เตือนนโยบายเศรษฐกิจดิจิทัล ต้องสร้าง'สภาพแวดล้อม'รองรับ

ยงยศ พรตปกรณ์ อุปนายกสมาคมอุตสาหกรรมซอฟต์แวร์ไทย ได้เสนอบทความเรื่อง "Digital economy ecosystem. ระบบนิเวศเศรษฐกิจดิจิทัล" โดยมีมุมมองต่อเศรษฐกิจดิจิทัลว่าหากไทยไม่สามารถสร้างสภาพแวดล้อม หรือ "ระบบนิเวศ"ขึ้นมาได้ด้วยตัวเอง ธุรกิจไทยก็ไปไม่รอด นอกจากตกเป็นเบี้ยล่างให้กับต่างชาติ

เป็นสิ่งที่น่ายินดีที่รัฐบาลนี้ให้ความสนใจในเรื่องของเศรษฐกิจดิจิทัล เราเริ่มที่จะได้ยินคำนี้ในสื่อต่างๆมากขึ้นเรื่อยๆ หน่วยงานต่างๆเริ่มมีการประชุมวางแผนจัดทำโรดแมพสำหรับเศรษฐกิจดิจิทัล แต่สิ่งที่ต้องระวังก็คือการส่งเสริมแบบเกษตรเชิงเดี่ยว นั่นคือ การมุ่งผลลัพธ์ในด้านเดียวโดยไม่ใสใจในสิ่งอื่นๆที่เกี่ยวข้อง

ประเทศไทยมีตัวอย่างของการพัฒนาที่ก่อเกิดปัญหาตามมาอันเนื่องจากขาดความเข้าใจและขาดความใส่ใจในสิ่งอื่นๆที่เกี่ยวข้องกับสิ่งที่เรากำลังจะส่งเสริม เราควรที่จะต้องนำเอาประวัติศาสตร์เหล่านี้มาเป็นบทเรียน เพื่อมิให้เศรษฐกิจดิจิทัลซ้ำรอยเดิมกับเศรษฐกิจการเกษตรและเศรษฐกิจอุตสาหกรรมที่ผ่านมา ซึ่งจะทำให้เศรษฐกิจดิจิทัลที่ผมรักและยินดีที่รัฐบาลนี้ชูธงขึ้นมา กลายเป็นไฟไหม้ฟางและมอดดับไปในระยะเวลาสั้น

เราเคยพัฒนาเศรษฐกิจการเกษตร ซึ่งก็ทำได้ดี เพราะไทยได้รับการยอมรับว่าเป็นหนึ่งในห้าที่เป็นแหล่งอาหารของโลก ต่อมาเราก็ส่งเสริมเศรษฐกิจในภาคอุตสาหกรรม ซึ่งก็ทำได้ดีพอสมควร ที่ใช้คำว่าพอสมควรเนื่องจากอุตสาหกรรมที่ทำส่วนใหญ่จะเป็นอุตสาหกรรมกลางน้ำ คือเน้นไปที่การซื้อเทคโนโลยีหรือชิ้นส่วนสำคัญจากต่างประเทศและมาทำการประกอบด้วยต้นทุนแรงงานต่ำในประเทศไทย

อีกประการหนึ่งก็คือ ไม่มีการต่อเนื่องจากเกษตรสู่อุตสาหกรรม เพิ่งจะมีการพูดถึงอุตสาหกรรมการเกษตรในระยะหลัง ในยุคเศรษฐกิจดิจิทัลที่รัฐบาลกำลังชูธงอยู่ตอนนี้เราจะนำพาการเกษตรและอุตสาหกรรมไปด้วยได้อย่างไร จะไปแบบขี่หลังไปหรือไปแบบกอดคอกันเดินไปด้วยกัน พึ่งพากันและกัน ซึ่งนี่ก็เป็นอีกจุดอ่อนหนึ่งของวัฒนธรรมไทยที่เราควรแก้ไข

หลังจากที่เราพัฒนาการเกษตรมานานหลายสิบปี ปัจจุบัน เราเริ่มหันมาให้ความสนใจในระบบนิเวศทางการเกษตร ระบบนิเวศทางธรรมชาติ คือความสัมพันธ์กันของสิ่งมีชีวิต และสภาพแวดล้อมในแหล่งที่อยู่อาศัย ที่ใดที่หนึ่ง การเกษตรในอดีตที่ผ่านมา เราเน้นที่การเพิ่มผลผลิตและมองข้ามความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิตและสภาพแวดล้อม เรากำจัดพืชทุกอย่างที่หลงเข้ามาอยู่ในพื้นที่เพาะปลูก เรากำจัดแมลงทุกชนิดด้วยยาฆ่าแมลงอย่างแรง โชคดีที่ในหลวงทรงมีดำริในเรื่องของเกษตรพอเพียงซึ่งคำนึงถึงระบบนิเวศของการเกษตรด้วย

ความสัมพันธ์ในนิยามของระบบนิเวศ หมายถึง การอาศัยอยู่ร่วมกันของสิ่งมีชีวิตและสิ่งไม่มีชีวิตในบริเวณหนึ่งนั่นเอง ความสัมพันธ์กันเพื่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนสารและถ่ายทอดพลังงานระหว่างกัน ซึ่งเป็นการพึ่งพากันและกัน และทำให้ทุกฝ่ายดำรงอยู่ร่วมกันได้อย่างยั่งยืน

จากประสบการณ์ของระบบนิเวศทางการเกษตรนี้เอง จึงได้มีการนำเอาองค์ความรู้นี้มาเทียบเคียงกับระบบเศรษฐกิจ นิยามของระบบนิเวศทางธุรกิจ (Business ecosystem) คือ เครือข่ายของผู้ซื้อที่ซัพพลายเออร์และผู้ผลิตของผลิตภัณฑ์หรือบริการที่เกี่ยวข้อง บวกสภาพแวดล้อมทางเศรษฐกิจและสังคม รวมทั้งสถาบันและกฎระเบียบที่เกี่ยวข้องในแต่ละประเภทธุรกิจ แล้วระบบนิเวศของเศรษฐกิจดิจิทัลเป็นอย่างไร

เศรษฐกิจดิจิทัลเป็นความต่อเนื่องมาจากเศรษฐกิจในยุคของเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร ซึ่งเดิมจะมองแค่อุตสาหกรรมเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารเป็นหลัก หรือขยายครอบคลุมถึงอุตสาหกรรมใหญ่ ๆ ที่เป็นผู้ใช้เทคโนโลยีเหล่านี้ เข่น ธนาคาร ยานยนต์ พลังงาน เป็นต้น

แต่เนื่องจากสิ่งเหล่านี้ได้แทรกซึมเข้าไปอยู่ในการดำเนินชีวิตประจำวันของคนทุกคนทั่วโลก จึงทำให้เข้าสู่ยุคของเศรษฐกิจดิจิทัล ซึ่งเป็นยุคใหม่ กฎระเบียบที่มีอยู่ในปัจจุบันยังตามไม่ทัน จะเห็นได้จากข้อตกลงการเปิดเสรีการค้าด้านการบริการในโหมดที่ 1 ซึ่งเป็นประเด็นของการค้าและการบริการทางอินเทอร์เน็ต จะใช้คำว่า none ในความเห็นของผมหมายความว่า งง (ความหมาย=ขอพักประเด็นนี้ไว้ก่อน ยังไม่รู้ว่าจะเอายังไงดี)

ในต่างประเทศ มีผู้ให้คำนิยามของระบบนิเวศเศรษฐกิจดิจิทัลว่า “เป็นการที่ธุรกิจพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานองค์กรของตนเองขึ้นมา โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อสร้างสภาพแวดล้อมด้านดิจิทัลสำหรับเครือข่ายองค์กรธุรกิจซึ่งสนับสนุนการทำงานร่วมกัน มีการแบ่งปันองค์ความรู้ การปรับและเปิดเผยเทคโนโลยีเพื่อให้คู่ค้าเข้ามาร่วมในการสร้างบริการใหม่ ๆ รวมทั้งมีวิวัฒนาการของรูปแบบธุรกิจของการหารายได้”

ต้นแบบที่ประสบความสำเร็จในเศรษฐกิจดิจิทัล คือ Gang of Four ซึ่งได้แก่ Google , facebook , Apple , Amazon ผู้นำเหล่านี้ได้พัฒนาโครงสร้างพื้นฐานของตนเองขึ้นมา สร้างสภาพแวดล้อมสำหรับเครือข่ายธุรกิจที่ทำงานร่วมกัน มีการแบ่งปันองค์ความรู้ และเปิดเผยเทคโนโลยี (บางส่วน) เพื่อให้ผู้คนทั่วโลกที่สนใจเข้ามาสร้างสรรค์บริการใหม่ ๆ ในระบบนิเวศเศรษฐกิจดิจิทัลของตนเอง จะเห็นได้ว่าวิธีการจะแตกต่างจากระบบนิเวศของเศรษฐกิจการเกษตรและเศรษฐกิจอุตสาหกรรมในอดีตที่เจ้าของจะเก็บงำเทคโนโลยีไว้เป็นความลับสุดยอด รวมทั้งจดสิทธิบัตรและเครื่องหมายการค้าเพื่อปกป้องผลประโยชน์ของตนเอง

ประเด็นสำหรับประเทศไทยในช่วงต้นของเศรษฐกิจดิจิทัล ณ เวลานี้ เรายังไม่สามารถสร้างระบบนิเวศของเราเองได้ในขณะนี้ เรายังต้องพึ่งพาเทคโนโลยีและระบบนิเวศของ Gang of Four แต่ทำอย่างไรที่จะทำให้ภาคการเกษตรและภาคอุตสาหกรรมปัจจุบันก้าวหน้าไปพร้อมกันกับภาคบริการที่เป็นดิจิทัล สร้างประโยชน์และรายได้จากระบบเศรษฐกิจดิจิทัล

ถ้าไม่ตระหนักในสิ่งนี้ ธุรกิจต่างๆ ของไทยก็จะตกเป็นเบี้ยล่างในระบบเศรษฐกิจดิจิทัล เช่นเดียวกับโรงแรมไทยและ Agoda

.........................

นโยบายเศรษฐกิจดิจิทัลของรัฐบาล

ส่งเสริมภาคเศรษฐกิจดิจิทัลและวางรากฐานของเศรษฐกิจดิจิทัลให้เริ่มขัลเคลื่อนได้อย่างจริงจัง ซึ่งจะทำให้ทุกภาคเศรษฐกิจก้าวหน้าไปได้ทันโลก และสามารถแข่งขันในโลกสมัยใหม่ได้ ซึ่งหมายรวมถึงการผลิตและการค้าผลิตภัณฑ์ดิจิทัลโดยตรง ทั้งผลิตภัณฑ์ฮาร์ดแวร์ ผลิตภัณฑ์ซอฟต์แวร์ อุปกรณ์สื่อวารดิจิทัล อุปกรณ์โทรคมนาคมดิจิทัล และการใช้ดิจิทัลรองรับการให้บริการของภาคธุรกิจการเงินและธุรกิจบริการอื่นๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ภาคสื่อสารและบันเทิง ตลาดจนการใช้ดิจิทัลรองรับการผลิตสินค้าอุตสาหกรรมและการพัฒนาเศรษฐกิจสร้างสรรค์ ปรับปรุงบทบาทและภารกิจของหน่วยงานที่รับผิดชอบโดยตรงให้ดูแลและผลักดันงานสำคัญของประเทศชาติในเรื่องนี้ และจะจัดให้มีคณะกรรมการระดับชาติเพื่อขับเคลื่อนเรื่องนี้อย่างจริงจัง