กรณีปรากฏในเอกสาร “ปานามา เปเปอร์”
ระบุว่าเป็นข้อมูลที่รั่วไหลจากบริษัทมอสแซค ฟอนเซคา บริษัทกฎหมายของปานามา โดยมีข้อมูลว่าบุคคลและบริษัทที่มีรายชื่อเหล่านี้ อาจเข้าข่ายหลีกเลี่ยงภาษี และในจำนวนนี้มีรายชื่อของคนไทย และบริษัทไทยเข้าไปเกี่ยวข้องด้วยจำนวนหนึ่ง แม้ว่ายังไม่ได้กล่าวหาว่าผู้ที่มีรายชื่อเหล่านี้กระทำผิดอะไร แต่เพียงมีรายชื่อและอยู่ในข่ายต้องสงสัยว่าหลีกเลี่ยงภาษีเท่านั้น ส่วนข้อเท็จจริงจะเป็นอย่างไรนั้น น่าจะเป็นเรื่องยากในการตรวจสอบ และในที่สุดแล้วก็คงไม่สามารถเอาผิดอะไรได้
อันที่จริง การปรากฏรายชื่อของบุคคล และบริษัทของไทยในประเทศ ที่ให้สิทธิประโยชน์ต่างๆมากมายไม่ใช่เรื่องแปลกใหม่ เพราะก่อนหน้านั้นคนไทยก็คุ้นเคยกันดีอยู่แล้วในหลายๆแห่ง เช่น เกาะบริติชเวอร์จิน ซึ่งพื้นที่เหล่านี้มีลักษณะร่วมกันคือเป็นแดนสวรรค์ของการฟอกเงินและการหลีกเลี่ยงภาษีที่ดีที่สุดของโลก ดังนั้นจึงไม่น่าแปลกใจนักว่าจะมีรายชื่อคนที่มีธุรกรรมในต่างประเทศ หรือบางกรณีต้องการปกปิดรายได้ของตัวเอง แต่ไม่ได้หมายความว่าบุคคลหรือบริษัทเหล่านี้กระทำความผิด
รายชื่อที่ปรากฏจำนวนมาก สะท้อนความจริงของระบบเศรษฐกิจโลกในปัจจุบัน ที่การพัฒนาของระบบการเงินและธุรกิจสมัยใหม่ที่มีขอบข่ายทั่วโลก ทำให้การทำธุรกรรมไม่จำกัดเฉพาะประเทศใดประเทศหนึ่ง ซึ่งก็หมายความว่าในเรื่องของการโยกย้ายทรัพยากรทางการเงินเป็นเรื่องที่อยู่นอกเหนืออำนาจรัฐหนึ่งใดที่ใช้เขตแดนเป็นตัวกำหนด และเมื่อเกิดระบบการทำธุรกิจเช่นนี้ขึ้นก็สะท้อนให้เห็นว่าระบบเศรษฐกิจปัจจุบันมีช่องโหว่ให้คนสามารถใช้ประโยชน์ได้ง่าย แต่จะผิดกฎหมายหรือไม่นั้นยังต้องดูจากรายได้และที่มาของรายได้
ประเด็นการหลบเลี่ยงภาษีโดยใช้สถานที่เหล่านี้ หรือใช้ช่องว่างของกฎระเบียบมีการกล่าวถึงกันมานาน และในช่วงหลังเริ่มให้น้ำหนักกันมากขึ้นถึงปัญหาความเหลื่อมล้ำที่แท้จริงระดับโลกว่าอาจมีมากกว่าที่ปรากฏเป็นข้อมูลหรือเอกสาร เพราะสินทรัพย์ที่แท้จริงอาจหลบซ่อนอยู่ในดินแดนต่างๆเหล่านี้ที่มีอยู่หลายแห่งทั่วโลก ดังนั้นการเปิดเผยรายชื่อให้สังคมโลกได้รับรู้นับว่าเป็นวิธีการที่ดีที่สุดในการต่อกรกับสิ่งเหล่านี้ หากเราเห็นว่าเป็นพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม และยิ่งมีการเปิดเผยมากเท่าไรก็ยิ่งเป็นประโยชน์ต่อสังคมมากเท่านั้น
เราเชื่อว่าในสังคมไทยยังมีเรื่องลึกลับ ที่เกี่ยวกับเรื่องรายได้และภาษีอีกมากที่รอวันเปิดเผย ซึ่งเราก็หวังว่าการปฏิวัติทางเทคโนโลยีการสื่อสารสมัยใหม่จะยังทำหน้าที่ได้อย่างดีเยี่ยมต่อไป และนำสิ่งเหล่านี้ออกมาให้สังคมได้รับรู้กันอย่างทั่วถึง แม้ว่าอาจจะไม่สามารถเอาผิดอะไรใครได้ หากมีการกระทำผิดกฎกติกา แต่อย่างน้อยก็ช่วยให้สังคมได้ร่วมกันตรวจสอบต่อไป และสังคมอาจเห็นว่าเป็นช่องว่างที่ต้องรีบแก้ไข เพราะการแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำที่สำคัญอย่างหนึ่งคือการมีกติกาสังคมที่เป็นธรรม
บทเรียนสำหรับกรณีชี้ให้เห็นว่าระบบสังคมเศรษฐกิจของแต่ละประเทศ แม้จะมีกฎหมายออกมาอย่างรัดกุม แต่ก็ยังมีช่องว่างอีกมากที่สามารถเล็ดรอดไปได้ ในขณะเดียวกันระบบการปกปิดความลับชั้นยอด แม้จะทำอย่างรัดกุมอย่างไรก็ย่อมมีช่องว่างให้เจาะเข้าไปได้เสมอ โดยเฉพาะจากเทคโนโลยีสื่อสารสมัยใหม่ ซึ่งเราหวังว่าบทเรียนจากสิ่งที่เกิดขึ้นในครั้งนี้ แม้ผู้เกี่ยวข้องจะออกมาปฏิเสธ แต่ก็หวังว่าสังคมจะร่วมกันหามาตรการแก้ปัญหาร่วมกันต่อไป หากเราเห็นว่าการกระทำเช่นนี้ไ่ม่เหมาะไม่ควร
ที่น่าสนใจยิ่งกว่านั้นคือสังคมไทยตอบสนองต่อกรณีนี้อย่างไร และคนไทยที่มีรายชื่อเข้าไปเกี่ยวข้องจะชี้แจงอย่างไร ซึ่งท่าทีของคนไทยต่อสิ่งเหล่านี้จะเป็นตัวชี้วัดที่สำคัญว่าเราคิดอย่างไรต่อเรื่องเหล่านี้ และเราจะทำอย่างไรกับประเด็นเหล่านี้
