เปิดคำวินิจฉัยศาลปกครอง  ‘พาณิชย์’ ไม่มีอำนาจคุมราคาน้ำมัน

สถานการณ์ราคาน้ำมันขายปลีกในประเทศปรับตัวสูงขึ้นตามราคาน้ำมันตลาดโลก และสถานการณ์น้ำมันตึงตัวในประเทศที่ทำให้ปั๊มน้ำมันมีปริมาณน้ำมันจำหน่ายลดลง ซึ่งมีการแสดงความเห็นที่หลากหลายถึงสาเหตุและแนวทางการแก้ไขปัญหาดังกล่าว

นายพีระพันธุ์ สาลีรัฐวิภาค อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงาน ออกมาระบุถึงอำนาจหน้าที่ของกระทรวงพาณิชย์ตาม พ.ร.บ.ว่าด้วยราคาสินค้าและบริการ ที่กระทรวงพาณิชย์ควรมีบทบาทในการควบคุมราคาสินค้า

รายงานข่าวจากกรมการค้าภายใน กระทรวงพาณิชย์ ระบุว่า น้ำมันเป็นสินค้าที่มีกฎหมายเฉพาะในการกำกับดูแลจึงไม่เข้าข่ายที่ พ.ร.บ.ว่าด้วยราคาสินค้าและบริการ เข้าในควบคุมธุรกิจน้ำมันได้ โดยที่ผ่านมามีคำวินิจฉัย 2 กรณี เป็นตัวอย่าง คือ

1.คำพิพากษาคดีปกครองเกี่ยวกับคดีน้ำมันเชื้อเพลิง (คดีดำที่ 1872/2566 และคดีแดงที่ 193737/2561) ประเด็นคณะกรรมการกลางว่าด้วยสินค้าและบริการ (กกร.) ละเลยต่อหน้าที่ตาม พ.ร.บ.ว่าด้วยราคาสินค้าและบริการ พ.ศ.2542 กรณีไม่ควบคุมราคาน้ำมันเชื้อเพลิง หรือไม่

ทั้งนี้ เมื่อวันที่ 21 ก.ย.2561 ศาลปกครองกลางพิพากษาว่าแม้จะมีการกำหนดน้ำมันเชื้นเชื้อเพลิงเป็นสินค้าและบริการควบคุม ตามประกาศ กกร.เรื่องการกำหนดสินค้าและบริการควบคุม ปี 2555 ลงวันที่ 25 ม.ค.2555 ซึ่งใช้บังคับขณะมีการฟ้องคดี 

เนื่องจากเป็นสินค้าที่มีความจำเป็นต่อการครองชีพประชาชนและเป็นสินค้าที่ใช้เป็นปัจจัยการผลิตต่อเนื่องซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อราคาของสินค้าชนิดอื่น ตามมาตรา 24 แห่ง พ.ร.บ.ว่าด้วยราคาสินค้าฯ ซึ่ง กกร.มีอำนาจตามมาตรา 25 มาตรา 26 ในการกำหนดมาตรการต่างๆ เช่น การกำหนดราคาซื้อ/จำหน่ายสินค้า การกำหนดดอัตรากำไรสูงสุดต่อหน่วยของสินค้า เป็นต้น 

แต่เนื่องจากคณะรัฐมนตรี (ครม.) มีมติเมื่อวันที่ 21 พ.ค.2534 อนุมัติให้ดำเนินการยกเลิกการควบคุมราคาน้ำมันชื้อเพลิง ซึ่งทำให้ราคาน้ำมันเชื้อเพลิงเป็นไปตามกลไกตลาดเสรี และสะท้อนต้นทุนที่แท้จริง 

ประกอบกับมีหน่วยงานที่ทำหน้าที่กำกับดูแลสินค้าน้ำมันเชื้อเพลิง รวมถึงพลังงานอื่นในประเทศไทย โดยเฉพาะอยู่แล้ว ดังนั้น กกร.จึงไม่มีหน้าที่กำหนดราคาจำหน่ายน้ำมันเชื้อเพลิงแต่อย่างใด ซึ่งทำให้ศาลปกครองสูงสุดพิพากษายืน ตามคำพิพากษาศาลปกครองกลาง

2.ผู้ตรวจการแผ่นดิน มีคำวินิจฉัยเกี่ยวกับ พ.ร.บ.ว่าด้วยราคาสินค้าและบริการ พ.ศ.2542 ให้อำนาจ กกร.ในการออกประกาศกำหนดสินค้าและบริการควบคุมได้ แต่สินค้า“น้ำมันเชื้อเชื้อเพลิง” มีกฎหมายกำหนดไว้เป็นการเฉพาะให้อำนาจ

ดังนั้นกระทรวงพลังงานและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการกำกับดูแล ส่วน กกร.จะเป็นผู้ตรวสอบการแจ้งราคาและการแสดงราคาตามที่กระทรวงพลังงานและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกำหนด

นอกจากนี้ มติ ครม.วันที่ 24 มิ.ย.2568 เห็นชอบรายการสินค้าและบริการ จำนวน 59 รายการ (54 สินค้า 5 บริการ) เป็นสินค้าและบริการควบคุมตามมติคณะกรรมการกลางว่าด้วยราคาสินค้าและบริการ (กกร.) ตามที่กระทรวงพาณิชย์เสนอ

เพื่อให้การกำกับดูแลสินค้าและบริการให้มีราคาที่เหมาะสมและมีปริมาณเพียงพอต่อความต้องการ รวมทั้งป้องกันการกำหนดราคาซื้อ ราคาจำหน่ายหรือการกำหนดเงื่อนไขและวิธีการปฏิบัติทางการค้าอันไม่เป็นธรรม จึงเห็นควรกำหนดสินค้าและบริการ จำนวน 59 รายการ (54 สินค้า 5 บริการ) ตามมติ กกร.ครั้งที่ 2/2568 เมื่อวันที่ 13 มิ.ย.2568 เป็นสินค้าและบริการควบคุม

สำหรับสินค้าควบคุมกำหนดไว้ 8 หมวด โดยในจำนวนดังกล่าวมีหมวดผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมมีสินค้า 2 รายการที่กำหนดให้เป็นสินค้าควบคุม คือ ก๊าซปิโตรเลียมเหลว และน้ำมันเชื้อเพลิง

ทั้งนี้ มติ ครม.ดังกล่าวยังคงมีผลใช้บังคับได้จนกว่าจะมีมติ ครม.ในภายหลังที่ขัดหรือแย้งกับมติ ครม.เดิมจะทำให้มติ ครม.เดิมถูกยกเลิกไปโดยปริยาย