ความเครียดของคนใหญ่คนโต

เป็นคนใหญ่คนโตแล้วลูกหลานจะทำงานสบายไร้ความเครียด วาดฝันว่าเมื่อวันนั้นมาถึง ชีวิตของฉันจะเป็นสุขจากความสมปรารถนา แต่พอได้เป็นใหญ่เป็นโตแล้วกลับพบว่ายิ่งทำยิ่งเครียด ตอนไม่ใหญ่ไม่โตกลับสบายกว่า ตอนที่ยังไม่สมหวังกลับสบายกว่า น่าแปลกที่ยิ่งใหญ่ยิ่งโต ยิ่งสามารถสั่งนั่นสั่งนี่ได้ตามต้องการ แต่ทำไมกลับเครียดมากกว่าคนเล็กคนน้อยที่ต้องคอยทำตามคำสั่งให้ตามเช่นนั้นทำเช่นนี้

สิ่งที่ชัดเจนอย่างหนึ่งคือความเครียดในการงานมาจากการที่ต้องทำงานที่ไม่ใช่งานที่เหมาะกับตนเอง ทำงานที่ไม่ใช่ตัวตนของตนเอง ทำได้ไม่นานก็เครียดจนออกอาการต่างๆ นานา ดังนั้นจึงต้องยอมรับความเป็นจริงว่าคนทำงานเก่งไม่จำเป็นต้องเป็นผู้บริหารที่เก่งเสมอไป เราอาจมีนายช่างที่เก่งกาจ แต่อาจจะได้ผู้บริหารที่ย่ำแย่ที่เป็นคนเดียวกัน เพียงแต่เปลี่ยนหมวกเปลี่ยนหน้าที่เท่านั้น ซึ่งน้อยคนนักที่จะตระหนักถึงความจริงที่ว่า ตัวเรานั้นได้ดีเพราะเป็นนักปฏิบัติ เราลงมือทำงานได้ดีเพราะเรามีสุขกับการได้ทำในสิ่งที่เป็นตัวตนของเรา

ส่วนมากแล้วจะคิดกันว่าฉันทำงานนี้เก่ง ฉันย่อมบริหารเก่งด้วย เราเคยเห็นอาจารย์เก่งๆ ทำวิจัยเยอะแยะที่กลายเป็นผู้บริหารที่ไม่เอาไหนมากต่อมากแล้ว ดังนั้นวันใดที่บุญมาวาสนาส่งให้มีโอกาสจะได้นั่งเก้าอี้ผู้บริหาร ต้องหยุดคิดอย่างจริงจัง แบบไม่ลำเอียงเข้าข้างตนเองมากเกินไปว่า เก้าอี้นั้นใช่ตัวตนของเราจริงๆ หรือไม่ ถ้ายังลังเลอยู่ น่าจะปล่อยโอกาสนั้นผ่านไปจะดีกับชีวิตตนเองมากกว่าไขว่คว้าตะกายไปหาทุกข์ จากการทำในสิ่งที่ไม่ใช่ตัวตนของเรา อย่าแข่งขันด้วยความยากลำบาก เพื่อให้ได้รางวัลเป็นความเครียดที่อาจถึงขั้นสมองระเบิดกันเลย

แม้ว่าจะยินดีปรีดากับความเป็นใหญ่เป็นโต แม้ว่าจะดีอกดีใจที่ได้เป็นเจ้าคนนายคน ความยินดีนี้จะลดน้อยถอยลงจนติดลบกลายเป็นความเครียด เมื่อทำงานไปแล้วพบว่าไอ้นั่นก็ไม่มี ไอ้นี่ก็มีไม่พอ คนใหญ่คนโตจะเครียดกับการบริหารจัดการให้การงานมีทรัพยากรเพียงพอ สำหรับทำให้งานนั้นประสบความสำเร็จ ได้เป็นใหญ่เป็นโต แต่เงินสะสมของบริษัทเหลือไม่กี่ร้อย ได้ตำแหน่งวันไหน เริ่มเครียดตั้งแต่วันนั้น คนเล็กคนน้อยทำงานแล้วเครียดน้อยกว่า ทั้งๆ ที่ถูกสั่งให้ทำงานสารพัด แต่คนทำตามสั่งไม่ต้องกังวลเรื่องทรัพยากรในการทำงาน ผู้บริหารจัดมาให้แค่ไหน ฉันก็ทำแค่นั้น

ถ้าไม่อยากเครียดกับการเป็นใหญ่เป็นโตจนหัวแทบระเบิด ให้ดูให้แน่ใจก่อนรับหน้าที่ผู้บริหารว่างานที่เราจะเข้าไปบริหารนั้น มีทรัพยากร มีปัจจัยสนับสนุนการทำงานอย่างไม่อัตคัดขัดสนเกินไปนักอย่ารีบร้อนนั่งเก้าอี้ผู้บริหารโดยไม่ได้ดูว่ารอบๆ เก้าอี้นั้น มีทรัพยากรอะไรบ้างเสียก่อน อีกทั้งยังต้องมั่นใจว่าเมื่อนั่งเก้าอี้นั้นแล้วมีปัญญา มีความสามารถจะเติมเต็มทรัพยากรสำหรับการงานนั้นได้ มีทรัพยากรที่คนเก่าสะสมให้ไว้มากมาย แต่ใช้เป็นอย่างเดียว หาใหม่ไม่เป็น จะสบายได้ไม่นานก่อนที่ความเครียดจะตามมา ถ้าหาใหม่ไม่เป็นให้รีบลุกจากเก้าอี้เมื่อสรรพสิ่งที่คนเก่าสะสมไว้ใกล้หมด ลุกก่อนหมดตัวเสมอ ความเครียดจากการมีสิ่งที่จำเป็นสำหรับการงานไม่เพียงพอสำหรับคนใหญ่คนโตมากกว่าคนเล็กคนน้อยมากมายนัก

ในขณะที่คนเล็กคนน้อยจะเครียดกับความไม่แน่นอน เครียดเพราะไม่มั่นใจว่าวันหน้าการงานจะยังอยู่หรือไม่ คนใหญ่คนโตกลับเครียดกับการงานที่ไม่สำเร็จเสร็จสิ้นอย่างครบถ้วน ทำร้อยถ้าสำเร็จไม่ถึงร้อย คนใหญ่คนโตก็เคร่งเครียดเสียแล้ว คนเล็กคนน้อยกังวลกับการทำงานใดงานหนึ่งไม่เสร็จ แต่คนใหญ่คนโตกังวลกับงานทุกงานไม่ครบถ้วน มีสิบงานต้องทำให้ครบสิบงานถึงจะไม่เครียด อธิบายได้ว่าคนใหญ่คนโตต้องรับผิดชอบกับการงานที่ตรงหรือไม่ตรงกับเงื่อนไขข้อกำหนดต่างๆ ซึ่งกลายเป็นต้นเหตุของความกังวลว่าขั้นตอนต่างๆ ในการงานนั้นไม่ครบถ้วน กฎระเบียบบอกให้หนึ่งทำนั่น สองทำนี่ ถ้าทำไม่ครบในวันนี้ อีกสิบปีมีคนมาพบเจอว่าไม่ทำตามนั้น ความทุกข์ยากนานาประการอาจตามมาอย่างคาดไม่ถึง แม้ว่าจะลุกจากเก้าอี้นั้นไปนานแล้วก็ตาม ความกังวลว่าการงานจะไม่ครบถ้วนตามข้อกำหนด ผนวกกับความรู้สึกว่าทรัพยากรไม่ค่อยจะเพียงพอ ผนวกกับการที่ต้องรักษาหน้าตาว่าฉันบริหารเก่งทำให้ต้องทนบริหารการงานไปอย่างหน้าชื่น แต่อกตรม

ที่น่าสนใจอีกอย่างหนึ่ง คือความรู้สึกเป็นใหญ่เป็นโตนั้น ปรากฏชัดเจนในทีมงานที่เป็นเหมือนไซโล คือทำงานเฉพาะเรื่องของตนเอง ไม่ยุ่งกับคนอื่น งานของทีมฉันคืองานของฉันเท่านั้น งานของทีมอื่นก็เป็นงานของคนอื่น ไม่ปนกัน แต่ความรู้สึกเป็นใหญ่เป็นโตจะมีน้อยกว่าในทีมงานที่เป็นแบบเมทริกซ์ คือแต่ละคนมีหน้าที่อย่างใดอย่างหนึ่ง และต่างคนต่างช่วยกันทำงาน งานเป็นของทุกคนจนดูเหมือนต่างคนต่างต้องให้บริการซึ่งกันและกัน การแบ่งแยกหน้าที่ช่วยกันทำงานแบบเมทริกซ์จึงลดความเครียดของคนใหญ่คนโตลงได้มาก เพียงแต่คนใหญ่คนโตบางคนยอมเครียดจนสมองระเบิด เพียงเพราะหลงความเป็นใหญ่เป็นโตนั้น มากกว่าความสุขที่ได้จากการงาน