การแข่งขันจัดระเบียบระหว่างประเทศระหว่างจีนและสหรัฐอเมริกา

เพื่อมุ่งหวังให้สหรัฐอเมริกาขยายการค้าการลงทุนได้ จีนก็กำลังจัดตั้งธนาคารเพื่อการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานแห่งเอเชีย (Asian Infrastructure Investment Bank) เพื่อคานอำนาจในด้านการเงิน หนังสือพิมพ์นิฮอนเคอิไซชิมบุน ได้สัมภาษณ์บุคคลที่เป็นตัวแทนความเห็นของแต่ละประเทศและลงตีพิมพ์ในฉบับวันที่ 12 กรกฎาคม 2015 บทความนี้แปลจากต้นฉบับภาษาญี่ปุ่น

William J. Burns สำเร็จการศึกษาด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ จากมหาวิทยาลัยออกซ์ ฟอร์ด เคยดำรงตำแหน่งผู้ช่วยปลัดและผู้ช่วยรัฐมนตรีกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐอเมริกา อายุ 59 ปี Burns ซึ่งได้รับสมญานามว่า เป็นอาวุธลับของกิจการต่างประเทศสหรัฐอเมริกา จากวิสัยทัศน์และสายสัมพันธ์กับบุคคลจำนวนมาก ใช้คำเรียกความสัมพันธ์ระหว่างจีนสหรัฐอเมริกา ที่กำลังตกอยู่ท่ามกลางความผันผวน จากกรณีการถมหมู่เกาะในทะเลจีนใต้ของจีนว่า “ส่วนผสมแห่งเสถียรภาพ” (Stable Mix) เขามีแนวคิดในการใช้นโยบายแทรกแซง เพื่อดึงให้จีนเข้ามาอยู่ในระเบียบระหว่างประเทศ กับนโยบายยับยั้งการขยายตัวทางทหารคู่ขนานกันไปตามโอกาสที่เหมาะสม

ศาสตราจารย์ 时殷弘 (สืออินหง)อายุ 64 ปี สำเร็จการศึกษาจากมหาวิทยาลัยนานกิง เป็นผู้เชี่ยวชาญด้านยุทธศาสตร์ระหว่างประเทศ ดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการศูนย์ศึกษาสหรัฐอเมริกาของสาธารณรัฐประชาชนจีน และผู้ชำนาญการประจำสำนักนายกรัฐมนตรี คำที่ศาสตราจารย์สือใช้ในการแถลงอย่างตรงไปตรงมา เกี่ยวกับนโยบายต่างประเทศของจีนที่ว่า “ยุทธศาสตร์หลายแนวทาง”นั้น ก็ไม่ได้มีความหมายที่แตกต่างกันมากนัก

สิ่งที่ทั้งสองคนเหมือนกันคือ ความตระหนักในความหลากหลายและสีสันแห่งความสัมพันธ์จีนสหรัฐอเมริกา และจีนญี่ปุ่น ในศตวรรษที่ 21 ที่ทั้งสองฝ่ายจะต้องแสวงหาจุดร่วมสงวนจุดต่างมากกว่าที่ทั้งสองฝ่ายจะแข่งขันกันอย่างเอาเป็นเอาตาย จนถึงขั้นแตกหัก อย่างที่สังคมไทยรู้สึกกันในการบริโภคข่าว เกี่ยวกับความขัดแย้งระหว่างจีนสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นตัวอย่างที่แสดงให้เห็นได้เป็นอย่างดีว่า คนไทยควรจะมีการไตร่ตรองและวิจารณญาณที่ดีกว่านี้

William J.Burns

ถาม :การผงาดของจีนในด้านต่างๆ เช่น เศรษฐกิจ ต่างประเทศ และความมั่นคง มีความโดดเด่นเป็นอย่างมาก ในฐานะที่มีประสบการณ์สูงในการต่างประเทศของสหรัฐอเมริกา ท่านจะให้ข้อสรุปว่าอย่างไรบ้าง

ตอบ :เอเชียแปซิฟิกเป็นภูมิภาคที่มีโอกาสเจริญเติบโตสูงในศตวรรษที่ 21 แนวโน้มทางภูมิรัฐศาสตร์ที่สำคัญที่สุดในยุคนี้ จะเกี่ยวข้องกับปัญหาการผงาดขึ้นมาของจีน แม้ว่าปัญหาที่เกี่ยวข้องจะมีมาก แต่ก็ไม่ได้หมายความว่า จะต้องประสบกับความขัดแย้งกับจีน

ถาม :แล้วสหรัฐอเมริกาจะมีแนวทางที่จะหลีกเลี่ยงความขัดแย้งกับจีนหรือไม่

ตอบ :สิ่งที่พวกเราหวังไว้ก็คือ การจัดการให้ความร่วมมือ และความขัดแย้งกับจีนผสมปนเปไปอย่างมีเสถียรภาพ โครงสร้างพหุภาคีและหุ้นส่วนในภูมิภาคที่จะบรรลุวัตถุประสงค์ดังกล่าว จะต้องมีความเข้มแข็งขึ้น นอกไปจากท่าทีอันเด็ดเดี่ยวในการบริหารจัดการพื้นฐาน ส่วนที่เหมือนกันพร้อมๆ กับความแตกต่าง พันธมิตรระหว่างญี่ปุ่นสหรัฐอเมริกา จะต้องคงอยู่เป็นศูนย์กลางของความพยายามดังกล่าว ดังนั้น สหรัฐอเมริกาจะต้องทำให้พันธมิตร ระหว่างญี่ปุ่นสหรัฐอเมริกาเกิดผลอย่างจริงจังอีกครั้งหนึ่ง ในระหว่างความสัมพันธ์กับพันธมิตรที่มีอยู่หลากหลาย ในขณะเดียวกัน ความสัมพันธ์ระหว่างญี่ปุ่นเกาหลีใต้ น่าจะสำคัญที่สุดในระหว่างพันธมิตรด้วยกัน

ถาม :ประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ของจีน ได้เสนอแนวคิด “ความสัมพันธ์ใหม่ระหว่างประเทศใหญ่” ท่าทีต่อจีนของสหรัฐอเมริกาจากนี้ได้ จะได้รับผลกระทบอย่างไรบ้าง

ตอบ :ความสัมพันธ์จีนสหรัฐอเมริกา ไม่ได้เป็นปัญหาหลักต่อนโยบายต่างประเทศของสหรัฐอเมริกาเท่านั้น แต่ยังเป็นปัญหาหลักต่อความเปลี่ยนแปลง ของระบบโครงสร้างระหว่างประเทศด้วย นอกจากนี้ อาจกล่าวได้ว่า แนวปฏิบัติต่อจีนของสหรัฐอเมริกาโดยส่วนใหญ่จะดำเนินต่อไป อีกทั้งอาจกล่าวได้ว่า นโยบายสร้างความสมดุลใหม่ ในการให้ความสำคัญกับเอเชียจะต้องดำเนินการด้วย สิ่งเหล่านี้เป็นเรื่องต่อเนื่องที่จะต้องดำเนินการต่อไปเรื่อยๆ ทั้งในช่วงเวลาที่เหลือของประธานาธิบดีโอบามา และในอนาคตที่ผู้ที่จะได้รับเลือกตั้งเป็นประธานาธิบดีใหม่ในปี 2016

ถาม :ญี่ปุ่นและสหรัฐอเมริกา ไม่ได้เข้าร่วมเป็นสมาชิกรอบแรกของ AIIB ที่จีนเป็นแกนนำจัดตั้งขึ้น ดูเหมือนว่าการทำสงครามประสาทกับจีนยังคงเป็นไปอย่างต่อเนื่อง

ตอบ :สิ่งสำคัญที่สุดที่เกี่ยวข้องกับกรณีอย่าง AIIB ก็คือ ถ้าหากองค์กรใหม่เป็นสิ่งที่จะเติมเต็มองค์กรที่มีอยู่แล้วในปัจจุบัน อย่างกองทุนการเงินระหว่างประเทศ และธนาคารเพื่อพัฒนาเอเชีย ก็น่ามีพื้นที่หรือบทบาทให้เกิดขึ้นและดำรงอยู่ได้ ปัญหาอยู่ที่ว่าองค์กรใหม่นี้ มีองค์ประกอบอย่างไรมากกว่าองค์กรใหม่จะเกิดขึ้นหรือไม่อย่างไร ในประเด็นนี้ญี่ปุ่นและสหรัฐอเมริกา ควรจะมีผลประโยชน์ที่สร้างสรรค์และเป็นบวกร่วมกัน ทั้งสองฝ่ายควรจะต้องสามารถโน้มน้าวให้องค์กรอย่าง AIIB ทำหน้าที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ภายใต้หลักเกณฑ์ที่แน่นอนต่างๆ

ถาม :ถ้าเช่นนั้น โอกาสที่ญี่ปุ่น สหรัฐอเมริกาจะเข้าร่วมใน AIIB ในอนาคตก็เป็นไปได้สิ?

ตอบ :แน่นอน เป็นไปได้อยู่แล้ว อย่างไรก็ตาม ปัญหามันอยู่ที่ว่า หลักเกณฑ์หรือองค์กรต่างๆ จะมีวิวัฒนาการไปอย่างไร ตามที่จะเกิดขึ้นภายใต้เงื่อนไขต่างๆ ถ้าหากองค์กรใหม่นี้เป็นไปด้วยดี ญี่ปุ่นและสหรัฐอเมริกา ก็ไม่มีเหตุผลที่จะไม่พิจารณาการเข้าร่วมในอนาคต

ถาม :จีนได้แสดงให้เห็นแล้วว่า พยายามผลักดันให้การถมหมู่เกาะต่างๆ ในทะเลจีนใต้ เดินหน้าไป “ในลักษณะที่เปลี่ยนแปลงสภาพปัจจุบันแต่ฝ่ายเดียวโดยใช้กำลัง” และไม่ฟังเสียงคัดค้านแนวทางของสหรัฐอเมริกาต่อเรื่องนี้เป็นอย่างไรบ้าง

ตอบ :ปัญหาอธิปไตยเหนือดินแดนในทะเลจีนใต้ น่าจะต่อเนื่องและเกี่ยวข้องไปถึงการใช้กฎหมายระหว่างประเทศ และการทูตให้เป็นประโยชน์ในอนาคต ซึ่งมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อปัญหานี้

ถาม :ฝ่ายจีนที่มีความมั่นใจในตนเองมากขึ้นเรื่อยๆ เริ่มมีเสียงออกมาว่า “ยุคสมัยของอเมริกาหมดลงแล้ว ต่อนี้ไปเป็นยุคของจีนแล้ว”

ตอบ :ภาพที่มองเห็นได้ในสังคมระหว่างประเทศ มีความซับซ้อนเพิ่มขึ้นจากสมัยก่อนเป็นอย่างมาก เป็นสิ่งที่สับสนและมีการแข่งขันเพิ่มมากขึ้น ลักษณะเช่นนี้เป็นสิ่งที่ไม่อาจปฏิเสธได้ อย่างไรก็ตาม ข้าพเจ้ายังมองในแง่ดีต่อความเป็นผู้นำของสหรัฐอเมริกา และความร่วมมือของประเทศพันธมิตรทั้งหลาย ในอันที่จะสร้างสรรค์ระเบียบในระดับภูมิภาคและตามมาด้วยระดับโลก

ถาม :นายกรัฐมนตรีชินโซะ อาเบะ ที่ร่วมประชุมผู้นำกับประธานาธิบดีโอบามา ในการเยือนสหรัฐอเมริกาเมื่อเดือนเมษายนที่ผ่านมา ได้แสดงถึงท่าทีอันมั่นคงของญี่ปุ่นต่อพันธมิตรญี่ปุ่น สหรัฐอเมริกา

ตอบ :สำหรับสหรัฐอเมริกาแล้ว ไม่มีสิ่งใดที่จะดีไปกว่านี้ ในยามที่ต้องการประเทศพันธมิตรอันมั่นคง กับความร่วมมือที่แนบแน่น นอกจากนี้ ข้าพเจ้าเห็นว่า ความสำคัญของพันธมิตรญี่ปุ่น สหรัฐอเมริกา ที่มีมาเป็นระยะเวลายาวนานเป็นสิ่งที่มีคุณค่าอย่างสูง ในความเป็นจริงแล้ว ความสัมพันธ์ญี่ปุ่นสหรัฐอเมริกา ในปัจจุบันกลายเป็นหมากที่สำคัญในการต่างประเทศของสหรัฐอเมริกา ด้วยเหตุดังกล่าว สหรัฐอเมริกาสามารถที่จะผลักดันประเด็นยุทธศาสตร์ในเอเชียในอนาคตไม่ว่าจะกี่ปีก็ตาม

 

时殷弘

ถาม :จีนสหรัฐอเมริกาได้จัดให้มีการพูดคุยในเรื่องยุทธศาสตร์และเศรษฐกิจในระดับรัฐมนตรีที่วอชิงตันดีซีเมื่อเดือนมิถุนายนที่ผ่านมา ส่วนใหญ่เห็นว่า ผลลัพธ์ค่อนข้างจำกัด

ตอบ :ในระยะ 1-2 ปีที่ผ่านมา ความสัมพันธ์จีนสหรัฐอเมริกา อยู่ในภาวะตึงเครียดอย่างไม่เคยมีมาก่อน ทั้งจากเรื่องการโจมตีทางอินเทอร์เน็ต และการถมหมู่เกาะปะการังในทะเลจีนใต้ แม้แต่ความร่วมมือที่คืบหน้าในเรื่องการพัฒนานิวเคลียร์ของอิหร่าน กับความมั่นคงในอัฟกานิสถาน ก็ไม่อาจช่วยได้ จีนมีวัตถุประสงค์ในอันที่จะป้องกันไม่ให้พรรคเดโมแครตและรีพับลิกัน ใช้นโยบายที่รุนแรงต่อจีนโดยผ่านการพูดคุยกัน แม้ว่าทั้งสองฝ่ายจะสามารถบรรลุข้อตกลงได้กว่า 100 เรื่อง แต่ความเห็นต่อปัญหายุทธศาสตร์อย่างทะเลจีนใต้ ก็ยังคงไม่ตรงกัน ความตึงเครียดได้ลดลงไปมากเมื่อเทียบกับช่วงเดือนพฤษภาคม ที่สหรัฐอเมริกาได้ส่งเครื่องบินปราบเรือดำน้ำไปทะเลจีนใต้ แต่คิดว่าความคืบหน้าที่มีนัยสำคัญในอนาคตอันใกล้นี้คงไม่เกิดขึ้น

ถาม :ประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ที่จะเยือนสหรัฐอเมริกาในเดือนกันยายนนี้ ฝ่ายจีนมีวัตถุประสงค์ใด

ตอบ :แน่นอนเหลือเกินว่าเป็นการสร้างภาพพจน์ว่า“ประธานาธิบดีสีเป็นผู้นำโลก”แต่ก็หวังด้วยว่า ความสัมพันธ์จีนสหรัฐอเมริกาคงจะไม่ตึงเครียดไปกว่านี้ ถ้าหากความตกลงด้านการลงทุนที่วงการธุรกิจคาดหวังไว้ ให้สามารถบรรลุข้อตกลงได้ การเยือนสหรัฐอเมริกาก็อาจกล่าวได้ว่า เป็นความสำเร็จแล้ว อย่างไรก็ตาม ในการทำความตกลงด้านการลงทุนนี้ จีนคงจะไม่ยอมอ่อนข้อให้สหรัฐอเมริกา ที่ไม่พอใจต่อประเด็นที่ว่า“จีนให้ความสำคัญแก่รัฐวิสาหกิจของตนในตลาดของจีน”เมื่อพิจารณาจากท่าทีอันดุดันของประธานาธิบดีสี ในเวทีการเมืองระหว่างประเทศแล้ว การอ่อนข้อในขณะนี้คงเป็นไปได้ยาก

ถาม :คิดว่าแนวโน้มของสหรัฐอเมริกาภายหลังการเลือกตั้งปี 2016 เป็นอย่างไรบ้าง

ตอบ :ไม่ว่าพรรคเดโมแครตหรือรีพับลิกัน ก็ไม่อาจกล่าวได้ว่าจะญาติดีกับจีน แม้ว่าพรรคเดโมแครตมีนางฮิลลารี คลินตัน อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ เป็นผู้สมัครรับเลือกตั้ง ที่มีโอกาสสูงสุด แต่รัฐบาลและประชาชนจีนก็ไม่ค่อยชอบนัก เมื่อเปรียบเทียบกับประธานาธิบดีโอบามา นางคลินตันค่อนข้างที่จะจัดการปัญหาด้วยตนเอง อย่างปัญหาตะวันออกกลางหรือปัญหาจีน เป็นต้น เนื่องจากผู้สมัครฝั่งรีพับลิกัน โดยทั่วไปจะชอบการค้าเสรี ความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจจีนสหรัฐอเมริกาน่าจะดีกว่านี้ อย่างไรก็ตาม การตัดลดงบประมาณกลาโหม ที่รัฐบาลโอบามาได้ดำเนินการมาหลายปีน่าจะชะลอตัวลง ดังนั้น ระยะเวลาประมาณ 2 ปี ภายหลังการเข้ารับตำแหน่งประธานาธิบดี คงจะมีท่าทีที่แข็งกร้าวกับจีนต่อไป

ถาม:สาเหตุที่จีนทำการถมหมู่เกาะปะการังในทะเลจีนใต้ โดยไม่ฟังเสียงคัดค้านจากสหรัฐอเมริกาเป็นเพราะอะไร

ตอบ :มี 3 ประการด้วยกัน ประการแรก สหรัฐอเมริกาจะต้องค่อยๆ ปรับลดกิจกรรมการสอดแนมจนหมดไปในที่สุด ประการถัดมา จะต้องขับไล่เวียดนามและฟิลิปปินส์ออกจากหมู่เกาะหนานซา (Splatley) และอื่นๆ ที่จีนยืนยันในอธิปไตยเหนือดินแดน ในท้ายที่สุด จะต้องมีหลักประกันความปลอดภัยของเส้นทางขนส่งพลังงาน

ถาม :การกระทบกระทั่งกับญี่ปุ่น และประเทศต่างๆ ในเอเชียไม่หมดไปสักที

ตอบ :การเน้นในเรื่อง“สันติภาพ”หรือ“การยืนหยัด”จะแตกต่างกันไปตามผู้นำแต่ละคน จีนได้กำหนดขอบเขตการป้องกันทางอากาศเหนือน่านฟ้าในทะเลจีนใต้ แต่ญี่ปุ่นก็ไม่ยอมรับ อาจจะเป็นเพราะคิดไปว่า การที่ประธานาธิบดีสีแสดงความเข้มแข็งในตอนนี้ หมายถึงว่าจีนสามารถยืนหยัดขึ้นมาได้แล้ว

ถาม : มีบางส่วนที่เห็นว่า จีนต้องการท้าทายระเบียบระหว่างประเทศที่มีสหรัฐอเมริกาเป็นศูนย์กลาง

ตอบ :ถ้าหากสื่อมวลชนต่างประเทศจะมาถามรัฐบาลจีน ก็จะได้คำตอบว่า“ไม่ใช่อย่างแน่นอน” ถ้าหากพิจารณาพฤติกรรมของรัฐบาล หรือยุทธศาสตร์ด้านต่างประเทศของประธานาธิบดีสี คิดว่าจีนควรจะมีอำนาจกำหนด อย่างน้อยที่สุดในระดับหนึ่ง ภายในอาณาบริเวณตะวันตกของมหาสมุทรแปซิฟิก หรืออีกนัยหนึ่งบริเวณตะวันตกของแนวหมู่เกาะเส้นที่หนึ่งที่เชื่อมเกาะกิวชิว โอกินาวา ไต้หวัน ฟิลิปปินส์

ถาม :ถ้าเช่นนั้น การกระทบกระทั่งกับญี่ปุ่นก็เป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้

ตอบ :จีนจะทำการเข้าออกถึงเพียงบริเวณที่ใกล้กับโอกินาวา การกระทบกระทั่งกับญี่ปุ่น ในเชิงผลประโยชน์ทางยุทธศาสตร์น่าจะค่อนข้างมาก

ถาม :ดูจากความสัมพันธ์จีนญี่ปุ่นปัจจุบัน อย่างการประชุมผู้นำ น่าจะเป็นไปในทางที่ดีขึ้น

ตอบ :ก็น่าจะกำลังดีขึ้น แต่ว่าในอีกด้านหนึ่ง ประธานาธิบดีสีกับนายกรัฐมนตรีชินโซอาเบะ ต่างก็กำลังใช้“ยุทธศาสตร์หลายแนวทาง” ประธานาธิบดีสีปรับปรุงความสัมพันธ์กับญี่ปุ่นไปพร้อมๆ กับการเร่งเสริมความเข้มแข็งทางทหาร ที่ญี่ปุ่นเป็นห่วงมากที่สุด อีกทั้งยังส่งคำเตือนถึงญี่ปุ่นที่พยายามยกเลิกข้อจำกัดของการป้องกันตนเองเป็นหมู่คณะ นายกรัฐมนตรีอาเบะเอง ก็เปิดการเจรจากับจีนในขณะที่พยายามเคลื่อนไหวยกเลิกข้อจำกัดการป้องกันตนเองเป็นหมู่คณะ กล่าวอีกนัยหนึ่งก็คือ ความสัมพันธ์จีนญี่ปุ่นเฉพาะหน้ากำลังปรับปรุงดีขึ้น แต่การเผชิญหน้าก็ยังคงดำเนินต่อไป สำหรับจีนแล้ว การไม่เข้าแทรกแซงของญี่ปุ่นในกรณีทะเลจีนใต้และกรณีเหตุการณ์ไต้หวัน (ที่มุ่งไปที่การรวมจีนเป็นปึกแผ่น) ถือเป็นเส้นแบ่งขั้นต่ำที่ยอมรับได้ ถ้าหากญี่ปุ่นข้ามเส้นที่ว่านี้แล้วก็หมายถึงสงคราม!