ผมคิดว่าความนิยมเกมส์โปเกม่อน โก ไม่ใช่เพียงแค่แฟชั่นธรรมดาๆ เท่านั้น หากแต่เป็นผลผลิตสำคัญทางสังคม
ที่ดำเนินต่อเนื่องกันมาและเป็นผลผลิตทางสังคมในสังคมที่กำลังเปลี่ยนแปลงอย่างลึกซึ้ง ดังนั้นผมจึงอยากจะลองอธิบายว่า ทำไมคนสมัยนี้จึงนิยมและมี “ความสนุก” จนเข้ามาเล่นเกมส์แบบคลั่งไคล้นี้
ผมคิดว่าเกมส์โปเกม่อน โก นี้มีความหมายสองด้านที่น่าสนใจ ด้านแรกได้แก่การสร้าง “กิจกรรมร่วมในที่สาธารณะ” แต่ยังคงเน้นความรู้สึกของปัจเจกชน อีกด้านหนึ่งเป็นการสร้างการเชื่อมโยงผู้คนในแนวระนาบข้ามพรมแดนทาง “ชนชั้น”
การสร้าง “กิจกรรมร่วมในที่สาธารณะ” แต่ยังคงเน้นความรู้สึกของปัจเจกชนเป็นภาพสะท้อนอารมณ์ความรู้สึกของผู้คนในยุคสมัยใหม่ กล่าวคือท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงของการดำรงชีวิตที่ทำให้ผู้คนมีความสำนึกเชิง “ปัจเจกชน” เข้มข้นมากขึ้น ดังที่เราพบเห็นกันโดยทั่วไปก็คือการมีชีวิตในกระแสโซเชียล ซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นการเน้นย้ำฝังแน่นตึงความสำนึกของส่วนตัวที่ต้องการแสดงออกใน“พื้นที่สาธารณะจำลอง”
แม้ว่าผู้คนจะยังคงมีความสนุกสนาน/ความพึงพอใจในการแสดงตนใน “พื้นที่สาธารณะจำลอง” แต่จำนวนคนไม่น้อยก็มีความรู้สึกโหยหาและปรารถนามีชีวิตส่วนตัวใน “พื้นที่สาธารณะจริง” ดังที่เราเห็นถึงกระแสของการเดินออกไปใช้ชีวิตในพื้นที่ท่องเที่ยวต่างๆ แต่ก็ไม่สามารถละทิ้งเครื่องมือเทคโนโลยีสมัยใหม่ได้
ขณะเดียวกัน แม้ว่าต้องการนำเสนอความเป็นปัจเจกชน แต่ความปรารถนาของผู้คนก็ยังคงต้องการการมีกิจกรรมร่วมกันในระดับหนึ่ง ดังที่เราจะเห็นกระบวนการเลือกการ “ถ่าย” อาหารเพื่อทำให้เกิดภาพของกิจกรรมร่วมกันขึ้นมา
กล่าวได้ว่า การจัดความสัมพันธ์ระหว่างปัจเจกชนกับ “พื้นที่สาธารณะจำลอง” ด้วยการสร้างกิจกรรมรวมหมู่ระดับหนึ่งได้กลายเป็นแกนกลางระบอบอารมณ์ความรู้สึกพึงพอใจของผู้คนในปัจจุบัน ซึ่งส่งผลอย่างชัดเจนมากที่สุดในพัฒนาการล่าสุดอันได้แก่ โปเกม่อน โก
กล่าวอีกนัยหนึ่งว่าโปเกม่อน โก ก็คือผลผลิตที่สำคัญในการตอบสนองระบอบอารมณ์ความรู้สึกเช่นนี้
ผู้คนในสังคมไทยโดยเฉพาะวัยรุ่น ล้วนแล้วแต่ต้องการแสดงความเป็นปัจเจกชนแต่ขณะเดียวกันก็ต้องการมี “กิจกรรมร่วมหมู่” และที่สำคัญความต้องการที่แรงกล้ามากขึ้น ก็คือความต้องการจะออกสู่/สร้างพื้นที่สาธารณะที่เป็นจริงมากขึ้นกว่าเดิม โปเกม่อน โก จึงตอบสนองความรู้สึกนี้ได้อย่างดี
ในอีกด้านหนึ่งของความนิยมโปเกม่อน โก ได้แก่ความต้องการการเชื่อมโยงผู้คนในแนวระนาบข้ามพรมแดนทาง “ชนชั้น”
ภายใต้เงื่อนไขความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว การเคลื่อนย้ายทางสังคมเกิดเร็วขึ้นถี่ขึ้น จึงทำให้ความรู้สึกในเรื่อง “ความเสมอภาค” ได้กลายเป็นพื้นฐานการทำกิจกรรมทั้งหลายของผู้คนจำนวนมากขึ้น แต่ขณะเดียวกันความแตกต่างทางชนชั้นในชีวิตประจำวันหนาแน่นและเหนียวแน่นเกินกว่าจะก้าวข้ามได้
ดังนั้นความขัดแย้งและความตึงเครียดอันเกิดจากความแตกต่างระหว่าง “ชนชั้น” ในชีวิตจริงที่ชัดเจนเกินกว่าจะข้ามได้ กับความต้องการมองเห็นและสัมผัสกับ “ความเสมอภาค” ที่เกิดขึ้นในสังคม จึงทำให้กิจกรรมอะไรก็ตามที่ช่วยทำให้เกิดความรู้สึกถึง “ความเสมอภาค” ได้ก็จะเป็นที่นิยมมากขึ้น
โปเกม่อน โก จึงเป็นกิจกรรมที่ผู้คนให้ความนิยมและสนุกกับมัน ก็เพราะกิจกรรมนี้ได้สร้างการเชื่อมโยงผู้คนให้สามารถสร้างกิจกรรมร่วมกันในพื้นที่ที่เป็นความสัมพันธ์แนวระนาบ และข้ามพรมแดนทาง “ชนชั้น” ลองนึกดูถึงการไล่จับ “ตัวดี/ตัวหายาก” ดูซิครับ เพราะการไล่จับเช่นนี้ย่อมไม่มีข้อจำกัดที่เกิดจากฐานะหรือชนชั้น
ความสนุกอันเกิดจากการไล่จับ “ตัวดี/ตัวหายาก” จึงเป็นความเสมอภาคบนความสามารถของปัจเจกชนโดยแท้ ความรู้สึกถึง “ชัยชนะ” ที่เหนือกว่าคนอื่นจะยิ่งน่าลิ้มรสมากขึ้นหากสามารถชนะผู้ที่เหนือกว่าทางชนชั้น พร้อมกันนั้นความสนุกยังประกอบด้วยความรู้สึกภูมิใจที่ตัวเองเป็นส่วนหนึ่งของคนทันสมัยอยู่ในพื้นที่สาธารณะที่คนทันสมัยอื่นๆ ในโลก ที่สำคัญคืออเมริกัน อังกฤษ ยุโรป แต่ขณะเดียวกันก็มีโอกาสจะชิงชัยในการเล่นและรักษาพื้นที่ของปัจเจกเอาไว้ด้วย
“ความรู้สึกสนุก” ในการเล่นโปเกม่อน โก จึงเป็นความรู้สึกที่วางอยู่บนฐานของความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคมที่ได้ก่อรูปความสัมพันธ์ทางสังคมรูปแบบใหม่ ซึ่งในด้านหนึ่งมี “ความตึงเครียด” ดำรงอยู่แต่ในอีกด้านหนึ่งสังคมก็ได้พยายามสลาย “ความตึงเครียด” เป็นระยะ เพื่อให้คนอยู่ร่วมกันในสังคมได้โดยไม่ต้องฆ่ากันตายไปมากกว่านี้
ความพยายามทำความเข้าใจอารมณ์ความรู้สึกนึกคิดของผู้คนเป็นเรื่องจำเป็นอย่างยิ่งของสังคมไทย เพราะเราไม่เข้าใจอะไรและไม่มีความรู้ในเรื่องนี้เลยที่ใช้คำว่า “จำเป็น” ก็เพราะหากเราไม่สร้างความเข้าใจในเรื่องนี้ให้มากขึ้นความขัดแย้งทุกมิติจะทวีมากขึ้น และเชื่อได้ว่าจะใช้ความรุนแรงในการอยู่ร่วมกันมากขึ้น
ความที่กล่าวมาทั้งหมดก็หวังเพียงว่า ให้ท่านผู้อ่านลองอธิบายปรากฏการณ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้นรอบตัวท่านด้วยสายตาใหม่ๆ อย่างน้อยที่สุด เราจะได้ช่วยกันเพื่อภูมิคุ้มกันสังคมไทยให้เพิ่มมากขึ้น
