เปิดจุดด้อย “ดาต้าแดชบอร์ด รายงานการระบาดของโรคโควิด-19 ของศบค.” ไปกับ คมสัน เกียรติไพบูลย์ ผู้เชี่ยวชาญด้านงานกราฟิกดีไซน์ “ยังขาดองค์ประกอบอะไรอีกบ้างที่จะทำให้ใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพ?”
จากการรายงานข้อมูลเรื่องการระบาดของโรคโควิด-19 ณ ขณะนี้นับเป็นเวลากว่า 2 ปีแล้ว แม้ว่าอาจได้มีการปรับเปลี่ยนวิธีการนำเสนอเพื่อให้ดูมีความเหมาะสมและชัดเจนขึ้น แต่ก็อาจยังไม่มีประสิทธิภาพมากพอในการชี้แจงเชิงประจักษ์เพื่อให้ฝ่ายต่างๆได้ดำเนินการสกัดกั้น ยับยั้ง และแก้ไขปัญหาได้ทันท่วงที
กรุงเทพธุรกิจออนไลน์ ชวน คมสัน เกียรติไพบูลย์ ผู้เชี่ยวชาญด้านการออกแบบกราฟิกดีไซน์มาวิเคราะห์ให้ดูว่า “นำเสนอข้อมูลการระบาดของโควิดผ่าน Data Dashboard อย่างไร ให้มีประสิทธิภาพ จนอาจนำไปสู่การเปิดประเทศได้?”
การนำเสนอข้อมูลการระบาดของโรคโควิด-19 โดย ศบค. ที่ผ่านมาเป็นเพียงแค่การสรุปตัวเลขต่างๆ ที่เกิดขึ้น ณ ระยะเวลา 24 ชั่วโมง และนอกจากนี้ก็ยังมีประเด็นเรื่องการใช้สีที่สื่อสารไม่เหมาะสมจนได้รับการวิพากษ์วิจารณ์จากประชาชน
แต่อันที่จริงแล้วหากมองอย่างละเอียดถี่ถ้วน ยังคงมีปัญหาที่ต้องแก้อีกหลายจุด เพื่อให้เกิดการแสดงผลข้อมูลที่เกิดประโยชน์ต่อภาคส่วนอื่นสูงสุด ต้องคำนึงถึงเรื่องต่างๆ ดังนี้
เช็คลิสต์ ออกแบบ Data Dashboard ต้องคำนึงถึงอะไรบ้าง?
1.สรุปให้ได้ ข้อมูลบอกอะไร
ข้อมูลมีหลายประเภท มีด้วยกันทั้งข้อมูลเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ ซึ่งข้อมูลแต่ละรูปแบบก็จะมีความซับซ้อนในการย่อยมันออกมาให้เข้าใจได้อย่างง่าย หน้าที่ของนักออกแบบต้องทำการออกแบบการนำเสนอข้อมูลออกมาให้เกิดประสิทธิภาพสูงแก่ผู้อ่าน โดยต้องแสดงผลอย่างตรงไปตรงมา
2.หาจุดสมดุล นำเสนอให้เที่ยงตรง
ในเมื่อเรื่องวิกฤตการณ์โควิดเป็นเรื่องใหม่สำหรับทุกคนทั่วโลก แต่ ณ เวลานี้ก็ล่วงเลยมาเกือบ 2 ปีแล้ว จึงต้องมีการทดลองและดูความสำคัญของข้อมูลว่า สิ่งไหนสำคัญมากหรือน้อยกว่ากัน ควรดึงสิ่งไหนขึ้นมานำเสนอให้เห็นเด่นชัดตามลำดับความสำคัญ
เช่น การเน้นเลขผู้เสียชีวิต ผู้ติดเชื้อในแต่ละพื้นที่ เน้นสิ่งพวกนี้ให้มากกว่าเน้นตัวเลขผู้ป่วยกลับบ้าน เพราะไม่ได้มีความสำคัญในการใช้เพื่อแก้ไขปัญหาต่อ
นอกจากนี้เรื่ององค์ประกอบศิลป์ต่างๆในการนำเสนอก็ต้องทำการเสนออย่างเที่ยงตรงให้มากที่สุด ไม่ว่าจะเป็นการใช้กราฟ รูปภาพ ตาราง สี โทนภาพรวมต่างๆ หากทำทั้งหมดนี้ให้เกิดความสมดุลได้ จะทำให้ประชาชนรับรู้ข้อมูลได้อย่างไม่ตื่นตระหนกมากเกินไปและรับมือได้เป็นอย่างดี สิ่งสำคัญคือต้องไม่ทำให้การรับรู้คลาดเคลื่อนไปจากฐานข้อมูลที่แท้จริง
3.ใช้องค์ประกอบให้เหมาะสม
องค์ประกอบบนแดชบอร์ดก็เป็นเรื่องที่สำคัญ ต้องดูหลายๆ ส่วนเพื่อให้เกิดภาพที่สื่อสารชัดแจ้ง เช่น สี ตัวหนังสือ ภาพ กราฟ ลูกศร เวคเตอร์ ทิศทาง สิ่งชี้นำว่าเทรนด์นั้นกำลังขึ้น-ลง
อย่างกรณีของ ศบค. ตอนแรกที่ใช้สีโทนเย็น อันที่จริงในการใช้สีจะมีการสื่อสารด้วยกัน 2 เรื่องคือ 1. นัยยะเรื่องความสำคัญ ความเร่งด่วน และ 2.ความชัดเจน นอกจากนี้อาจต้องไปดูเรื่องของความเปรียบต่างของสี (Contrast) เช่น ดำบนพื้นเหลือง ขาวบนพื้นแดง เป็นต้น
4.กลุ่มเป้าหมาย
หัวข้อนี้ดูเหมือนจะเป็นอะไรที่ดูไม่ยาก แต่อันที่จริงแล้ว งานการออกแบบมีด้วยกัน 2 ประเภทของกลุ่มเป้าหมาย คือ 1. งานโฆษณา ซึ่งโฆษณามักจะทำการนำเสนอเป็นกลุ่มเฉพาะเจาะจง และนั่นหมายความว่ากลุ่มคนอื่นๆ อาจจะไม่ได้มีความเข้าใจด้วย และ 2. งานสื่อสารกับประชาชน เช่น เรื่องการระบาดของโควิด-19 ซึ่งต้องทำให้เข้าใจเหมือนกันทุกกลุ่ม
เมื่อความหลากหลายทางประชากรศาสตร์ (Demographic) เพิ่มขึ้น การออกแบบงานจะยากเข้าไปอีกขั้นเพราะการทำให้คนทุกกลุ่มเข้าใจสิ่งที่จะสื่อสารนั้น ผู้ออกแบบต้องทำออกมาให้เข้าใจง่ายที่สุด
และในประเด็นนี้สำหรับการออกแบบเพื่อนำเสนอข้อมูลเรื่องวิกฤตโควิด-19 ได้ยากขึ้นไปอีกขั้นเพราะคิดกันไม่ถึงว่า ยังมี “กลุ่มคนตาบอดสี” ที่ถูกทอดทิ้งให้ไม่เข้าใจการสื่อสารด้วย
5.คำนึงถึง Universal Design
การออกแบบเพื่อองค์รวม (Universal Design) เป็นสิ่งที่นักออกแบบควรคำนึงถึงเป็นสำคัญ เวลาออกแบบงานระดับใหญ่เช่นประเทศชาติ และในเรื่องนี้กลุ่มคนที่ต้องให้ความสำคัญคือ “กลุ่มคนตาบอดสี” ซึ่งมีอยู่ที่ประมาณ 1-2% ของประเทศ
กลุ่มคนตาบอดสีจะไม่สามารถเห็นความเปรียบต่างของสี ความหมาย รวมถึงอารมณ์ เพราะฉะนั้นต้องมีเครื่องมือตัวช่วยอื่นๆ ที่จะเอามาใช้ควบคู่กันกับสีด้วย ไม่ว่าจะเป็นขนาด การวาง รูปแบบฟอนต์ โดยต้องทดลองดูว่าคนที่มีข้อจำกัดทางกายภาพเข้าใจเที่ยงตรงมากน้อยเพียงใด เช่น ตัวเลขผู้ติดเชื้อ อาจทำการออกแบบให้ใหญ่กว่าสิ่งอื่นๆ เป็นต้น
6.ออกแบบจำนวนมาก ทดสอบ ปรับให้มีประสิทธิภาพ
เนื่องจากเป็นสิ่งที่ใหม่สำหรับทุกคน การออกแบบจึงต้องออกแบบมาเผื่อเลือกเผื่อใช้ ให้มีจำนวนเยอะตัวอย่าง เพื่อทำการทดสอบ และดูการรับรู้ของผู้คนว่าเข้าใจชัดเจนแค่ไหน ต้องปรับสี ขนาด ตำแหน่งการวางข้อมูล การให้ลำดับความสำคัญตรงไหนก่อน เพื่อให้สมบูรณ์ต่อการใช้งานที่สุด
อีกทั้งเมื่อไม่นานมานี้ คมสันต์ เกียรติไพบูลย์ ได้ทำเอกสารนำเสนอ (Proposal) ไปกับทางสมาคมเรขศิลป์ไทย เรื่องการปรับปรุงการออกแบบดาต้าแดชบอร์ดนำเสนอข้อมูลโควิดของ ศบค. ด้วย มี 3 ปัจจัยสำคัญที่ต้องแก้ไขดังนี้
Data Dashboard รายงานโควิดของ ศบค. ยังขาดอะไรอีกบ้าง?
1.เทรนด์ (Trend)
หากทำการเปรียบเทียบชุดข้อมูลช่วงเวลา 2-3 เดือนที่ผ่านมา ข้อมูลยังคงขาดการนำเสนอทิศทางว่า สิ่งไหนกำลังขึ้นหรือสิ่งไหนกำลังลง อัตราเร่งเป็นสิ่งสำคัญเพราะถ้าไม่เห็นภาพในส่วนนี้ อย่างน้อยที่สุดการเห็นแค่ตัวเลขทุกๆ วันแบบเดิม ผู้คนจะจำได้แค่ 3-4 วัน แต่นั่นไม่ได้ทำให้เข้าใจภาพรวมของสถานการณ์ได้
โดยถ้านำเสนอ “เทรนด์” ในชุดข้อมูลไปด้วย ดาต้า แดชบอร์ด จะยิ่งสมบูรณ์มากขึ้น เพราะสามารถมองย้อนหลังได้ คนที่ทำหน้าที่วิเคราะห์จะเห็นเลยว่ากราฟผู้ติดเชื้ออาจพุ่งขึ้นสูง เมื่อเห็นภาพไทม์ไลน์แล้วจะรู้เลยว่า ต้องแก้ไขปัญหาเชิงรุกอย่างไรต่อไป
2.ความเรียลไทม์ (Real-time)
หากทุกภาคส่วนสามารถเห็นข้อมูลที่แสดงผลจากทุกพื้นที่ของประเทศเคลื่อนที่ได้ตลอดเวลา จะเป็นการแสดงชุดผลข้อมูลที่มีประสิทธิภาพอย่างมาก เพราะสามารถทำให้หน่วยงานอื่นๆที่ต้องทำการช่วยเหลือหรือสกัดกั้นสถานการณ์สามารถแก้ปัญหาได้อย่างทันท่วงที
ข้อมูลผู้ติดเชื้อมีเพิ่มขึ้นเป็นหลักวินาที แต่ข้อมูลดาต้า แดชบอร์ดของประเทศไทยไม่ได้แสดงผลตรงเวลา ณ ตอนนี้เห็นได้แค่ข้อมูลชุดเดิมรายวัน ใน 24 ชั่วโมง ซึ่งไม่ว่าจะดูช่วงเวลาไหนของวันก็จะแสดงผลเป็นข้อมูลเก่าที่ไม่ได้มีการอัพเดทอยู่ดี
3. โค้ด (Code API)
โจทย์สำคัญต่อไปคือ หากต้องการทำให้ข้อมูลสามารถขยับเขยื้อนได้ จะต้องมีการทำงานเกี่ยวข้องกับเรื่องโค้ดด้วย ซึ่งเมื่อทำเว็บที่มีประสิทธิภาพไม่ว่าหน่วยงาน องค์กร ประชาชน หรือใครก็ตาม ทุกคนสามารถเข้าถึงข้อมูลตรงนี้ได้เท่ากันเหมือนกัน และอัพเดทเท่าๆ กัน ณ ช่วงเวลาที่เข้ามาทำการตรวจสอบได้