CBAM เขย่าส่งออกเหล็กไทย 'ต้นทุนพุ่ง-แข่งเดือด' คาดกระทบกว่า 2.8 หมื่นล้าน
CBAM เปลี่ยนกติกาอุตสาหกรรมเหล็กโลก เมื่อ สหภาพยุโรป (EU) เก็บภาษีคาร์บอนจริง วันที่ 1 ม.ค. 2569 เขย่าการส่งออกไทยสะเทือน คาดกระทบเบื้องต้น 2.8 หมื่นล้านบาท
KEY
POINTS
- EU จะเริ่มเก็บภาษี CBAM เต็มรูปแบบในวันที่ 1 ม.ค. 2569 ซึ่งจะเปลี่ยนการปล่อยคาร์บอนให้กลายเป็น "ต้นทุนจริง" ทางการค้าสำหรับผู้ส่งออกเหล็กของไทย คาดว่าจะสร้างความเสียหายเบื้องต้นต่อการส่งออกของไทยราว 28,000 ล้านบาท โดยกลุ่มอุตสาหกรรมเหล็กและอะลูมิเนียมหนักที่สุด
- การแข่งขันจะรุนแรงขึ้นเมื่อ EU มีแผนขยายขอบเขต CBAM ไปยังสินค้าปลายน้ำที่ใช้เหล็กเป็นส่วนประกอบหลัก เช่น ชิ้นส่วนอุตสาหกรรมและเครื่องใช้ไฟฟ้า ตั้งแต่ปี 2571 เป็นต้นไป
- มาตรการนี้สร้างการแข่งขันรูปแบบใหม่ โดยเปิดโอกาสให้เหล็กคาร์บอนต่ำของไทยที่ผลิตด้วยเตา EAF ได้เปรียบ เห็นได้จากยอดส่งออกไป EU ที่พุ่งขึ้นกว่า 250% เพื่อเตรียมรับมือก่อนการเก็บภาษีจริง
- ผู้ส่งออกไทยต้องแบกรับภาระต้นทุนที่เพิ่มขึ้นโดยตรง ทั้งจากการจัดทำระบบตรวจวัดและทวนสอบข้อมูลคาร์บอน (MRV) และการซื้อใบรับรอง CBAM เพื่อส่งมอบให้ผู้นำเข้าใน EU
นายบัณฑูรย์ จุ้ยเจริญ ประธานกลุ่มอุตสาหกรรมเหล็ก สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) เปิดเผยกับ "กรุงเทพธุรกิจ" ว่า มาตรการ Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) ของสหภาพยุโรป (EU) กำลังกลายเป็นตัวแปรสำคัญที่เปลี่ยนโครงสร้างการแข่งขันของอุตสาหกรรมเหล็กโลก โดยเฉพาะเมื่อ EU เตรียมเข้าสู่ระยะ จัดเก็บภาษีคาร์บอนเต็มรูปแบบตั้งแต่วันที่ 1 ม.ค. 2569 จากเดิมที่อยู่ในช่วงเปลี่ยนผ่านด้านการรายงานข้อมูลการปลดปล่อยคาร์บอนตั้งแต่ปี 2566
CBAM เริ่มบังคับใช้ในระยะเปลี่ยนผ่านตั้งแต่วันที่ 1 ต.ค. 2566 โดยกำหนดให้ผู้นำเข้าสินค้าไปยัง EU ต้องรายงานค่าจำเพาะของการปลดปล่อยคาร์บอนที่ฝังตัวอยู่ในสินค้า (Specific Embodied Carbon) สำหรับสินค้าบางกลุ่ม ก่อนจะเข้าสู่ระยะจัดเก็บภาษีจริงในปี 2569 ซึ่งผู้นำเข้าจะต้องซื้อและส่งมอบ CBAM certificates ตามปริมาณการปลดปล่อยคาร์บอนที่ฝังตัวในสินค้า โดยอ้างอิงราคาคาร์บอนในระบบ EU Emissions Trading System (EU ETS)
“วันที่ 1 ม.ค. 2569 ถือเป็นจุดเปลี่ยนจากการ ‘รายงานข้อมูล’ ไปสู่ ‘ต้นทุนจริง’ ซึ่งจะทำให้โครงสร้างการแข่งขันในตลาดโลกเปลี่ยนไปอย่างมีนัยสำคัญ คาร์บอนจะไม่ใช่ประเด็นด้านสิ่งแวดล้อมเพียงอย่างเดียว แต่จะกลายเป็นต้นทุนทางการค้าที่หลีกเลี่ยงไม่ได้” นายบัณฑูรย์กล่าว
อุตสาหกรรมเหล็กอยู่ในกลุ่มเสี่ยงสูงสุด
สำหรับกรอบเวลาของระยะเปลี่ยนผ่าน CBAM ครอบคลุมช่วงวันที่ 1 ต.ค. 2566 - 31 ธ.ค. 2568 เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้ส่งออกไป EU ปรับตัวด้านระบบรายงานและการคำนวณการปลดปล่อยคาร์บอนฝังตัว ก่อนเข้าสู่ระยะปฏิบัติการเต็มในปี 2569 โดยในระยะเริ่มต้น CBAM ครอบคลุม 6 กลุ่มสินค้า ได้แก่ เหล็กและเหล็กกล้า ปูนซีเมนต์ ปุ๋ย อะลูมิเนียม ไฟฟ้า และไฮโดรเจน ซึ่งเป็นกลุ่มที่มีการปล่อยคาร์บอนสูงและมีความเสี่ยงต่อการเกิด Carbon Leakage
ในส่วนของอุตสาหกรรมเหล็ก สินค้าที่อยู่ภายใต้ CBAM ครอบคลุมตั้งแต่เหล็กแผ่นรีดร้อน เหล็กแผ่นรีดเย็น เหล็กเส้น ท่อเหล็ก ไปจนถึงผลิตภัณฑ์กึ่งสำเร็จรูป เช่น slab และ billet โดยใช้การระบุสินค้าตามพิกัดศุลกากร (CN codes) ของ EU และแนวทางเฉพาะภาคอุตสาหกรรมตามเอกสารกำกับของคณะกรรมาธิการยุโรป
EU เตรียมขยาย CBAM สู่สินค้าปลายน้ำ
นายบัณฑูรย์ ระบุว่า สัญญาณที่ภาคอุตสาหกรรมต้องจับตาอย่างใกล้ชิด คือข้อเสนอของคณะกรรมาธิการยุโรปในช่วงปลายปี 2568 ที่เตรียม ขยายขอบเขต CBAM ไปยังสินค้าปลายน้ำ ที่ใช้เหล็กและอะลูมิเนียมเป็นองค์ประกอบหลัก โดยตั้งเป้าเริ่มบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 1 ม.ค. 2571 พร้อมยกระดับข้อกำหนดด้านการสอบกลับได้ (traceability) และมาตรการต่อต้านการหลบเลี่ยง (anti-circumvention)
“การขยาย CBAM ไปยังสินค้าปลายน้ำหมายความว่า ผลกระทบจะไม่ได้จำกัดอยู่แค่ผู้ผลิตเหล็กต้นน้ำ แต่จะลามไปถึงผู้ผลิตชิ้นส่วนอุตสาหกรรม เครื่องใช้ไฟฟ้า และสินค้าอุปโภคบริโภคที่มีเหล็กและอะลูมิเนียมเป็นส่วนประกอบหลักในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า”
ประเมินผลกระทบเบื้องต้น 2.8 หมื่นล้านบาท
ทั้งนี้ งานวิจัยของธนาคารกสิกรไทยประเมินว่า เมื่อ CBAM เริ่มจัดเก็บภาษีจริงในปี 2569 ผลกระทบเบื้องต้นอาจคิดเป็นประมาณ 3.8% ของมูลค่าการส่งออกไทยไป EU หรือราว 28,000 ล้านบาท โดยกลุ่มที่ได้รับผลกระทบมากที่สุดคือเหล็กและอะลูมิเนียม ขณะที่ปูนซีเมนต์และปุ๋ยได้รับผลกระทบจำกัด เนื่องจากไทยส่งออกไป EU ในปริมาณไม่มาก
ในทางปฏิบัติ ผู้ส่งออกจะต้องแบกรับภาระต้นทุนด้านการจัดเก็บและคำนวณข้อมูลการปลดปล่อยคาร์บอนฝังตัวในระดับผลิตภัณฑ์ ซึ่งต้องผ่านการทวนสอบตามมาตรฐาน Measurement, Reporting and Verification (MRV) และต้องประสานงานกับผู้นำเข้าใน EU เพื่อจัดซื้อและส่งมอบ CBAM certificates ให้ครบถ้วนตามข้อกำหนด
EAF เปิดโอกาสเหล็กไทยคาร์บอนต่ำ
อย่างไรก็ดี นายบัณฑูรย์ มองว่า CBAM ไม่ได้เป็นเพียงความเสี่ยง แต่ยังเป็นโอกาสสำคัญสำหรับผู้ผลิตเหล็กไทยที่มี คาร์บอนฝังตัวต่ำ โดยเฉพาะกลุ่มที่ใช้เทคโนโลยี เตาอาร์คไฟฟ้า (EAF) และวัตถุดิบจากเศษเหล็กรีไซเคิล
ข้อมูลช่วงเดือนม.ค.-ต.ค. 2568 พบว่า การส่งออกสินค้าเหล็กไทยในพิกัด 72 (Iron & Steel) ไปยัง EU เพิ่มขึ้นกว่า 250% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน ส่วนหนึ่งมาจากความต้องการเหล็กคาร์บอนต่ำของผู้นำเข้าใน EU ที่เพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน เพื่อเตรียมความพร้อมของซัพพลายเชนก่อน CBAM มีผลเต็มรูปแบบในปี 2569
“เหล็กจากเตา EAF ของไทยสามารถช่วยลดภาระภาษีคาร์บอนให้ผู้ซื้อใน EU ได้ราว 5-10% ของมูลค่าสินค้า และส่วนต่างนี้มีแนวโน้มจะเพิ่มขึ้นทุกปี อาจแตะระดับ 20% ในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า” นายบัณฑูรย์ กล่าว
การบ้านใหญ่ "MRV-พลังงานสะอาด-นโยบายรัฐ"
สำหรับยุทธศาสตร์รับมือ ผู้ประกอบการเหล็กไทยจำเป็นต้องเร่งจัดทำระบบ MRV ระดับโรงงานและระดับผลิตภัณฑ์ ยกระดับการใช้พลังงานไฟฟ้าหมุนเวียนผ่านสัญญา PPA หรือโซลาร์ออนไซต์ และพัฒนาความสามารถด้าน traceability ตลอดห่วงโซ่อุปทาน
ขณะเดียวกัน ภาคอุตสาหกรรมยังต้องการการสนับสนุนจากภาครัฐ ทั้งการเจรจาให้ EU ยอมรับผู้ทวนสอบที่ได้รับการรับรองในประเทศไทย การผลักดันร่าง พระราชบัญญัติการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Change Act) ระบบ ETS และการสงวนเศษเหล็ก-เศษอะลูมิเนียมไว้ใช้ในประเทศ เพื่อเพิ่มมูลค่าสินค้าเหล็กคาร์บอนต่ำ
“CBAM คือกลไกที่กำลังคัดกรองผู้ชนะและผู้แพ้ในอุตสาหกรรมเหล็กโลก หากไทยปรับตัวได้ทัน จะไม่เพียงรักษาตลาดเดิม แต่ยังสามารถใช้คาร์บอนต่ำเป็นแต้มต่อในการขยายการส่งออกในระยะยาว” นายบัณฑูรย์ กล่าว