เครื่องหมายการค้าประเภทเสียง

เครื่องหมายการค้าประเภทเสียง

ในการซื้อสินค้าต่างๆ สิ่งที่เกี่ยวข้องที่ผู้ซื้อพบเห็น คุ้นเคย หรือใช้ประกอบการพิจารณาตัดสินใจซื้อคือ ยี่ห้อ

ตรา โลโก้ แบรนด์ของสินค้า เหล่านี้เป็นสิ่งบ่งบอกในเบื้องแรกว่าสินค้านั้นเป็นของผู้ใด ใครเป็นผู้ผลิต ผลิตที่ไหน คุณภาพเป็นอย่างไร ซึ่งก็คือสิ่งที่เรียกว่าเครื่องหมายการค้านั่นเอง

โดยความหมายตามที่บัญญัติไว้ ในพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ.2534 ซึ่งเป็นกฎหมายที่ให้การคุ้มครองเจ้าของเครื่องหมายการค้า ที่ใช้บังคับอยู่ก่อน พระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า (ฉบับที่3) พ.ศ.2559 จะมีผลใช้บังคับ สรุปได้ว่าหมายถึงภาพถ่าย ภาพวาด ภาพประดิษฐ์ ตรา ชื่อ คำ ข้อความ ตัวหนังสือ ตัวเลข ลายมือชื่อ กลุ่มของสี รูปร่างหรือรูปทรงของวัตถุหรือสิ่งเหล่านี้ อย่างใดอย่างหนึ่ง หรือหลายอย่างรวมกันที่ใช้หรือจะใช้ เป็นที่หมายหรือเกี่ยวข้องกับสินค้าเพื่อแสดงว่าสินค้าที่ใช้เครื่องหมายของเจ้าของเครื่องหมายการค้านั้นแตกต่างกับของบุคคลอื่นที่เห็นได้ด้วยตาเปล่า

ต่อมากระทรวงพาณิชย์ได้เสนอให้ตราพ.ร.บ.เครื่องหมายการค้าแก้ไขเพิ่มเติมฯ ที่ใช้บังคับในปัจจุบัน เป็นพ.ร.บ.เครื่องหมายการค้า (ฉบับที่ 3) พ.ศ.2559 และจะมีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 29 กรกฎาคม 2559 อันเนื่องมาจากกับไทยจะเข้าเป็นภาคีแห่งพิธีสารที่เกี่ยวกับความตกลงมาดริดเรื่องการจดทะเบียนระหว่างประเทศของเครื่องหมาย (พิธีสารมาดริด) ซึ่งมีสาระสำคัญเป็นการกำหนดให้มีการยื่นคำขอรับความคุ้มครองเครื่องหมายการค้า เครื่องหมายบริการเครื่องหมายรับรอง และเครื่องหมายร่วม ในประเทศภาคีแห่งพิธีสารมาดริด โดยการยื่นคำขอจดทะเบียนระหว่างประเทศเพียงครั้งเดียวเพื่อขอรับความคุ้มครองไปยังประเทศต่างๆ ที่เป็นภาคีแห่งพิธีสารมาดริด ได้มีการขยายขอบเขตการคุ้มครองไปถึงเครื่องหมายประเภทเสียงด้วย

ซึ่งจะทำให้ผู้ประกอบการไทยสามารถใช้เครื่องหมายประเภทเสียงจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าได้ แต่ทั้งนี้เสียงนั้นต้องเป็นเสียงที่มีลักษณะบ่งเฉพาะ คือเป็นเสียงอันไม่ได้เล็งถึงลักษณะหรือคุณสมบัติของสินค้านั้นโดยตรง หรือเสียงที่ไม่เป็นเสียง โดยธรรมชาติของสินค้านั้น หรือเสียงที่ไม่ได้เกิดจากการทำงานของสินค้านั้น ที่มีการให้การคุ้มครองเป็นเครื่องหมายการค้าในหลายประเทศ หรือว่าให้การคุ้มครองจนเป็นสากลแล้ว เช่นในสหรัฐ

ตัวอย่างเครื่องหมายการค้าประเภทเสียงที่ได้รับการจดทะเบียนในสหรัฐที่คนไทยบางส่วนอาจคุ้นเคย คือเสียงระฆังของสถานีโทรทัศน์ NBC:ที่เป็นตัวโน้ตเสียง G และ C เสียงโห่ของทาร์ซาน เสียงสิงห์โตคำรามไตเติ้ลภาพยนตร์ หรือเสียงแตรฟันฟาร์ไตเติ้ลภาพยนต์

สำหรับผู้ผลิตรถจักรยานยนต์ บิ๊กไบค์ที่มีชื่อเสียงของสหรัฐ คือ Harley-Davidson พยายามจะขอจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าเสียงจากท่อไอเสียอันเกิดจากเครื่องยนต์คู่รูปตัววี ตั้งแต่ปี 2537 แต่ก็ถูกคู่แข่งที่ใข้เครื่องยนต์ระบบเดียวกันที่ก่อให้เกิดเสียงที่ท่อไอเสียคล้ายกับ Harley-Davidson รวม 9 รายยื่นคำคัดค้าน ทำให้ไม่สามารถจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าดังกล่าวได้

ส่วนในสหภาพยุโรป การยอมรับเครื่องหมายการค้าประเภทเสียงมีจุดเริ่มต้นมาจากการมีข้อพิพาทการจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าประเภทเสียงของผู้ประกอบการในเนเธอร์แลนด์ ข้อพิพาทขึ้นสู่การพิจารณาของศาลสูง ซึ่งต่อมาในปี 2544 ศาลสูงเนเธอร์แลนด์ยื่นคำขอให้ศาลยุติธรรมแห่งสหภาพยุโรป พิจารณาว่า ตามข้อกำหนดของสหภาพยุโรปเรื่องเครื่องหมายการค้านั้นสามารถใช้เครื่องหมายเสียงจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าได้หรือไม่

ศาลยุติธรรมแห่งสหภาพยุโรปพิจารณาแล้ว มีคำพิพากษาเมื่อปี พ.ศ.2547 ว่า เครื่องหมายเสียงก็สามารถใช้จดทะเบียนเครื่องหมายการค้าได้ ถ้าเครื่องหมายเสียงที่ใช้เป็นเครื่องหมายการค้านั้นแยกให้เห็นได้ชัดเจนว่าเป็นสินค้าที่แตกต่างกับสินค้าของผู้อื่น โดยมีองค์ประกอบที่เป็นรายละเอียดบางประการ (คำพิพากษาคดีที่C283701)

ส่วนเครื่องหมายเสียงที่เป็นที่คุ้นเคยของคนไทย เมื่อได้ยินเสียงแล้วรู้ได้ว่าเป็นสินค้าอะไรของผู้ประกอบการใด เช่นเสียงเพลงของรถเร่ขายไอศครีมยี่ห้อหนึ่ง ที่มีการนำมาร้องเลียนเสียงว่า อมแล้วดูด รวมทั้งเสียงเริ่มต้นรายการข่าว และรายการบันเทิงของสถานีวิทยุกระจายเสียงและโทรทัศน์บางรายการที่ได้ยินแล้วทราบว่าเป็นรายการอะไร ก็น่าอยู่ในข่ายจะจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าได้ ทั้งนี้การใช้เครื่องหมายประเภทเสียงจดทะเบียนเครื่องหมายการค้ายังเป็นเรื่องใหม่ ในระยะแรกคงมีปัญหายุ่งยาก จนอาจจะทำให้มีปัญหาข้อโต้แย้งข้อพิพาทตามมา แต่ก็สามารถนำข้อพิพาทและคำวินิจฉัยที่เกิดขึ้นในต่างประเทศมาใช้เป็นแนวทางพิจารณาระงับข้อพิพาทได้