ท่ามกลางแรงกดดันจากโครงสร้างเศรษฐกิจ และสังคมที่เปลี่ยนผ่านอย่างรวดเร็ว ระบบประกันสังคมกำลังถูกจับตาในฐานะ “กลไกความมั่นคง” สำคัญของแรงงาน ผู้ประกอบการ และเศรษฐกิจไทยในระยะยาว
นายแสงชัย ธีรกุลวาณิช ประธานกิตติมศักดิ์ และประธานยุทธศาสตร์ สมาพันธ์เอสเอ็มอีไทย และคณะอนุกรรมการพัฒนาระบบประกันสังคม มาตรา 40 กล่าวว่า หลักประกันสังคมไม่ใช่เพียงระบบสวัสดิการ แต่เป็นฐานรากของคุณภาพชีวิตแรงงาน การสร้างความเชื่อมั่นให้ลูกจ้าง ผู้ประกันตน และผู้ประกอบการ ว่าจะได้รับความคุ้มครองที่มีคุณภาพ ครบถ้วน และพัฒนาอย่างต่อเนื่อง
สำนักงานประกันสังคม ถือเป็นหน่วยงานรัฐที่มีบทบาทสำคัญต่อการขับเคลื่อนเศรษฐกิจ และสังคม โดยปัจจุบันมีผู้ประกอบการในระบบกว่า 538,439 ราย ซึ่งมากกว่า 90% เป็นเอสเอ็มอีไทย โดยจำนวนผู้ประกันตน แบ่งเป็น มาตรา 33 ราว 12.183 ล้านราย, มาตรา 39 ราว 1.650 ล้านราย และมาตรา 40 ราว 11.035 ล้านราย
อย่างไรก็ตาม ผู้ประกันตนมาตรา 40 ที่ส่งเงินสมทบต่อเนื่องมีเพียง 1.265 ล้านราย หรือคิดเป็นแค่ 14.4% ของผู้ประกันตนมาตรา 40 ทั้งหมด สะท้อนโจทย์เชิงโครงสร้างด้านแรงจูงใจ และความคุ้มค่าในการอยู่ในระบบ
เมื่อรวมผู้ประกันตนทั้ง 3 มาตรา ประเทศไทยมีแรงงานในระบบประกันสังคมกว่า 24.8 ล้านราย ซึ่งเป็นฐานประชากรขนาดใหญ่ที่ต้องได้รับการยกระดับคุณภาพชีวิตอย่างเป็นระบบ
รับมือสังคมสูงวัย ก่อนกลายเป็น “ระเบิดเวลา”
นายแสงชัย กล่าวเตือนว่า ประเทศไทยกำลังเผชิญความท้าทายจากโครงสร้างประชากรอย่างรุนแรง ทั้งอัตราการเกิดต่ำ อายุขัยเฉลี่ยสูงขึ้น และภาวะ “ชราไปยังจน ชราจนหนี้ท่วมท้นจนแก่ตาย” หากไม่เร่งป้องกัน และแก้ไข จะกลายเป็นระเบิดเวลาเช่นเดียวกับหลายประเทศพัฒนาแล้ว อาทิ สหรัฐอเมริกา และฝรั่งเศส
แนวทางสำคัญคือ การเริ่มต้น Lean ก่อนสาย เพิ่มผลิตภาพ คุณภาพ และความรวดเร็วในการปรับระบบ พร้อมถอดบทเรียนจากประเทศที่มีระบบประกันสังคม และบำนาญเข้มแข็ง เช่น เนเธอร์แลนด์ ไอซ์แลนด์ เดนมาร์ก สิงคโปร์ และอิสราเอล เพื่อนำมาสร้างความแตกต่าง และยกระดับมาตรฐานของไทยให้สูงขึ้นกว่าเดิม
5 ยุทธศาสตร์ยกระดับประกันสังคม สร้างคุณค่าแท้จริง
นายแสงชัย ได้เสนอ 5 แนวทางเชิงยุทธศาสตร์ เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตผู้ประกันตนทั้งมาตรา 33, 39 และ 40 ให้แตกต่างจากระบบประกันสุขภาพอื่นอย่างสร้างสรรค์ และตอบโจทย์จริง แบ่งเป็น
1.) บริการทางการแพทย์ตอบโจทย์ ออกแบบเองได้ จะเปิดทางให้ผู้ประกันตนสามารถเลือกรูปแบบสวัสดิการสุขภาพตามความต้องการ เน้นการดูแลเชิงป้องกันมากกว่าการรักษา ตั้งแต่การตรวจสุขภาพประจำปี การเฝ้าระวังโรค การขยายศูนย์ฟื้นฟูสมรรถภาพแรงงานในแต่ละพื้นที่สู่ศูนย์ดูแลผู้ประกันตนสูงวัย รวมถึงการใช้ Telemedicine การปรึกษาแพทย์ และรับยาทางไกล และการยกระดับคุณภาพยารักษา
2.) สร้างงาน สร้างอาชีพ เพื่อสร้างผลตอบแทน โดยพัฒนาฐานข้อมูลแรงงานในระบบ พร้อมระบบประเมินทักษะ เพื่อยกระดับสมรรถนะ และผลิตภาพแรงงานให้ตรงกับความต้องการของภาคเอกชน ลดปัญหาขาดแคลนแรงงานทักษะสูง รองรับการลงทุนทั้งในและต่างประเทศ พร้อมเตรียมแรงงานก่อนเข้าสู่วัยเกษียณให้ยังมีคุณค่า ไม่เป็นภาระสังคม
3.) ส่วนลดค่าครองชีพ เพิ่มแรงจูงใจเข้าสู่ระบบ โดยเฉพาะแรงงานนอกระบบ และผู้ประกันตนมาตรา 40 ผ่านส่วนลดสินค้าอุปโภคบริโภคที่จำเป็น ค่าเดินทางขนส่งมวลชน และความร่วมมือกับแพลตฟอร์ม e-commerce ไปรษณีย์ไทย ห้างท้องถิ่น และร้านค้าชุมชน เพื่อให้การอยู่ในระบบ “คุ้มค่า และจับต้องได้”
4.) กองทุนสำรองเลี้ยงชีพตอบสนองอนาคต โดยส่งเสริมการออมระยะยาว ควบคู่สินเชื่อดอกเบี้ยต่ำสำหรับแรงงาน และผู้ประกอบการในระบบ ลดการพึ่งพาหนี้นอกระบบหรือสินเชื่อดอกเบี้ยสูง เปิดโอกาสการมีที่อยู่อาศัย ลดภาระดอกเบี้ย และสร้าง Digital Footprint ทางการเงินเพื่อพัฒนา Credit Scoring ที่ชัดเจน และเป็นธรรม
5.) สลากรางวัลเลขประจำตัวผู้ประกันตน-ผู้ประกอบการ โดยใช้กลไกแรงจูงใจผ่านการลุ้นรางวัลรายเดือนหรือรายไตรมาส จากเลขประจำตัวในระบบประกันสังคม เพื่อกระตุ้นการอยู่ในระบบอย่างต่อเนื่อง
กองทุน 2.8 ล้านล้าน ต้องโปร่งใส ตรวจสอบได้
สำหรับด้านการลงทุนของ กองทุนประกันสังคม ปี 2568 มีมูลค่าราว 2.859 ล้านล้านบาท ให้ผลตอบแทนเฉลี่ย 6.1% นายแสงชัยย้ำว่า สิ่งสำคัญคือ การสร้างความเชื่อมั่นผ่านการบริหารจัดการที่โปร่งใส มีธรรมาภิบาล และตรวจสอบได้
แนวคิดหนึ่งคือ การนำ Digital Blockchain มาใช้ในกระบวนการลงทุน พร้อม Dashboard แสดงผลการซื้อ–ขายและผลตอบแทนแบบ Real time เปิดเผยกลยุทธ์การลงทุน เหตุผล และการประเมินฉากทัศน์ทางการเงินของกองทุนในอนาคต เพื่อสร้างความมั่นคง มั่งคั่ง และยั่งยืนให้ผู้ประกันตน
“เป้าหมายคือ การเปลี่ยนความลึกลับ ลวง พราง ให้เป็นความรัก และศรัทธาในระบบประกันสังคม” นายแสงชัย กล่าวทิ้งท้าย
พิสูจน์อักษร....สุรีย์ ศิลาวงษ์