ในยุคที่อินเทอร์เน็ตทำให้ความรู้จากทั่วโลกมาถึงเราได้อย่างรวดเร็ว แล้วยังมี AI ช่วยค้นหา สรุป วิเคราะห์ และสร้างสาระในสารพัดรูปแบบได้อย่างง่ายดาย เราน่าจะคาดหวังว่าองค์กรจะสามารถเรียนรู้ได้ดีขึ้น
เรียนรู้แล้วก็พัฒนาขีดความสามารถในการแข่งขันได้อย่างก้าวกระโดด
แต่ความเป็นจริง เรายังพบความผิดพลาดซ้ำเดิม ทั้งที่มีความรู้ มีบทเรียนให้เรียนรู้อยู่มากมาย เหตุใดข้อมูลและสาระจำนวนมหาศาลที่ได้จากเทคโนโลยีที่ก้าวไกล จึงไม่สามารถเปลี่ยนความรู้เหล่านั้นเป็นการตัดสินใจที่นำไปสู่ผลลัพธ์ที่ดีขึ้นได้
วันนี้เราไม่ได้ขาดแคลนความรู้เหมือนแต่ก่อน แต่วันนี้ เรามีขีดจำกัดของผู้คนในการเปลี่ยนความรู้ให้กลายเป็นความสามารถในการลงมือทำได้จริง
แนวคิด SECI ของ Nonaka และ Takeuchi อธิบายกระบวนการสร้างความรู้จากการเปลี่ยนแปลงความรู้ฝังลึก Tacit Knowledge ที่ต่างคนต่างรู้ คนอื่นนำความรู้นี้ไปใช้ไม่ได้ ไปสู่ความรู้ชัดแจ้ง Explicit Knowledge ที่ปรากฏเป็นรูปธรรม
ความรู้ที่เคยแฝงอยู่ในตัวตนของใครสักคน กลายเป็นคู่มือปฏิบัติการที่ใครๆ ก็ทำตามได้ ที่ประกอบด้วย Socialization การแลกเปลี่ยนประสบการณ์ผ่านการคบค้าสมาคม ใครรู้อะไรก็มาเล่าสู่กันฟัง ฟังแล้วทำตามได้บ้าง ไม่ได้บ้าง Externalization หาหนทางบอกกล่าวความรู้นั้นในรูปแบบที่ใครๆ ก็นำไปปฏิบัติได้
Combination เชื่อมโยงความรู้จากหลายแหล่ง เพื่อสร้างความเข้าใจใหม่หรือแนวทางใหม่ และ Internalization ความรู้กลายเป็นความสามารถผ่านการทดลอง การปฏิบัติ และการเรียนรู้จากผลลัพธ์
SECI อธิบายว่า การจัดการความรู้เริ่มขึ้นจากการมีประสบการณ์ มีการถ่ายทอด การจัดระบบ และการนำไปปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่เพียงการจัดเก็บเอกสารเหมือนที่หลายแห่งชอบทำกันเป็นสรณะ
ในวันนี้ แม้จะมีเทคโนโลยีช่วยจัดการความรู้เพิ่มมากขึ้น แต่คนจำนวนมากยังคงอยู่ในขั้น Socialization มีการแลกเปลี่ยนประสบการณ์และความคิดเห็น โดยไม่สามารถก้าวไปสู่การถอดบทเรียน การสังเคราะห์ความรู้ และการนำไปใช้ได้อย่างมีประสิทธิผล ยังติดอยู่กับ S ไม่ยอมเดินหน้าไปให้ถึง E
การพูดคุยทบทวนหลังการทำงาน AAR อาจทำให้ทุกคนเข้าใจเหตุการณ์มากขึ้น แต่ถ้าไม่มีการถอดบทเรียนว่าอะไรคือสาเหตุ สมมติฐานใดผิดพลาด และควรปรับเปลี่ยนวิธีดำเนินงานอย่างไร องค์กรก็ทำได้เพียงแบ่งปันประสบการณ์ โดยไม่ได้สร้างความรู้ที่สามารถนำไปใช้ได้จริง
Knowledge Management จำเป็นต้องปรับเปลี่ยนให้สอดคล้องกับโครงสร้างพื้นฐานด้านเทคโนโลยีในปัจจุบัน โดยมองเป็นระบบสองชั้นที่ทำงานเชื่อมโยงกัน
ชั้นที่หนึ่ง สร้างและเปลี่ยนผ่านความรู้ Knowledge Transformation โดยใช้ SECI เป็นแกนหลัก แต่เพิ่มการสำรวจความรู้ใหม่ Exploration เพื่อให้สามารถก้าวข้ามขอบเขตของความรู้ที่องค์กรมีอยู่ Exploration ช่วยให้มีการตั้งคำถามต่อสมมติฐานเดิม ค้นหาสิ่งที่ยังไม่รู้ และสร้างความรู้สำหรับสถานการณ์ที่ไม่เคยเผชิญมาก่อน
ชั้นที่สอง โครงสร้างพื้นฐานที่สนับสนุนการสร้างความรู้ Digital and AI Enablement ได้แก่ อินเทอร์เน็ต AI ฐานข้อมูล และเทคโนโลยีวิเคราะห์ข้อมูล ที่สามารถช่วยเร่งกระบวนการ SECI ได้ทุกขั้นตอน
เช่น AI ช่วยตั้งคำถามเพื่อถอดบทเรียนและจัดโครงสร้างประสบการณ์ในขั้น Externalization ช่วยเชื่อมโยงข้อมูลและค้นหาความสัมพันธ์ในขั้น Combination ตลอดจนช่วยจำลองสถานการณ์และสนับสนุนการทดลองในขั้น Internalization
การพัฒนา KM จึงควรเปลี่ยนจากการวัดจำนวนเอกสาร จำนวนผู้เข้าร่วมกิจกรรม หรือจำนวนครั้งของการแบ่งปันความรู้ หรือวัดกันว่ามีเทคโนโลยีสนับสนุน KM มากน้อยแค่ไหน ไปสู่การวัดว่า ความรู้ทำให้การตัดสินใจดีขึ้นหรือไม่ ลดความผิดพลาดซ้ำเดิมได้หรือไม่ สร้างนวัตกรรมได้หรือไม่ และทำให้องค์กรมีความสามารถในการรับมือกับความเปลี่ยนแปลงมากขึ้นเพียงใด
การมอง KM เป็นสองชั้น ทำให้องค์กรที่สามารถเปลี่ยนความรู้เป็นความสามารถในการแข่งขันได้จริง โดยคนเทคโนโลยี และองค์กรร่วมกันสร้างความรู้และขีดความสามารถใหม่ได้อย่างมีประสิทธิผล
ในโลกที่ความรู้เข้าถึงได้ง่าย ความได้เปรียบในการแข่งขันจะไม่ได้อยู่ที่ว่าใครมีข้อมูลมากกว่า แต่อยู่ที่ว่าใครสามารถเรียนรู้จากข้อมูลและประสบการณ์ได้เร็วกว่า สร้างความรู้ใหม่ได้ดีกว่า และนำความรู้นั้นไปเปลี่ยนแปลงการทำงานได้อย่างมีประสิทธิผลกว่า
