ระวัง! อย่าเจอกันโดยไม่ได้นัดหมาย ในทะเลจีนใต้!

 จากการประชุมสุดยอดผู้นำอาเซียนกับจีนที่ สปป.ลาว ที่เพิ่งจบไปคือ Code for Unplanned Encounters at Sea in the South China Sea หรือย่อว่า CUES อ่านว่า “คิวส์” ก็น่าจะได้

ถือเป็นความคืบหน้าที่น่าสนใจ ระหว่างจีนกับสมาชิกอาเซียนทั้งหมด เพื่อหลีกเลี่ยงเหตุการณ์อันไม่พึงปรารถนาในทะเลจีนใต้

Code ย่อมหมายถึงกฎกติกา

Unplanned Encounters at Sea คือ “การเจอกันโดยไม่ได้วางแผนมาก่อนทางทะเล”

คำว่า Encounter อาจหมายถึงการพบกันอย่างเป็นมิตรก็ได้ หรืออาจแปลเป็นการเผชิญหน้าก็ได้เช่นกัน

แต่คำว่า Unplanned Encounter นั้นหมายถึงการเจอกันโดยบังเอิญ หรือไม่มีการนัดหมายหรือวางแผนกันมาก่อน

อย่างนี้มีความเสี่ยงสูงว่าอาจเกิดความเข้าใจผิด ยิ่งถ้าหากเป็นการเจอกันในทะเลโดยที่ไม่รู้ล่วงหน้ามาก่อนว่า เส้นทางของสองฝ่ายต้องมาสวนทางกันตรงจุดใดจุดหนึ่ง ก็อาจจะนำไปสู่ความตึงเครียด อันเกิดจากการตัดสินใจทำอะไรที่ไม่ควรจะเกิดก็ได้

ยิ่งเมื่อระบุว่าหลักปฏิบัติทั้งชุดที่ว่านี้คือ กรณีที่เกิดในทะเลจีนใต้ด้วย ก็ยิ่งทำให้รู้ว่านี่คือการป้องกันเหตุร้าย ในน่านน้ำที่กำลังเป็นปัญหาเครียด ๆ กันอยู่

ในภาพนี้จะเห็นนายกฯ หลี่เค่อเฉียง ของจีน ยืนอยู่ในแวดวงของผู้นำอาเซียนทั้ง 10 ประเทศ ที่เวียงจันทน์ ในโอกาสพบปะกันนอกรอบ ประชุมสุดยอดผู้นำเอเชียตะวันออก สีหน้ายิ้มแย้มแจ่มใสของผู้นำทุกคน คือการแสดงความยินดีเนื่องในโอกาสครบรอบ 25 ปีของความสัมพันธ์ด้านการสนทนาระหว่างจีนกับอาเซียน

เป็นจังหวะเดียวกับที่สองฝ่ายสามารถบรรลุความเข้าใจเรื่อง CUES นี้ได้

หนึ่งในสาระสำคัญของเอกสารฉบับนี้คือการตั้ง “Hot Line” ระหว่างเจ้าหน้าที่อาวุโสของสองฝ่ายในกรณีที่เกิด “การเจอกันโดยไม่ได้วางแผนล่วงหน้าในทะเลจีนใต้”

เป็นระบบการสื่อสารฉับพลันกะทันหัน เพื่อเสริมความไว้วางใจซึ่งกันและกัน และลดความเสี่ยงทางทะเล อีกทั้งปกปักรักษาสันติภาพและเสถียรภาพในทะเลจีนใต้

แปลง่าย ๆ คือ “สายร้อน” ระหว่างจีนกับอาเซียนนี้ จะป้องกันการกระทำใด ๆ ที่อาจนำไปสู่การเผชิญหน้าด้วยอาวุธ อย่างที่เคยเกิดขึ้นประปราย ระหว่างจีนกับเวียดนาม มาเลเซีย และฟิลิปปินส์ มาแล้ว

ความจริง CUES ที่ว่านี้ลงนามกันมาก่อนหน้านี้แล้ว เมื่อปี 2014 แต่ตอนนั้นเป็นเรื่องของประเทศในแปซิฟิก 20 ชาติ และใช้ในภาพกว้างของมหาสมุทรแปซิฟิก

แถลงการณ์ร่วมจีนกับอาเซียนครั้งนี้ ตอกย้ำว่าจะใช้ CUES ในทะเลจีนใต้ด้วยเป็นครั้งแรก

เอกสารอีกขึ้นหนึ่งที่เจรจาระหว่างจีนกับอาเซียนมาหลายปีแล้วคือ Declaration on the Conduct of Parties in the South China Sea (DoC) หรือคำประกาศว่าด้วยวิธีปฏิบัติของผู้เกี่ยวข้องในทะเลจีนใต้

เจ้าหน้าที่อาวุโสของสองฝ่ายเพิ่งประชุมกันรอบที่ 13 เรื่องจะนำเอา DoC มาปฏิบัติจริงได้อย่างไรที่มองโกเลียในเมื่อหนึ่งเดือนก่อนหน้านี้

DoC คือคำประกาศเป้าหมาย ซึ่งนำไปสู่การร่าง CoC หรือ Code of Conduct อันหมายถึงรายละเอียดขั้นตอนทางปฏิบัติของอาเซียนและจีนในทะเลจีนใต้ เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการเผชิญหน้า ที่อาจนำไปสู่ความรุนแรงอันไม่พึงประสงค์

ระหว่างนี้ก็เกิด CUES ขึ้นมาเพื่อให้เกิด “สายร้อนสายด่วน” ระหว่างเจ้าหน้าที่อาวุโสของสองฝ่ายในกรณีที่เกิดการ “เจอกันโดยไม่ได้นัดหมาย”

เท่ากับยอมรับว่าทะเลจีนใต้ยังเป็นจุดอ่อนไหว และตราบเท่าที่จีนยังอ้างสิทธิ์เหนือเกาะแก่งทั้งหลายทั้งปวงในทะเลจีนใต้ ซึ่งทับซ้อนกับการอ้างสิทธิ์ของบางประเทศในอาเซียน อะไร ๆ ก็เกิดขึ้นได้

ล่าสุด ในช่วงการประชุมที่เวียงจันทน์ที่เพิ่งจบลง ฟิลิปปินส์เผยแพร่ภาพหลักฐาน เรือยามฝั่งของจีนคุ้มกันอยู่ในพื้นที่พิพาทในทะเลจีนใต้

ปักกิ่งก็ยืนยันว่าจะเดินหน้าสร้างที่มั่นทางทหาร บนหมู่เกาะที่อยู่ห่างจากเกาะใหญ่ที่สุดของฟิลิปปินส์ เพียง 230 กิโลเมตร และเป็นที่ตั้งของฐานทัพสหรัฐด้วย

จึงต้องระวังเป็นพิเศษที่จะต้องไม่ให้เรือรบของทั้งสองฝ่าย “พบปะกันโดยไม่ได้นัดหมาย” ในทะเลเป็นอันขาด... ถ้าไม่ต้องการให้เกิดสงครามรอบใหม่ในย่านใกล้ ๆ บ้านเรา!