แคว้นเพียดมอนต์ (Piedmont) อยู่ทางภาคตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศอิตาลี ผลิตไวน์ได้มากเป็นอันดับ 6 ของประเทศ ผลิตไวน์แดงคุณภาพเยี่ยมประมาณ 50 ตัว
แต่สุดยอดจริงๆ มีอยู่ 4 ตัวและอยู่ในเกรด DOCG (Denominazione di Origine Controllata e Garantita) ทั้งหมดล้วนทำจากองุ่นเนบบิโอโล (Nebbiolo) คือ บาโรโล (Barolo) บาร์บาเรสโก (Barbaresco) กัตตินารา (Gattinara) และ เกมเม (Ghemme)
องุ่นเนบบิโอโล
'บาโรโล' กับ 'บาร์บาเรสโก' เป็นที่รู้จักกันอย่างแพร่หลาย ราวกับ กัตตินารา และ เกมเม เป็นเพียงพระรอง
จริง ๆ แล้วศักยภาพขององุ่น 'เนบบิโอโล' ให้ความเป็นพระเอกทั้ง 4 เท่าเทียมกัน เพียงแต่เป็นพระเอกคนละสาขา คนละสไตล์ คนละคาแรคเตอร์ เท่านั้นเอง!
คอมมูน เกมเม
เกมเม (Ghemme) เป็นทั้งชื่อไวน์และชื่อคอมมูน ตั้งอยู่ในจังหวัดโนวารา (Novara) ห่างจากตัวจังหวัดไปทางตะวันตกเฉียงเหนือ 25 กิโลเมตร ตั้งอยู่คนละฝั่งแม่น้ำเซซิอา (Sesia) กับกัตตินารา อยู่ห่างจากเมืองตูริน (Turin) เมืองหลวงของแคว้นเพียดมอนต์ ประมาณ 80 กิโลเมตร โดยอยู่คนละฝั่งแม่น้ำเซซิอา (Sesia) กับ กัตตินารา (Gattinara) เพื่อนร่วม DOC
ไวน์เกมเม ต้องทำจากองุ่นเนบบิโอโล (Nebbiolo) ซึ่งปลูกในพื้นที่คอลลิ นอวาเรซี (Colli Novaresi) อันเป็นเนินเขาของจังหวัดโนวารา ได้ DOC ในปี 1969 ขยับขึ้น DOCG ในปี 1990
ไวน์เกมเมชื่อดัง
อย่างไรก็ตามไวน์เกมเม อนุญาตให้เหยาะด้วยเวสโปลินา (Vespolina) และ อุวา รารา (Uva Rara) ซึ่งเรียกอีกอย่างว่าโบนาร์ดา ดิ กัตตินารา (Bonarda di Gattinara) ได้เล็กน้อย
ไวน์เกมเมเกรดธรรมดาต้องบ่มอย่างน้อย 3 ปี ในจำนวนนี้ต้อง 20 เดือนในถังโอ๊คและ 9 เดือนในขวด ถ้าริแซร์วา (Riserva) ต้องบ่มอย่างน้อย 25 เดือนในถังโอ๊ค และ 9 เดือนในขวด นับตั้งแต่วันที่ 1 พฤศจิกายน ของปีที่เก็บเกี่ยว
ผู้เชี่ยวชาญบอกว่าคาแรคเตอร์ของไวน์เกมเมเป็นการผสมผสานระหว่าง ปีโนต์ นัวร์ (Pinot Noir) กับ ซีฮราห์ (Syrah) คล้ายๆ กัตตินารา
แม้ “เกมเม” ชื่อเสียงจะเป็นรองบาโรโล (Barolo) และบาร์บาเรสโก (Barbaresco) 2 พี่ใหญ่ร่วมแคว้น แต่เสน่ห์ไม่ได้เป็นรอง เพียงแต่ต้องทำความรู้จัก 'เกมเม' ให้มากขึ้นหน่อย โดยเฉพาะในบ้านเราซึ่งมีให้ชิมน้อย เจอที่ไหนควรมาไว้ในครอบครอง!!
กัตตินารา (Gattinara) นั้นมีคนบอกว่าที่ผ่านมาอยู่ภายใต้เงื้อมเงาของ บาโรโล และบาร์บาเรสโก ต้องเป็นคนที่ฝักใฝ่จริง ๆ จึงจะเข้าถึง !!!
ไวน์กัตตินารา ทำจากองุ่นเนบบิโอโลตามกำหนดคือต้องอย่างน้อย 90% แต่ก็สามารถเบลนด์ด้วย โบนาร์ดา ดี กัตตินารา (Bonarda di Gattinara) ได้ไม่เกิน 10% และเวสโปลินา (Vespolina) ได้ไม่เกิน 4%
ต้องบ่มในถังโอ๊คอย่างน้อย 24 เดือน ถ้าเป็นริแซร์วา (Riserva) ต้องบ่มอย่างน้อย 36 เดือน บ่มต่อในขวดอีกอย่างน้อย 2 ปี
ไวน์กัตตินาราชื่อดัง
ที่สำคัญองุ่นทั้งมวลที่ทำกัตตินาราดังกล่าวปลูกในคอมมูนกัตตินารา ซื่อเดียวกับไวน์นั่นเอง โดยคอมมูนกัตตินาราตั้งอยู่บนเนินเขาทางตอนเหนือของจังหวัดเวอร์เซลลี (Vercelli) ทางตะวันตกเฉียงเหนือของเมืองโนวารา (Novara) ในอัลโต เพียดมอนต์
กัตตินารา ได้สถานะ DOC (Denominazione di Origine Controllata) ในปี 1967 และได้ DOCG ในปี 1990
แม้จะเป็นเพื่อนร่วมแคว้นกับบาโรโล และบาร์บาเรสโก และทำจากเนบบิโอโลเหมือนกัน แต่อย่านำไปเทียบกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง 'สี' ที่ผู้เชี่ยวชาญบอกว่ากัตตินาราที่ยอดเยี่ยมสีต้องเป็น สีอิฐ ขณะที่รสชาติให้นึกถึงปีโนต์ นัวร์ (Pinot Noir) และซีฮราห์ (Syrah) แล้วจินตนาการผสมกันให้ได้ นั่นแหละคือ...กัตตินารา !!
อย่างไรก็ตาม ผู้อยู่เบื้องหลังความสำเร็จของบาโรโล, บาร์บาเรสโก, กัตตินารา และเกมเม ก็คือ เนบบิโอโล (Nebbiolo) เป็นองุ่นแดงที่กำเนิดในเขตลังเก (Langhe) แคว้นเพียดมอนต์
โดยมหาวิทยาลัย แคลิฟอร์เนีย วิทยาเขต เดวิด (UC David) แห่งแคลิฟอร์เนียตรวจดีเอ็นเอพบว่าผสมข้ามสายพันธุ์จากองุ่นแดงพันธุ์เฟรซา (Freisa) องุ่นแดงของเพียดมอนต์กับองุ่นเขียววีญอนเยร์ (Viognier) ของแคว้นโก๊ต ดู โฮรน (Cote du Rhone) ในฝรั่งเศส
คำว่า Nebbiolo มาจากภาษาอิตาลี Nebbia หมายถึง Fog หรือสายหมอก เพราะปลายๆ เดือนตุลาคม ซึ่งเป็นช่วงเก็บเกี่ยวองุ่นในเขตลังเก (Langhe) ที่ไร่องุ่นส่วนใหญ่อยู่ที่นี่จะมีหมอกปกคลุมไปหมดราวกับทะเลหมอก ชาวเพียดมอนต์จึงเรียกตามนี้
เนบบิโอโลนับว่าเกิดมาเป็นองุ่นคู่บุญของเพียดมอนต์โดยเฉพาะ เนื่องจากไม่ค่อยมีประเทศไหนสามารถปลูกได้ยอดเยี่ยม แม้จะมีปัจจัยเรื่องดิน ฟ้า อากาศ เอื้ออำนวยก็ตาม
เนบบิโอโล ใช้ผลิตไวน์คุณภาพทั้ง DOC และ DOCG โดยเฉพาะ 4 DOCG ของเพียดมอนต์ดังกล่าว
เนบบิโอโล ที่ปลูกในเขตโนวารา (Novara) และแวร์เซลลิ (Vercelli) จะถูกเรียกว่า “สปันนา” (Spanna) แต่ชาวไร่องุ่นในแคว้นวัลดอสตา (Val d'Aosta) ที่ติดกับฝรั่งเศส และรอบๆ กาเรมา (Carema) เรียกว่า ปิกุเตเนอร์ (Picutener) ส่วนในเขตวัลเตลลินา (Valtellina) เรียกว่า คิอาเวนนัสซา (Chiavennasca)
ที่แน่ๆ เนบบิโอโลเกิดมาเป็นคู่บุญของเพียดมอนต์โดยเฉพาะ เนื่องจากไม่ค่อยมีประเทศไหนสามารถปลูกได้ยอดเยี่ยม แม้จะมีปัจจัยเรื่องดิน ฟ้า อากาศ เอื้ออำนวยก็ตาม
ขณะที่เป็นไวน์ใหม่ เนบบิโอโลจะให้สีที่ต่างจากไวน์แดงทั่วไป คือมีสีส้มหรือน้ำตาลติดขอบแก้ว แต่หลังจากบ่มได้ที่แล้วกลิ่นจะตลบอบอวล เช่น ไวโอเลต น้ำมันดิน สมุนไพรป่า เชอร์รี ราสพ์เบอร์รี เห็ดทรัฟเฟิล ยาสูบ และพรุน เป็นต้น ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับปัจจัยและองค์ประกอบที่แตกต่างกัน
อย่างที่กล่าวในตอนแรก บาโรโล, บาร์บาเรสโก, กัตตินารา และ เกมเม ล้วนเป็นเพียงพระเอก แต่เป็นคนละสไตล์ คนละคาแรคเตอร์ ส่วนจะเป็นอย่างไร คงเป็นหน้าที่ของท่านพิสูจน์ หาไวน์ทั้ง 4 มาชิมพร้อมๆ กัน!