“ประชาคมข่าวกรอง” ประเมินกันเบื้องต้น อย่างไม่เป็นทางการ ว่าสถานการณ์ชายแดนใต้
จะไม่มีอะไรเปลี่ยนแปลงมากนักหลังสิ้น สะแปอิง บาซอ บุคคลที่เชื่อกันว่าเป็นผู้นำสูงสุดของขบวนการบีอาร์เอ็น ซึ่งหมายความว่าไม่มีอะไรดีขึ้น เพราะสะแปอิงป่วยหนักมานานมาก ระยะหลังๆ ไม่น่าจะมีบทบาทสักเท่าไร
แต่ก็มีคนมองต่างมุม เป็นการมองแบบ “ละเอียด” ว่าผลกระทบเกิดขึ้นแน่ เฉพาะหน้าคือจะมีการก่อเหตุรุนแรงหนักขึ้น เพื่อเรียกขวัญ-กำลังใจของบรรดานักรบ เพราะสะแปอิง ถือเป็นผู้นำทางจิตวิญญาณ และเพื่อยืนยันว่าบีอาร์เอ็นยังเข้มแข็ง ไม่แกว่งไปกับการสูญเสียผู้นำ
ขณะที่ผลระยะกลาง น่าจะมีการช่วงชิงการนำกันในขบวนการ เพราะเป็นที่ทราบกันดีว่า ภายในบีอาร์เอ็นเองไม่ค่อยเป็นเอกภาพมากนัก โดยเฉพาะหลังจากที่รัฐบาลไทยเปิดโต๊ะพูดคุยเจรจา แบบเปิดเผยตั้งแต่ปี 2556 เป็นต้นมา ฉะนั้นหากฝ่ายนิยมความรุนแรงขึ้นมาคุมสภาองค์กรนำของขบวนการ ก็เตรียมรับมือไฟใต้ระลอกใหม่ได้เลย
อีกประเด็นที่ต้องไม่ลืมก็คือ บีอาร์เอ็นมีสถานะเป็น “องค์กรลับ” บรรดานักรบที่เคลื่อนไหวอยู่ ส่วนใหญ่ไม่รู้จักกัน และมีกระบวนการ “คัตเอาท์” ไม่ให้สาวถึงเครือข่ายได้เวลาถูกจับกุม
เมื่อสงครามยืดเยื้อมานานกว่า 1 ทศวรรษ กลุ่มติดอาวุธที่ถูกสร้างขึ้น จำนวนไม่น้อยได้สร้างเครือข่ายของตนเอง และเปิดปฏิบัติการเองหลายๆ ครั้งด้วยแรงผลักดันส่วนบุคคล
เหตุการณ์ระเบิด 7 จังหวัดภาคใต้ตอนบน เมื่อเดือน ส.ค.2559 และแผนวินาศกรรมกรุงเทพฯเมื่อเดือน ต.ค.ปีเดียวกัน ที่ไม่สามารถหาความเชื่อมโยงกับขบวนการบีอาร์เอ็น เป็นตัวอย่างที่ชัดเจน
ขณะที่ความเชื่อมั่นของบรรดานักรบฟาฏอนีที่มีต่อรัฐไทย โดยเฉพาะฝ่ายความมั่นคง ยังคงติดลบ สังเกตจากเวลาล้อมจับ นักรบเหล่านี้มักสู้ตาย ไม่ยอมมอบตัว ส่วนพวกที่ถูกจับกุม ก็ไม่ยอมดื่มน้ำหรือกินข้าวที่เจ้าหน้าที่จัดให้ เพราะกลัวถูกวางยา
นี่คือเรื่องจริงที่ไม่ค่อยเคยถูกเปิดเผย และทำให้ประเมินได้ว่าสถานการณ์ไฟใต้ จะยังไม่ดีขึ้นหลังสิ้นผู้นำสูงสุดอย่าง สะแปอิง บาซอ
