คนข่าวที่ติดตาม การประชุมสุดยอดอาเซียน-สหรัฐ
ที่สถานตากอากาศ Sunnylands ที่เมือง Mancho Mirage รัฐแคลิฟอร์เนียต่อสายตรงมาที่ผมรายงานว่า บรรยากาศค่อนข้างชื่นมื่น และคำแถลงการณ์ร่วมจะตอกย้ำคำว่า “strategic partnership” หรือ “หุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์” เป็นหลัก
ไม่ต้องแปลกใจหากวาระของประธานาธิบดีบารัก โอบามาครั้งนี้ คือการย้ำบทบาททางความมั่นคงและการค้าของสหรัฐ ก่อนที่จะก้าวลงจากตำแหน่งในเดือนมกราคมปีหน้า
สองเรื่องใหญ่คือ “ระเบียบในทะเลจีนใต้” และ “ข้อตกลงการค้าเสรี TPP” (Trans Pacific Partnership) ที่อเมริกาต้องการจะให้ประเทศอาเซียนอีก 6 ประเทศที่ยังไม่ได้เข้าร่วม (รวมทั้งประเทศไทย) ได้ตกลงปลงใจมาร่วมกลุ่มกับอีก 12 ประเทศผู้ร่วมก่อตั้งเสีย
เรื่องทะเลจีนใต้เป็นหัวข้อใหญ่สำหรับโอบามาเพราะเป็นส่วนหนึ่งของนโยบาย “ปักหมุดเอเซีย” (Pivot to Asia) ที่ต้องการโชว์กล้ามของมหาอำนาจอย่างสหรัฐ ที่อ้างสิทธิที่จะเดินเรือได้อย่างเสรี ในน่านน้ำทั่วโลกที่เขาเรียกว่า “เสรีภาพแห่งการเดินเรือ”
ทั้งสองเรื่องนี้มีเป้าอยู่ที่จีนอย่างไม่ต้องสงสัย การเชิญผู้นำทั้งสิบชาติของอาเซียนมาเหยียบผืนแผ่นดินสหรัฐทางด้านแปซิฟิค เป็นการส่งสัญญาณชัดเจนว่าสหรัฐเป็นมหาอำนาจ ทั้งด้านมหาสมุทรแอตแลนติคและแปซิฟิค จีนจะใหญ่ก็เฉพาะในเอเซีย-แปซิฟิก และแม้ในย่านนี้ มะกันก็ถือว่าตนมีสิทธิและหน้าที่ที่จะต้องสำแดงแสนยานุภาพอย่างเด่นชัดเช่นกัน
นายกฯประยุทธ์ จันทร์โอชา กระซิบกระซาบอะไรกับโอบามาหรือไม่หลังจากถ่ายรูปคู่อย่างที่เห็นอยู่นี้ไม่ทราบ ลีลาท่าทางยิ้มแย้มสนิทสนมอย่างนี้ต่างไปจากบรรยากาศตึง ๆ หลังรัฐประหารใหม่ ๆ ในไทย แต่ก็ไม่ได้แปลว่านโยบายสหรัฐจะเปลี่ยนมาจูบปากกับรัฐบาลที่มีทหารเป็นผู้กุมอำนาจ หากยังไม่มีแผนการชัดเจนว่าจะจัดให้มีการเลือกตั้งเมื่อใด
นายกฯไทยจะมีโอกาสนั่งเล่าให้ผู้นำสหรัฐฯฟังเรื่อง Road Map และรัฐธรรมนูญที่กำลังร่างอยู่แค่ไหนไม่มีใครทราบ แต่ที่แน่นอนคือโอบามาย่อมได้รับข้อมูลเกี่ยวกับไทย จากกระทรวงต่างประเทศของตน ที่ผ่านสถานทูตสหรัฐที่ถนนวิทยุอีกทอดหนึ่ง อยู่ที่ว่ากระทรวงต่างประเทศไทยจะสื่อสารเรื่องราวต่าง ๆ เหล่านี้กับกระทรวงต่างประเทศสหรัฐผ่านสถานทูตไทยที่วอชิงตันได้ต่อเนื่องและชัดเจนเพียงใด
โอบามาให้ความสำคัญกับอาเซียนเพราะคุณค่าทางยุทธศาสตร์และภูมิรัฐศาสตร์ที่สำคัญ สำหรับสหรัฐในการดำเนินนโยบายต่างประเทศระดับโลก เอเซียอาคเนย์เป็นส่วนสำคัญเพราะมีเป็นจุดเชื่อมโยงด้านเศรษฐกิจและการค้า
ที่มองข้ามไม่ได้คือความห่วงใยของสหรัฐ ในการขยายตัวของอิทธิพลของกลุ่มรัฐอิสลามหรือ IS ที่เข้ามาในเอเซียอาคเนย์อย่างเห็นได้ชัดอย่างต่อเนื่อง อีกทั้งเส้นทางเดินเรือผ่านช่องแคบมะละกาใกล้ทะเลจีนใต้ก็มีความสำคัญต่อยุทธศาสตร์ทางการขนส่งและความมั่นคงของสหรัฐอย่างปฏิเสธไม่ได้
ไทยเป็นกุญแจสำคัญทั้งด้านภูมิศาสตร์และเศรษฐกิจ เขาจะชอบหรือไม่ชอบการเมืองไทยวันนี้ แต่วอชิงตันก็ตระหนักว่าอย่างไรเสียต้องไม่ “สูญเสีย” ไทยไปให้อิทธิพลจีน และต้องใช้จุดที่ตั้งของไทยให้ได้ประโยชน์สูงสุดในการวางเครือข่ายความมั่นคงในย่านนี้ ที่เชื่อมจากฐานทัพเรือที่ฟิลลิปปินส์ไปถึงเวียดนาม โดยมีฐานทัพเรืออู่ตะเภาเป็นจุดกลางที่มีนัยสำคัญทางยุทธศาสตร์ไม่น้อย
รูปนี้เห็นรอยยิ้มของโอบามากว้างกว่าของนายกฯประยุทธ์... อาจจะเป็นเพราะจังหวะของมุมกล้อง หรืออาจจะสะท้อนความรู้สึกของผู้นำสหรัฐที่มั่นใจว่ายังรักษา “ฐานที่มั่น” ในอาเซียนได้...ก็เป็นได้!
