขภาพ ธุรกิจดูแลผู้สูงอายุ และ Wellness ซึ่งเป็นตลาดที่มีแนวโน้มเติบโต

ในด้านการลงทุน ไทยต้องเร่งเข้าไปเป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่อุปทานโลก (Global Supply Chain) โดยพิจารณาว่าประเทศยังขาดองค์ประกอบใด และจะนำศักยภาพที่มีอยู่เข้าไปเติมเต็มห่วงโซ่อุปทานใหม่ได้อย่างไร

พร้อมดึงดูดการลงทุนในอุตสาหกรรมแห่งอนาคต ทั้งยานยนต์ เซมิคอนดักเตอร์ และ Data Center โดยต้องกำหนดทิศทางการลงทุนให้เชื่อมโยงกับอุตสาหกรรมในประเทศ สร้างการจ้างงาน และส่งเสริมการใช้วัตถุดิบ อุปกรณ์ และชิ้นส่วนที่ผลิตในไทย เพื่อให้ผลประโยชน์จากการลงทุนกระจายไปสู่ผู้ประกอบการไทยอย่างแท้จริง

นางศุภจี กล่าวว่า  สำหรับสถานการณ์การค้าเมื่อกำลังซื้อภายในประเทศมีข้อจำกัดจากโครงสร้างประชากรและค่าครองชีพที่ได้รับแรงกดดันจากต้นทุนพลังงาน การส่งออกจึงเป็นกลไกสำคัญในการสร้างรายได้ให้กับประเทศ

โดยปี 2568 การส่งออกไทยขยายตัว 12% ขณะที่ 9 เดือนแรกของปี 2569 ขยายตัว 19% สร้างมูลค่าประมาณ 30,000 ล้านดอลลาร์ สะท้อนบทบาทของภาคส่งออกในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทย

 

อย่างไรก็ตาม โครงสร้างตลาดส่งออกยังมีความเสี่ยงจากการกระจุกตัว โดยจีนและสหรัฐฯ มีสัดส่วนรวมกันประมาณ 1 ใน 3 ของมูลค่าการส่งออกทั้งหมด หากตลาดทั้งสองแห่งเผชิญความเปลี่ยนแปลงด้านเศรษฐกิจ การเมือง หรือกติกาการค้า ย่อมส่งผลกระทบต่อผู้ประกอบการไทยโดยตรง จึงจำเป็นต้องเร่งกระจายตลาดส่งออกและสร้างช่องทางการค้าใหม่ เพื่อลดความเสี่ยงจากการพึ่งพาตลาดหลักเพียงไม่กี่แห่ง

นอกจากการกระจายตลาดแล้ว ยังต้องแก้ปัญหาการกระจุกตัวของรายได้จากการส่งออก โดยปัจจุบันไทยมีผู้ส่งออกประมาณ 30,000 ราย เป็นผู้ประกอบการขนาดเล็กประมาณ 22,000 ราย หรือกว่า 80% ของผู้ส่งออกทั้งหมด แต่สร้างรายได้จากการส่งออกเพียง 12% ในปี 2568 และเพิ่มขึ้นเป็น 14% ในปี 2569

สะท้อนให้เห็นถึงช่องว่างในการเข้าถึงตลาดต่างประเทศของผู้ประกอบการรายเล็ก กระทรวงพาณิชย์จึงมุ่งสนับสนุนให้ SME สามารถเข้าสู่ตลาดโลกและได้รับประโยชน์จากการส่งออกมากขึ้น

ส่วนโครงสร้างการนำเข้า พบว่า 86% เป็นการนำเข้าวัตถุดิบ สินค้าทุน และพลังงาน โดยไทยพึ่งพาการนำเข้าพลังงานมากกว่า 90% และพึ่งพาสินค้าทุนกับวัตถุดิบประมาณ 73% จึงต้องปรับแนวทางการส่งเสริมการลงทุนจากต่างประเทศ

โดยผลักดันให้ผู้ลงทุนใช้วัตถุดิบ อุปกรณ์ และชิ้นส่วนที่ผลิตภายในประเทศมากขึ้น เพื่อลดการพึ่งพาการนำเข้า สร้างความเชื่อมโยงกับผู้ประกอบการไทย และเพิ่มมูลค่าให้กับเศรษฐกิจในประเทศ

สำหรับการเปิดตลาดใหม่ กระทรวงพาณิชย์จะใช้ความตกลงการค้าเสรี (FTA) เป็นเครื่องมือสำคัญในการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน ปัจจุบันไทยมี FTA ที่มีผลบังคับใช้แล้ว 18 ฉบับ ครอบคลุม 18 ประเทศ พร้อมเดินหน้าเจรจาความตกลงเพิ่มเติม ทั้ง FTA ไทย-สหภาพยุโรป (EU) และไทย-แคนาดา

รวมถึงผลักดันกลไกคณะกรรมการร่วมทางการค้า (JTC) ไทย-อินเดีย ไทย-จีน และขยายความร่วมมือกับสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (UAE) ตลอดจนกรอบอาเซียน เพื่อเพิ่มช่องทางให้สินค้าและบริการไทยเข้าถึงตลาดต่างประเทศ

โดยเฉพาะอินเดีย ซึ่งเป็นตลาดที่มีศักยภาพสูงจากจำนวนประชากรและความต้องการบริโภค แม้ยังมีข้อจำกัดในการเข้าถึงตลาด แต่ถือเป็นโอกาสสำคัญสำหรับผู้ประกอบการไทย

โดยในปี 2568 ไทยได้ดุลการค้ากับอินเดียประมาณ 11,000 ล้านดอลลาร์ทั้งนี้ ไทยเตรียมหารือผ่านกลไก JTC ไทย-อินเดียอีกครั้งในวันที่ 17 พ.ย. 2569 หลังเว้นช่วงการหารือมานาน 7 ปี เพื่อผลักดันความร่วมมือทางการค้าและเพิ่มโอกาสให้สินค้าไทยเข้าสู่ตลาดอินเดีย

นางศุภจี กล่าวว่า การปรับตัวของไทยต้องครอบคลุมทั้งด้านการค้า การลงทุน เทคโนโลยี และโครงสร้างประชากร โดยเป้าหมายสำคัญคือการลดความเสี่ยงจากการพึ่งพาตลาดใดตลาดหนึ่ง เพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของผู้ประกอบการทุกขนาด และกระจายรายได้ไปสู่ภูมิภาคอย่างทั่วถึง

ทั้งนี้ การปรับยุทธศาสตร์การค้าให้สอดรับกับระเบียบเศรษฐกิจโลกใหม่ จะมุ่งเน้น 3 แนวทางสำคัญ ได้แก่ Co-Supply Chain การนำศักยภาพของไทยเข้าไปเป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่อุปทานโลก Co-Creation การร่วมพัฒนาสินค้าและสร้างโอกาสทางธุรกิจกับประเทศพันธมิตร และ Co-Investment การร่วมลงทุนเพื่อสร้างอุตสาหกรรมและฐานการผลิตใหม่ ซึ่งจะช่วยให้ไทยไม่ได้เป็นเพียงฐานการผลิตหรือผู้ส่งออกสินค้า แต่สามารถเข้าไปมีบทบาทในห่วงโซ่คุณค่าระดับโลกได้มากขึ้น

สำหรับความคืบหน้าการเจรจาภาษีกับสหรัฐฯ นางศุภจีกล่าวว่า ขณะนี้การเจรจาสาระสำคัญของความตกลง Agreement on Reciprocal Trade ได้ข้อสรุปแล้ว อยู่ระหว่างรอการพบหารือของผู้นำทั้งสองประเทศ ก่อนเข้าสู่กระบวนการภายในของแต่ละประเทศ ซึ่งคาดว่าจะใช้เวลาประมาณ 1-2 เดือน โดยความตกลงดังกล่าวจะช่วยสร้างความชัดเจนด้านอัตราภาษี และเพิ่มความมั่นใจให้กับผู้ส่งออกไทยในการวางแผนธุรกิจและแข่งขันในตลาดสหรัฐฯ

ส่วนการค้ากับจีน ไทยเตรียมฟื้นกลไกการประชุม Joint Meeting หลังไม่ได้มีการหารือในกรอบดังกล่าวมานาน 8 ปี โดยปัจจุบันได้จัดตั้งคณะทำงานร่วมกันแล้ว และเตรียมนำผลการดำเนินงานที่เริ่มมาตั้งแต่เดือนพฤษภาคมเข้ารายงานต่อที่ประชุมในช่วงต้นปีหน้า

ประเด็นสำคัญในการหารือคือการผลักดันให้การลงทุนจากจีนใช้วัตถุดิบและชิ้นส่วนที่ผลิตในประเทศไทยเพิ่มขึ้น สอดคล้องกับนโยบายภาครัฐที่ต้องการให้การลงทุนจากต่างประเทศสร้างมูลค่าเพิ่มแก่เศรษฐกิจไทย ไม่ใช่เพียงนำเข้าสินค้าทุนและวัตถุดิบจากต่างประเทศเข้ามาประกอบหรือผลิตในประเทศ แต่ต้องสร้างความเชื่อมโยงกับภาคการผลิตและผู้ประกอบการไทยให้เกิดประโยชน์ต่อเนื่อง

ขณะเดียวกัน กระทรวงพาณิชย์ยังให้ความสำคัญกับการยกระดับระบบการค้าและโลจิสติกส์ โดยมอบหมายให้กรมส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศประสานสำนักงานส่งเสริมการค้าในต่างประเทศ (สคต.) และผู้ประกอบการขนส่ง ประเมินโอกาสทางการค้าและเสริมสร้างความเชื่อมั่นต่อระบบขนส่งไทย หลังเกิดปัญหาในยุโรป ซึ่งอาจเป็นโอกาสให้สินค้าและผู้ประกอบการไทยเข้าไปเติมเต็มความต้องการในตลาดที่ได้รับผลกระทบได้

นอกจากนี้ มาตรฐานด้านสิ่งแวดล้อมและ ESG โดยเฉพาะข้อกำหนดด้านการตรวจสอบย้อนกลับสินค้าอาหาร (Food Traceability) และการคำนวณคาร์บอนฟุตพรินต์ (Carbon Footprint) กำลังกลายเป็นเงื่อนไขสำคัญของการค้าระหว่างประเทศ ผู้ประกอบการไทยจึงต้องเร่งปรับตัวและยกระดับกระบวนการผลิตให้ได้มาตรฐาน เพื่อรักษาความสามารถในการแข่งขันและใช้ข้อกำหนดเหล่านี้เป็นโอกาสในการเพิ่มมูลค่าสินค้า

นางศุภจี กล่าวว่า ศักยภาพใหม่ของประเทศไทยมีอยู่ในทุกภูมิภาค ทั้งความเชี่ยวชาญของผู้ประกอบการ ภูมิปัญญาชุมชน ภาคการผลิต และความคิดสร้างสรรค์ของคนรุ่นใหม่ สิ่งสำคัญคือการเชื่อมโยงศักยภาพเหล่านี้เข้ากับตลาด พร้อมสนับสนุนเครื่องมือและโอกาสในการพัฒนาให้สามารถเติบโตได้อย่างยั่งยืน

เป้าหมายคือการเชื่อมคำสั่งซื้อจากต่างประเทศไปสู่โรงงานในจังหวัด เชื่อมโยงโรงแรมและร้านอาหารกับเกษตรกรและผู้ผลิตในชุมชน ตลอดจนส่งเสริมให้ธุรกิจขนาดใหญ่เติบโตไปพร้อมกับ SME เพื่อขยายฐานเศรษฐกิจให้กว้างขวางและเข้มแข็งยิ่งขึ้น

โดยอาศัยความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน และเครือข่ายหอการค้าทั่วประเทศ เปลี่ยนโอกาสทางการค้าให้เป็นความเข้มแข็งของธุรกิจ และเปลี่ยนศักยภาพของแต่ละภูมิภาคให้เป็นพลังขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทยในระยะยาว