เมื่อฟองสบู่ AI แตก ใครจะเป็นคนจ่าย

เกริ่นไว้ในตอนที่แล้วว่า บริษัทเทคโนโลยียักษ์ใหญ่ของโลกกำลังทุ่มเงินมหาศาลเพื่อพัฒนา AI จนเริ่มเกิดคำถามว่าเงินลงทุนเหล่านั้นจะสร้างผลตอบแทนกลับมาได้คุ้มค่าหรือไม่ แต่สิ่งที่น่าสนใจยิ่งกว่าคือบริษัทเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงกลุ่มเดียวที่กำลังลงทุน เพราะยังมีบริษัทอีกจำนวนมากที่กู้เงินและระดมทุนเพื่อสร้าง Data Center ซื้อชิปประมวลผล และให้บริการเช่ากำลังประมวลผลแก่ธุรกิจ AI โดยเฉพาะ ซึ่งบริษัทประเภทนี้มักถูกเรียกว่า Neocloud

ธุรกิจ Neocloud แตกต่างจากผู้ให้บริการคลาวด์รายใหญ่แบบดั้งเดิม เพราะมุ่งเน้นการให้บริการ GPU สำหรับการฝึกและใช้งาน AI โดยเฉพาะ ตัวอย่างที่ได้รับความสนใจอย่างมากคือ CoreWeave ซึ่งเติบโตอย่างรวดเร็วจากความต้องการกำลังประมวลผล AI ที่เพิ่มขึ้นทั่วโลก แต่ปัญหาคือธุรกิจประเภทนี้ต้องใช้เงินลงทุนล่วงหน้ามหาศาล ขณะที่รายได้ในอนาคตขึ้นอยู่กับความต้องการใช้กำลังประมวลผล และความสามารถในการรักษาราคาค่าเช่าให้สูงเพียงพอที่จะชำระหนี้และสร้างผลกำไร

สิ่งที่ทำให้ธุรกิจนี้มีความเสี่ยงสูงคืออายุทางเศรษฐกิจของอุปกรณ์ เพราะดาต้าเซนเตอร์ ไม่ได้มีเพียงอาคารและระบบไฟฟ้า แต่ยังมี GPU ที่มีราคาสูงและเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีอย่างรวดเร็ว ชิปที่ซื้อมาในราคาหลายร้อยหลายพันล้านบาทวันนี้อาจต้องแข่งขันกับชิปรุ่นใหม่ที่ประมวลผลได้เร็วกว่า หากราคาค่าเช่าลดลงเร็วกว่าที่คาดไว้ ขณะที่ภาระหนี้และดอกเบี้ยยังคงเดิม บริษัทเหล่านี้ก็อาจประสบปัญหาทางการเงินได้อย่างรวดเร็ว

ที่สำคัญ การลงทุนจำนวนมากไม่ได้ใช้เงินสดของบริษัทเพียงอย่างเดียว แต่มีการใช้เงินกู้ การออกตราสารหนี้ และโครงสร้างทางการเงินที่นำอุปกรณ์หรือสัญญารายได้ในอนาคตมาเป็นหลักประกัน บางโครงการใช้บริษัทเฉพาะกิจหรือ Special Purpose Vehicle (SPV) เพื่อระดมทุนและแยกความเสี่ยงของโครงการ ซึ่งช่วยให้สามารถขยายธุรกิจได้รวดเร็ว แต่หากรายได้ไม่เป็นไปตามแผน ความเสี่ยงก็อาจส่งต่อไปถึงเจ้าหนี้ นักลงทุน และสถาบันการเงินที่เกี่ยวข้อง

แม้แต่ Elon Musk ก็เคยออกมาเตือนถึงความเสี่ยงของธุรกิจ Neocloud ขณะที่ Gartner ประเมินว่าภายในปี 2032 ผู้ให้บริการ Neocloud ถึง 80% อาจไม่สามารถดำเนินธุรกิจอย่างเป็นอิสระต่อไปได้ ซึ่งไม่ได้หมายความว่าทั้งหมดจะล้มละลาย เพราะบางส่วนอาจถูกซื้อกิจการหรือควบรวมเข้ากับบริษัทขนาดใหญ่ แต่ก็สะท้อนให้เห็นว่าการแข่งขันในธุรกิจนี้อาจรุนแรงจนเหลือผู้เล่นที่แข็งแกร่งเพียงไม่กี่ราย

อย่างไรก็ตาม เราต้องแยกความแตกต่างระหว่างบริษัทเทคโนโลยีขนาดใหญ่กับบริษัทที่พึ่งพาธุรกิจให้เช่ากำลังประมวลผลเพียงอย่างเดียว เพราะบริษัทอย่าง Microsoft, Alphabet หรือ Amazon ยังมีธุรกิจหลักที่สร้างรายได้และกำไรจำนวนมาก แม้จะลงทุนใน AI สูงจนกระแสเงินสดอิสระติดลบในบางช่วงเวลา ก็ไม่ได้หมายความว่าบริษัทเหล่านี้กำลังจะล้มละลาย แต่สำหรับบริษัทที่มีรายได้จากการให้เช่า GPU เป็นหลักและต้องพึ่งพาเงินกู้เพื่อขยายกิจการ ความผิดพลาดในการประเมินความต้องการของตลาดเพียงครั้งเดียวอาจส่งผลรุนแรงกว่ามาก

ความเสี่ยงเหล่านี้ยังอาจเชื่อมโยงไปถึงระบบการเงิน เพราะเมื่อบริษัทจำนวนมากกู้เงินเพื่อลงทุนในเทคโนโลยีเดียวกัน หากเกิดการปรับฐานอย่างรุนแรง เจ้าหนี้และนักลงทุนก็อาจได้รับผลกระทบตามไปด้วย แม้ยังไม่มีเหตุผลเพียงพอที่จะสรุปว่าจะเกิดวิกฤตธนาคารเหมือนในอดีต แต่ประวัติศาสตร์เศรษฐกิจสอนเราว่าเมื่อการลงทุนขยายตัวเร็วกว่ารายได้ และมีหนี้สินเข้ามาเกี่ยวข้องจำนวนมาก ความผิดพลาดของธุรกิจบางกลุ่มก็อาจส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ได้

สำหรับประเทศไทย เรื่องนี้เป็นสิ่งที่ควรจับตามองอย่างใกล้ชิด เพราะเรากำลังได้รับความสนใจจากนักลงทุนต่างชาติในการสร้างดาต้าเซนเตอร์ และโครงสร้างพื้นฐานด้าน AI จำนวนมาก ซึ่งแน่นอนว่าเป็นเรื่องดีต่อเศรษฐกิจ แต่เราก็ควรถามด้วยว่าประเทศไทยจะได้รับประโยชน์ระยะยาวมากน้อยเพียงใด เพราะธุรกิจดาต้าเซนเตอร์ ใช้เงินลงทุนและพลังงานสูง แต่ไม่ได้จำเป็นต้องสร้างการจ้างงานโดยตรงจำนวนมากเมื่อเทียบกับขนาดเงินลงทุน โดยเฉพาะหากเป็นการให้บริการลูกค้าต่างชาติเป็นหลัก

ผมไม่ได้มองว่าการลงทุนดาต้าเซนเตอร์ เป็นเรื่องไม่ดี ตรงกันข้าม ประเทศไทยจำเป็นต้องมีโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลที่แข็งแกร่ง แต่หากเรามีบทบาทเพียงจัดหาที่ดิน ไฟฟ้า น้ำ และสิทธิประโยชน์ทางภาษีให้กับนักลงทุนต่างชาติ โดยไม่ได้พัฒนาบุคลากรและผู้ประกอบการไทยให้สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มจาก AI ได้ เราอาจกลายเป็นเพียงสถานที่ตั้งเครื่องจักรของเศรษฐกิจดิจิทัลโลก ขณะที่ผลประโยชน์ส่วนใหญ่จากเทคโนโลยีกลับไปเกิดขึ้นในประเทศอื่น

ท้ายที่สุด ผมเชื่อว่า AI จะยังคงเติบโตและกลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของเศรษฐกิจโลก แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกบริษัทที่ลงทุนใน AI วันนี้จะประสบความสำเร็จ

เพราะผู้ที่จะอยู่รอดไม่ใช่คนที่มี GPU มากที่สุดหรือสร้าง Data Center ได้ใหญ่ที่สุดเสมอไป แต่เป็นคนที่สามารถบริหารต้นทุน สร้างรายได้ และมีเงินทุนเพียงพอที่จะผ่านช่วงเวลาที่ตลาดกำลังปรับตัวได้

โปรดติดตามตอนต่อไปครับ...