โครงการรถไฟทางคู่สายใหม่ สายเด่นชัย - เชียงราย - เชียงของ เป็นการต่อขยายเส้นทางไปจังหวัดเชียงรายเชื่อมต่อชายแดนที่เชียงของ ถือเป็นเส้นทางสำคัญที่ช่วยพัฒนาศักยภาพระบบการขนส่งทางรางของประเทศ โดยเฉพาะในพื้นที่ภาคเหนือ ให้สามารถรองรับการขยายตัวของการค้าชายแดนและผ่านแดน ตลอดจนเชื่อมโยงกับพื้นที่เศรษฐกิจอนุภาคลุ่มแม่น้ำโขงที่กำลังมีการเติบโตอย่างต่อเนื่อง
สำหรับโครงการก่อสร้างทางรถไฟ สายเด่นชัย – เชียงราย - เชียงของ เป็นหนึ่งในโครงการพัฒนาระบบรางภายใต้ยุทธศาสตร์การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านคมนาคมขนส่งของไทยในแผนงาน 1 การพัฒนาโครงข่ายรถไฟระหว่างเมือง ระยะที่ 3 เพื่อเพิ่มศักยภาพการให้บริการขนส่งระบบราง โดยโครงการนี้จะมีอุโมงค์รถไฟที่มีความยาวที่สุดในประเทศไทย ซึ่งจะกลายเป็นเส้นทางท่องเที่ยวสายใหม่ เบื้องต้นคาดว่าจะเปิดให้บริการได้ในปี 2571
แนวเส้นทางมีจุดเริ่มต้นที่อำเภอเด่นชัย จังหวัดแพร่ สิ้นสุดที่อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย ระยะทาง 323.1 กิโลเมตร ผ่านพื้นที่ 59 ตำบล 17 อำเภอ 4 จังหวัดภาคเหนือ ได้แก่ แพร่ ลำปาง พะเยา และเชียงราย มีสถานีทั้งสิ้น 26 สถานี ประกอบด้วย สถานีขนาดใหญ่ 4 สถานี สถานีขนาดเล็ก 9 สถานี และป้ายหยุดรถ 13 แห่ง มีการออกแบบสิ่งอำนวยความสะดวก ตามหลัก Universal Design และยังมีการออกแบบรั้วกั้นเขตแนวสายทาง
รวมไปถึงมีสะพานรถไฟ สะพานรถยนต์ข้ามทางรถไฟ 40 แห่ง ทางรถยนต์ลอดรถไฟ 102 แห่ง มีทางเชื่อมรวมและกระจายจราจร ตลอดจนสะพานลอย ทางเท้า และทางรถจักรยานยนต์ข้ามและลอดทางรถไฟ แก้ปัญหาจุดตัดทางรถไฟ 254 จุด ตลอดแนวเส้นทาง เพื่อให้สามารถเพิ่มระดับความเร็วในการเดินทางขนส่งได้อย่างปลอดภัย นอกจากนี้ ยังมีลานขนถ่ายสินค้า 4 แห่ง และย่านกองเก็บและบรรทุกตู้สินค้า 1 แห่ง ที่สถานีเชียงของ บนพื้นที่ 150 ไร่พร้อมแนวถนนเชื่อมต่อด่านชายแดนเชียงของ
ทั้งนี้ ด้วยจุดเด่นในโครงการรถไฟทางคู่สายใหม่ สายเด่นชัย - เชียงราย – เชียงของ ที่มีอุโมงค์รถไฟความยาวที่สุดในประเทศไทย และอนาคตจะกลายเป็นเส้นทางท่องเที่ยวสายใหม่ การรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) ได้อัพเดตความคืบหน้างานก่อสร้างอุโมงค์ทั้ง 4 แห่ง โดยมีรายละเอียดดังนี้
1. อุโมงค์สอง (จ.แพร่) ความยาว 1,059 เมตร
- แผนงานสะสม 83.30%
- ผลงานสะสม 60.24% (ช้ากว่าแผนงาน -23.06%)
2. อุโมงค์งาว (จ.ลำปาง) ความยาว 6,211 เมตร
- แผนงานสะสม 70.80%
- ผลงานสะสม 72.52% (เร็วกว่าแผน +1.72%)
3. อุโมงค์แม่กา (จ.พะเยา) ความยาว 2,700 เมตร
- แผนงานสะสม 64.02%
- ผลงานสะสม 71.53% (เร็วกว่าแผน +7.51%)
4. อุโมงค์ดอยหลวง (จ.เชียงราย) ความยาว 3,400 เมตร
- แผนงานสะสม 57.42%
- ผลงานสะสม 67.17% (เร็วกว่าแผน +9.75%)
ขณะที่ความก้าวหน้าโครงการก่อสร้างรถไฟ สายเด่นชัย-เชียงราย-เชียงของ ณ เดือน ม.ค. 2569 ภาพรวมสถานะการก่อสร้างโครงการทั้งหมดมีความคืบหน้าสะสมอยู่ที่ 53.421% แผนงานสะสม 53.641% แผนงานล่าช้ากว่าแผน -0.220% โดยแบ่งตามสัญญาจ้างได้ดังนี้
• สัญญาที่ 1 (ช่วงเด่นชัย-งาว) ความก้าวหน้างานก่อสร้างสะสม 51.530% (ช้ากว่าแผน -6.919%)
• สัญญาที่ 2 (ช่วงงาว-เชียงราย) ความก้าวหน้างานก่อสร้างสะสม 58.857% (เร็วกว่าแผน +3.837%)
• สัญญาที่ 3 (ช่วงเชียงราย-เชียงของ) ความก้าวหน้างานก่อสร้างสะสม 48.473% (เร็วกว่าแผน +3.331%)
