ตั้งสติ คิดก่อนใช้ เวอร์ชวลคอนเทนต์

การให้การคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา ความคุ้มครองในลิขสิทธิ์ผลงาน การเป็นประโยชน์ต่อการขับเคลื่อนเศรษฐกิจดิจิทัล (Digital Economy) และการป้องกันการละเมิดกระทำความผิดในอินเทอร์เน็ต และสื่อสังคมออนไลน์ สิ่งที่มีความใกล้ตัวสำหรับบุคคลทั่วไปและมีการละเมิดอยู่บ่อยครั้งคือ เนื้อหาบนโลกออนไลน์ ซึ่งไม่ใช่ครั้งแรกที่ปรากฏการละเมิด แล้วจึงมี พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ออกมาบังคับใช้ เพียงกฎหมายดังกล่าวมีการปรับให้เข้ากับสภาพสังคม เศรษฐกิจ และการพัฒนาของเทคโนโลยีสื่อที่เปลี่ยนแปลงไป

 เวอร์ชวลคอนเทนต์ (Visual Content) หรือเนื้อหาทางทัศนะ เป็นส่วนหนึ่งที่ปรากฏการละเมิดสิทธิอยู่บ่อยครั้ง โดยเฉพาะบนอินเทอร์เน็ต บ้างปรากฏเป็นข่าวการฟ้องร้องในลิขสิทธิ์ บ้างก็ไม่ได้ปรากฏ จะกล่าวไปแล้ว เวอร์ชวลคอนเทนต์ในปัจจุบัน มีบทบาทอย่างมากในกิจกรรมทุกด้านมิติของสังคมเสมือน ปรากฏในลักษณะของภาพถ่ายที่มีความน่าสนใจ ด้วยฝีมือของมือสมัครเล่น มืออาชีพ ผ่านช่องทางเว็บจำหน่ายภาพ อินสตาแกรม วิดีโอบนยูทูป ถูกแชร์ผ่านสื่อสังคมออนไลน์อื่นๆ ภาพอินโฟกราฟิกบนเว็บไซต์ บนพินเทอเรส การ์ตูน และอื่นๆ ที่อยู่บนสื่อออนไลน์ ความนิยมและปริมาณของเวอร์ชวลคอนเทนต์ที่เพิ่มมากขึ้น เกิดขึ้นควบคู่ไปกับการพัฒนาและความแพร่หลายของเทคโนโลยีสื่อสาร

อาทิ สมาร์ทโฟน แท็บเล็ต ในสภาพสังคมที่ช่องทางบริโภคข่าวสารมีความหลากหลาย และยุคสมัยการเอ่อล้นของข้อมูลข่าวสาร (Data Overload) ในแต่ละวันที่ผู้คนเปิดรับ และประการสำคัญการรับรู้ของมนุษย์ หากเป็นรูปภาพสมองจะแปลความหมายได้รวดเร็วกว่าข้อความตัวอักษร สมองของคนเราสามารถถอดรหัส (ข้อความ) เชิงภาพได้เร็วกว่าข้อความตัวอักษรประมาณหกหมื่นเท่า และทุกวันนี้ไม่ใช่เนื้อหาเชิงข้อความได้ตายจากไป แต่สิ่งที่เปลี่ยนไปคือรูปแบบที่ห่อหุ้มของเนื้อหาต่างหาก

พฤติกรรมการละเมิดลิขสิทธิ์อาจจะด้วยความตั้งใจ หรือการรู้เท่าไม่ถึงการณ์ อย่างไรก็ตามแต่ การฉุกคิดให้ความสำคัญกับเรื่องดังกล่าวมักปรากฏเป็นระยะ เมื่อปรากฏเป็นข่าวคราว หรือเมื่อสื่อกำหนดเป็นวาระข่าวสารที่ให้ความสำคัญกับสิ่งเหล่านี้ ผู้คนจะเกิดความตื่นตัว มีความวิตกกังวลกับกิจกรรมออนไลน์ ว่าไปละเมิดสิขสิทธิ์หรือไม่ขึ้นมาครั้งหนึ่ง สิ่งเหล่านี้ไม่ใช่ความตระหนัก และให้ความสำคัญเป็นการถาวร สังคมไทยการใช้สื่อ โดยเฉพาะสื่อออนไลน์ถูกให้ความสำคัญกับเครื่องมือมากกว่าทรัพย์ทางปัญญา ลิขสิทธิ์ในเนื้อหาไม่ว่าจะปรากฏในรูปแบบใดก็ตาม สังเกตโดยง่ายจากกิจกรรมบนโลกออนไลน์ ผู้ใช้เน้นไปที่การทำความเข้าใจเครื่องมือ อุปกรณ์ ในรูปของคำถาม วิธีการใช้งาน การแก้ไขปัญหา การแลกเปลี่ยนข้อมูลซึ่งกันและกัน หรือตัดสลับกลับมาที่โลกออฟไลน์ จะพบว่าหนังสือสอนวิธีการใช้งานปรากฏกลาดเกลื่อน หาซื้อได้ ทันทีที่เทคโนโลยีหรือสินค้าเชิงเทคโนโลยีวางจำหน่ายขายออกมาไม่นาน

เวอร์ชวลคอนเทนต์ (Visual Content) บนสื่อออนไลน์ ถูกนำมาใช้ในลักษณะถูกใจ ถูกต้องตามวัตถุประสงค์การใช้ประโยชน์ แต่อาจจะพร่องในการให้ความสำคัญ การให้เครดิตกับแหล่งข้อมูล การตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูล ซึ่งควบคู่กันในสภาวการณ์ ที่ทุกคนสามารถเป็นได้ทั้งผู้สร้าง รวบรวม แชร์คอนเทนต์ดังกล่าว นอกเหนือไปกว่านั้นคือ การดัดแปลงเนื้อหา ปรากฏอยู่จนเป็นเรื่องปกติทั่วไป เป็นไปตามลักษณะความคุ้นชิน ละเมิดผลงานผู้อื่น 

ตัวอย่างที่เกิดขึ้นบ่อยครั้งในการใช้งานทั่วไป อาทิ การใช้งานภาพถ่ายดิจิทัล วิดีโอ ทุกวันนี้เราใช้การค้นหาเสิร์ชเอนจินอย่างกูเกิ้ล (Google) เป็นเครื่องมือในการค้นหาหลัก ทั้งรูปภาพ เอกสาร ข้อมูล และยูทูป (Youtube) สำหรับการค้นหาสื่อภาพเคลื่อนไหว วิดีโอเป็นอันดับสอง การขาดความตระหนักเรื่อง Fair Use (ข้อตกลงการใช้ ข้อจำกัด และข้อยกเว้น) ในการใช้แหล่งที่มาของภาพ บางชิ้นงานเปิดโอกาสที่จะให้นำไปใช้ส่วนตัว ไม่อนุญาตให้เกิดการนำไปใช้เชิงพาณิชย์ การให้นำไปใช้โดยไม่อนุญาต ให้ดัดแปลงส่วนหนึ่งส่วนใดของเนื้อหา หรือภาพเคลื่อนไหวในยูทูปที่หากนำมาใช้ควรเป็นการทำลิ้งค์ไปยังเว็บต้นทาง ไม่ใช่การฝังคลิปภาพเคลื่อนไหวดังกล่าวลงบนหน้าเว็บไซต์ การนำภาพวิดีโอมาเล่นซ้ำ ใช้โดยการหั่น นำส่วนหนึ่งส่วนใดมาใช้ประกอบในงานชิ้นอื่น ซึ่งสามารถพบเห็นได้เสมอๆ

ดังนั้น การสร้างตัวตน การแลกเปลี่ยนแบ่งปันส่วนบุคคล หรือจ่ายแจกสาธารณะบนสังคมเสมือน เพื่อความบันเทิง เพื่อการศึกษา เพื่อแจ้งข้อมูลข่าวสาร และอีกจิปาถะ ผู้จัดทำควรตระหนักรู้และให้ความสำคัญ ก่อนนำเวอร์ชวลคอนเทนต์บนสื่อออนไลน์มาใช้ อาจเริ่มต้นจากการตั้งคำถามระหว่างคลิกเมาส์เพื่อค้นหาข้อมูลที่ต้องการว่า เนื้อหาเหล่านั้นเราเป็นผู้สร้างสรรค์หรือผลิตขึ้นมาเองหรือไม่ หากไม่เราสามารถใช้ได้ระดับใด และวัตถุประสงค์ใดได้บ้าง หากนำมาใช้โดยไม่ได้รับอนุญาต จะมีปัญหาอะไรตามมา อย่าคิดเพียงว่านำมาใช้แค่เล็กน้อยจะไม่ส่งผลกระทบใดๆ ต่อชีวิต เพราะหากเจ้าของผลงานมาพบเจอและต้องการเรียกร้องสิทธิ ผู้ที่ละเมิดย่อมเสียค่าแกล้งโง่เป็นแน่

กฎหมายลิขสิทธิ์ เป็นการออกมาเพื่อบังคับใช้ครอบคลุมทรัพย์สินทางปัญญา ลิขสิทธิ์ของผู้สร้าง เจ้าของสิทธิ และให้สอดรับกับสภาวะการของเศรษฐกิจดิจิทัลที่กำลังเติบโต แต่สำคัญที่สุดคือ ตัวบุคคลที่จะมองเห็นความสำคัญของเรื่องดังกล่าว การเคารพในทรัพย์สินทางปัญญา การให้เกียรติและความเชื่อถือแก่ผู้เป็นเจ้าของ ทุกครั้งที่มีการนำมาใช้ หรืออ้างอิงแหล่งข้อมูล ใจเขาใจเรา บนสังคมจริงและเสมือนจริงคือสิ่งที่สำคัญกว่า

--------------------

ชินกฤต อุดมลาภไพศาล

อาจารย์ประจำคณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยเนชั่น