นางสาวดารณี แซ่จู ผู้ช่วยผู้ว่าการ สายยุทธศาสตร์และโครงการพิเศษ ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ได้กล่าวปาฐกถาบนเวทีระดับโลก MONEY20/20 ภายใต้หัวข้อ "การขับเคลื่อนนวัตกรรมทางการเงินที่ยึดคนเป็นศูนย์กลาง" โดยฉายภาพทิศทางการเปลี่ยนผ่านของระบบการเงินไทย ที่ได้ก้าวข้ามจากการวางโครงสร้างพื้นฐานด้านเทคโนโลยีไปสู่การเชื่อมโยงข้อมูล เพื่อสร้างผลกระทบเชิงบวกต่อชีวิตประชาชนอย่างแท้จริง
นางสาวดารณี กล่าวว่า การประยุกต์ใช้เทคโนโลนการเงินได้เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันของคนไทยตั้งแต่การใช้จ่ายผ่าน QR Code ไปจนถึงการสร้างธุรกิจบนแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซ โดยได้ยกกรณีศึกษาของเกษตรกรยุคใหม่ซึ่งคุ้นเคยกับการรับเงินอุดหนุนจากรัฐผ่านแอปพลิเคชันยืนยันตัวตน รวมถึงการโอนเงินเข้าบัญชีโดยตรงผ่านพร้อมเพย์ แต่เมื่อคนกลุ่มนี้ต้องการขอสินเชื่อเพื่อลงทุนเพิ่มเติมกลับถูกธนาคารปฏิเสธ เนื่องจากไม่มีหลักฐานรายได้ที่สม่ำเสมอ
ภาพสะท้อนนี้ชี้ให้เห็นความย้อนแย้งที่ว่า แม้ประชาชนจะเข้าถึงการชำระเงินดิจิทัลแล้ว แต่หากขาดหลักฐานกิจกรรมทางดิจิทัลที่สามารถส่งต่อได้ (Portable proof of digital activities) ประชาชนก็ยังคงถูกมองข้ามและไร้ตัวตนในระบบการเงิน
ปัจจุบัน โครงสร้างพื้นฐานทางเศรษฐกิจดิจิทัลของไทยก้าวหน้าอย่างมากและประสบความสำเร็จแล้วใน 2 ระดับ ได้แก่ 1.การยืนยันตัวตน (Identity) เช่น ระบบ NDID และ ThaID ที่มีผู้ใช้งานกว่า 30 ล้านคน และ 2.การชำระเงิน (Payments) อย่างระบบพร้อมเพย์ (PromptPay) ที่กลายเป็นหัวใจหลักของเศรษฐกิจไทย ด้วยยอดลงทะเบียนถึง 92 ล้านบัญชี มีปริมาณธุรกรรมเฉลี่ย 80 ล้านรายการต่อวัน และเคยทำสถิติสูงสุดถึง 96 ล้านรายการในวันเดียว ซึ่งเติบโตขึ้นถึง 10 เท่าตั้งแต่ปี 2019 ดันให้ไทยก้าวเป็นหนึ่งในผู้นำด้านการชำระเงินดิจิทัลระดับโลก
อย่างไรก็ตาม ก้าวต่อไปที่ ธปท. ต้องเร่งผลักดันเพื่ออุดช่องโหว่คือ ในปัจจุบันข้อมูลยังคงกระจัดกระจายและถูกเก็บแยกกันเป็นเกาะ (Data Islands) ปรากฏการณ์นี้ทำให้เกิดช่องว่างด้านความเหลื่อมล้ำ เนื่องจากไม่มีสถาบันใดเห็นภาพรวมพฤติกรรมทางการเงินของประชาชน ควบคู่ไปกับช่องว่างด้านความปลอดภัย ที่เปิดทางให้มิจฉาชีพนำเทคโนโลยี AI มาใช้แสวงหาประโยชน์จากจุดบอดเหล่านี้
"การกระจัดกระจายของข้อมูลกลายเป็นช่องโหว่ในการติดตามเส้นทางการฉ้อโกงของมิจฉาชีพ ทำให้หน่วยงานกำกับดูแลเองไม่สามารถหยุดเส้นทางการเงินต้องสงสัยได้อย่างทันท่วงที"
ดังนั้น เพื่อแก้ปัญหาเชิงโครงสร้างดังกล่าว ธปท. กำลังเร่งสร้างทางด่วนข้อมูล (Data Highway) เพื่อเป็นกฎจราจรกำกับดูแลข้อมูลให้ปลอดภัย ภายใต้หลักการสำคัญที่ว่าข้อมูลเป็นของประชาชน โดยทุกคนต้องสามารถเข้าถึง ควบคุม และเลือกแชร์ข้อมูลของตนเองไปยังสถาบันที่สร้างมูลค่าเพิ่มให้ได้
ธปท. จึงได้ริเริ่ม โครงการ Your Data สร้างมาตรฐานระดับชาติสำหรับระบบนิเวศที่อิงตามความยินยอม (Consent-based ecosystem) เสมือนประชาชนมีรีโมตคอนโทรลจัดการข้อมูลตนเอง รวมถึงโครงการ Digital RD ที่ดึงประวัติภาษีที่ผ่านการยืนยันตัวตนมาใช้เป็นข้อมูลทางการเงิน ซึ่งจะพลิกโฉมการอนุมัติสินเชื่อให้รวดเร็วในระดับนาทีแทนที่จะต้องรอเป็นสัปดาห์
นางสาวดารณี กล่าวย้ำว่า การปลดล็อกข้อมูลอย่างรับผิดชอบจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ทั้งสถาบันการเงิน กลุ่มโทรคมนาคม และแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซ เพราะเป้าหมายสูงสุดไม่ใช่เพียงการทำให้ระบบการเงินเป็นดิจิทัล (Digitize finance) แต่คือการทำให้การเงินมีความเป็นมนุษย์ (Humanize finance)
ซึ่งวิสัยทัศน์ที่ก้าวหน้านี้ จะถูกนำไปเป็นวาระสำคัญระดับโลกในการประชุมประจำปีของกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) และธนาคารโลก (World Bank) ที่กรุงเทพมหานครจะเป็นเจ้าภาพในเดือน ต.ค. นี้ เพื่อตอกย้ำการขับเคลื่อนระบบการเงินดิจิทัลที่ปลอดภัย ครอบคลุม และไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง