ปัจจุบัน“กลุ่มโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง” หรือ NCDs กลายเป็นวิกฤติการณ์ด้านสาธารณสุขของประเทศไทย ในแต่ละปีโรค NCDs เป็นสาเหตุของการเสียชีวิตของคนไทยกว่า 400,000 คน สร้างความสูญเสียทางเศรษฐกิจสูงถึง 1.6 ล้านล้านบาทต่อปี และส่งผลให้ภาระค่าใช้จ่ายด้านการรักษาพยาบาลพุ่งสูงกว่า 380,000 ล้านบาทต่อปี
คนไทยมีภาวะน้ำหนักเกินและโรคอ้วนสูงถึง 27.4 ล้านคน ป่วยเป็นโรคความดันโลหิตสูง 17.5 ล้านคน และโรคเบาหวาน 6.1 ล้านคน มีผู้ป่วยเบาหวานเกือบ 1 ใน 3 ที่ไม่เคยได้รับการวินิจฉัยและไม่รู้ตัวว่าตนเองป่วย หากไม่มีนโยบายการป้องกันเชิงรุกที่มีประสิทธิภาพ มีการประเมินว่าในอนาคต ประเทศไทยอาจต้องแบกรับค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพที่เกี่ยวกับโรคเบาหวานเพียงโรคเดียวสูงถึง 3.5 แสนล้านบาทต่อปี
ที่ผ่านมาระบบบริการสาธารณสุขเชิงรับเน้นการรักษาในโรงพยาบาลเป็นหลักส่งผลให้โรงพยาบาลเกิดความแออัด บุคลากรทางการแพทย์มีภาระงานล้นมือ หากมีการยกระดับระบบบริการ “ปฐมภูมิ” ให้เป็นแบบบูรณาการโดยมีประชาชนเป็นศูนย์กลาง จะช่วยให้เกิดการดูแลอย่างต่อเนื่อง (Continuity of Care) ครอบคลุมตั้งแต่การส่งเสริมสุขภาพ การป้องกัน การคัดกรองความเสี่ยง ไปจนถึงการรักษาและฟื้นฟู มีแพทย์ประจำบ้านกระจายการดูแลเข้าสู่ชุมชน ทำให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิด สะดวก รวดเร็ว และลดความแออัดของโรงพยาบาลใหญ่ได้อย่างเป็นรูปธรรมจัดการ “ต้นน้ำ” เพื่อไม่ให้ผู้ป่วยล้นไปยังโรงพยาบาลระดับ “ตติยภูมิ” ที่มีค่าใช้จ่ายสูง
ระบบบริการระดับ “ปฐมภูมิ” ที่มีประสิทธิภาพ จะเปลี่ยนผ่านระบบจากการ “ป่วยแล้วไปหาหมอที่รพ.” เป็นการ “รุกเข้าหาชุมชน” ด้วยการนำนวัตกรรมและการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพ (Health Literacy) มาใช้ เช่น การส่งเสริมให้ผู้ป่วยปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและดูแลตนเองได้อย่างถูกต้อง ไม่ว่าจะเป็นการรับประทานอาหาร ออกกำลังกาย อารมณ์ งดสูบบุหรี่ งดสุราหากสามารถช่วยให้ผู้ป่วยเบาหวานเข้าสู่ภาวะโรคสงบ (Remission) หรือหายขาดจนสามารถหยุดยาได้สำเร็จ จะช่วยประเทศประหยัดค่ารักษาพยาบาลได้ถึงหลายร้อยล้านบาทต่อปี
รวมทั้งการนำเทคโนโลยีดิจิทัล (Digital Health) ไม่ว่าจะเป็นการนำ AI มาใช้วิเคราะห์ข้อมูลเพื่อประเมินความเสี่ยงล่วงหน้า การใช้ Telemedicine เพื่อเชื่อมต่อผู้ป่วยกับพยาบาลวิชาชีพหรือแพทย์เฉพาะทาง และการจัดตั้งศูนย์สุขภาพดิจิทัลในชุมชน จะช่วยอุดช่องว่างการดูแลผู้ป่วยระหว่างนัด ทำให้การติดตามผลแม่นยำ และช่วยให้แพทย์ตัดสินใจรักษาได้อย่างมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น การลงทุนเพื่อพัฒนาระบบบริการปฐมภูมิให้มีความเข้มแข็งและมีประสิทธิภาพเป็น “ทางออก” ในการปกป้องสุขภาพของคนไทย เพราะการสร้างระบบที่สามารถดูแลประชาชนได้ตั้งแต่ก่อนป่วย จนถึงการควบคุมโรคเพื่อลดภาวะแทรกซ้อนอย่างเป็นระบบ จะเป็นกุญแจสำคัญที่ช่วยหยุดวงจรของโรค NCDs และประหยัดงบประมาณของประเทศชาติไม่ให้สูญเสียไปกับค่ารักษาพยาบาลหลักแสนล้านบาท ซึ่งจะนำไปสู่ความมั่นคงทางสุขภาพและเศรษฐกิจของประเทศไทยได้อย่างยั่งยืนในระยะยาว