ตั้งแต่ขึ้นต้นไตรมาสสุดท้ายของแต่ละปี เราก็กำลังเข้าสู่ฤดูกาลหนึ่งที่มักจะวนเวียนมาทุกปีในช่วง
ใกล้สิ้นปี นั่นคือ ฤดูกาลของการวางแผน ซึ่งจริงๆ แล้วฤดูกาลวางแผนนี้ ไม่ได้มีใครกำหนดไว้อย่างเป็นทางการ แต่ท่านผู้อ่านลองสังเกตดูนะครับแล้วจะพบว่า ทั้งองค์กรที่ท่านทำงานอยู่ หรือแม้กระทั่งตัวท่านเอง ก็จะมีกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการวางแผนมากขึ้นในช่วงนี้
เริ่มจากองค์กรต่างๆ ก่อนนะครับ จากประสบการณ์ที่ผมพบเจอ จะพบว่าองค์กรต่างๆ ทั้งภาครัฐและเอกชน เมื่อเข้าสู่ช่วงปลายไตรมาสสามต้นไตรมาสสี่ ก็จะเริ่มเข้าสู่ฤดูกาลของการวางแผนกลยุทธ์ (หรือยุทธศาสตร์) สำหรับปีถัดไป องค์กรจำนวนมากมักจะนำแนวทางของฝรั่งที่เรียกว่า Strategic Retreatมาใช้ นั่นคือไปต่างจังหวัด 3 วัน 2 คืน เพื่อสัมมนา และให้ได้ผลออกมาคือ แผนกลยุทธ์สำหรับปีหน้า หรือบางองค์กร ก็จะให้หน่วยงานต่างๆ ไปจัดทำแผนมา และนำเสนอให้กับผู้บริหารได้พิจารณาและอนุมัติต่อไป
ส่วนในชีวิตส่วนตัวของพวกเราแต่ละคนนั้น พอเริ่มใกล้สิ้นปีก็เริ่มเข้าสู่ฤดูกาลของการวางแผนเช่นเดียวกันครับ และดูเหมือนสำหรับหลายๆ คน การวางแผนในชีวิตส่วนตัวในช่วงสิ้นปีนั้น ยังจะซับซ้อนกว่าการวางแผนขององค์กรเสียอีก ท่านผู้อ่านลองนึกดูนะครับว่า ในช่วงสิ้นปีแต่ละปีท่านผู้อ่านเริ่มวางแผนเกี่ยวกับชีวิตส่วนตัว ในเรื่องอะไรบ้าง?
เท่าที่ผมสังเกตจากทั้งตัวเองและคนรอบๆ ตัวจะพบว่า ในช่วงใกล้สิ้นปีเราจะวางแผนในเรื่องต่างๆ เช่น วางแผนเรื่องของขวัญปีใหม่ (สุภาพสตรีบางท่านวางแผน ซื้อ และห่อเสร็จตั้งแต่เดือนตุลาคมก็มีครับ – อ้างอิงงานวิชาการว่า ผู้หญิงจะเตรียมของขวัญปีใหม่ก่อนล่วงหน้า 2-3 เดือน) วางแผนเรื่องการไปเที่ยวในช่วงวันหยุดปีใหม่ วางแผนเรื่องนัดเจอเพื่อน นัดเพื่อนเที่ยวในช่วงปีใหม่ วางแผนเรื่องการหาของกินช่วงปีใหม่ ฯลฯ
อย่างไรก็ดี ที่ผมพบเจอว่าแผนที่คนมักจะวางแผนกันเยอะในช่วงสิ้นปีใหม่ จะมีอยู่สองอย่าง อย่างแรกคือวางแผนในเรื่องของการลดน้ำหนัก (หรือลดความอ้วน) ทั้งเพื่อลดก่อนถึงช่วงสิ้นปี เพื่อที่จะได้สามารถรับประทานได้เยอะในช่วงเทศกาล กับลดหลังจากผ่านพ้นช่วงเทศกาลไปแล้ว เนื่องจากรับประทานไปเยอะในช่วงเทศกาล อย่างที่สองคือ การวางแผนว่าปีหน้าอยากจะทำอะไรบ้าง หรือที่ฝรั่งเรียกว่า New Year Resolution ที่เป็นเสมือนคำอธิษฐานในช่วงสิ้นปีว่า ปีหน้าจะตั้งใจที่จะทำอะไร เช่น อ่านหนังสือ จัดบ้าน เป็นคนดี ฯลฯ
เชื่อว่าท่านผู้อ่านคงเห็นด้วยว่า การวางแผนเป็นสิ่งที่ดี ฝรั่งก็มีการวิจัยไว้ และพบว่าองค์กรที่มีการวางแผนนั้น จะมีผลการดำเนินงานที่ดีกว่าการที่ไม่ได้วางแผน ในขณะเดียวกัน ก็มีงานวิจัยอีกว่า การตั้งเป้าหมายและวางแผนไว้นั้น จะทำให้สมองของเรามีพื้นที่ว่างมากขึ้นสำหรับการนำไปคิดในสิ่งอื่นๆ อย่างไรก็ดีความท้าทายที่สำคัญของฤดูกาลวางแผนนั้น ไม่ได้อยู่ที่การวางแผนหรอกนะครับ แต่อยู่ที่การนำแผนดังกล่าวไปปฏิบัติให้เห็นผล แผนจำนวนมากทั้งขององค์กรและชีวิตส่วนตัว เมื่อเราวางแผนเสร็จแล้ว ก็มักจะสิ้นสุดด้วยการถูก “วาง” แผนไว้บนโต๊ะเฉยๆ ไม่ได้สามารถแปลงแผนนั้นไปสู่การปฏิบัติได้อย่างแท้จริง
ตัวอย่างง่ายๆ คือ หลายท่านวางแผนในการลดน้ำหนัก ทั้งวางแผนการกินผักผลไม้ การลดแป้ง การกินคลีน การไม่รับประทานอาหารเย็น การออกกำลังกาย ฯลฯ แต่สุดท้ายเมื่อต้องสังสรรค์กับเพื่อนฝูงบ่อยๆ หรือเจออาหารที่ชอบ สุดท้ายแผนที่คิดไว้ ก็ได้ถูก “วาง”ไว้เฉยๆ
องค์กรก็เหมือนกันครับ แผนดีๆ ที่อุตส่าห์คิดกันไว้จากการไปทำ Strategic Retreat แต่เมื่อกลับมาที่ทำงานแล้ว ทุกคนก็จะยุ่งอยู่กับงานประจำ การแก้ปัญหาประจำวันที่เข้ามา จนสุดท้ายแผนที่คิดไว้ก็ได้ถูก “วาง” ไว้เฉยๆ อีกเช่นเดียวกัน
อย่าลืมนะครับว่า การวางแผนเป็นกระบวนการในการคิด แต่การนำแผนไปสู่การปฏิบัตินั้น เป็นการกระทำ ซึ่งการกระทำนั้นไม่ได้อาศัยเพียงแค่นั่งคิดนั่งฝัน แล้วก็เกิดขึ้นได้ มีปัจจัยหลายอย่างที่ส่งผลต่อการนำแผนไปปฏิบัติ ทั้งเรื่องของการจูงใจ ความทุ่มเท ความมุ่งมั่น การให้บุคคลต่างๆ ยอมรับและพร้อมที่จะทำตาม และที่สำคัญที่สุดคือ เรื่องของการเปลี่ยนแปลง ไม่ว่าจะเปลี่ยนแปลงตนเองหรือเปลี่ยนแปลงผู้อื่น เพราะการวางแผนนั้น คือการคิดที่จะทำในสิ่งต่างๆ ที่ไม่ใช่สิ่งที่เราทำอยู่เป็นประจำ ดังนั้น เมื่อต้องทำในสิ่งใหม่ หรือ ปรับปรุงในสิ่งเดิม สุดท้ายก็หนีไม่พ้นต้องเปลี่ยนแปลงครับ
สุดท้ายช่วงนี้ขอให้ท่านมีความสุขกับการวางแผนไปก่อนนะครับ สำคัญคืออย่าให้แผนนั้นถูก “วาง” ไว้เฉยๆ ครับ
