เมื่อสื่อหลัก... 'เปลี่ยนไป'

 และนักสื่อสารหลายคน ที่แสดงความเห็นตรงกันว่า ทุกวันนี้ “สื่อหลัก” สำหรับสังคมไทย และอาจหมายรวมถึงสังคมโลก มันได้เปลี่ยนไปจากเดิมเป็นที่เรียบร้อยแล้ว จากยุคอดีตเมื่อเราใช้คำว่า “สื่อหลัก” เรามักจะหมายถึง สื่อสิ่งพิมพ์ หนังสือพิมพ์ นิตยสาร ตำรา อื่นๆ หรือไม่ก็สื่อทีวี สื่อกระจายภาพและเสียง ผ่านสถานีโทรทัศน์ จากยุคอะนาล็อก ซึ่งเปลี่ยนมาสู่ยุคดิจิทัลนานแล้วในหลายประเทศทั่วโลก แม้บ้านเราจะเพิ่งก้าวย่างเปิดยุคเปลี่ยนผ่านทีวีอะนาล็อก มาสู่ทีวีดิจิทัลก็ตาม

สื่อหลักดั้งเดิมเหล่านี้ ไม่ได้เป็นสื่อหลักอีกต่อไปแล้วในทางปฏิบัติ เพราะมันไม่ใช่สื่อที่ผู้คนยุคนี้บริโภคและศรัทธา  แบบยึดมั่นและเชื่อถือให้คุณค่าจนทำให้ มูลค่าการโฆษณาในสื่อเหล่านี้ ที่เคยสูงลิบ กำลังค่อยๆ ลดเพดานลงมา เนื่องจากมีสื่อใหม่เข้ามาแทนที่ คำที่ใช้เรียกขานสื่อใหม่ ที่คืบคลานมาแทนที่สื่อหลักเดิม ที่ใช้กันเมื่อ 4-5 ปีก่อน คือคำว่า “New Media” ซึ่งก็แปลตรงตัวว่า “สื่อใหม่” นั่นแหละ ในที่นี้หมายถึงเว็บไซต์ สื่อออนไลน์ ต่อมาก็เป็นสื่อสังคมออนไลน์ผ่านเว็บไซต์ ที่มีฟังก์ชั่นแลกเปลี่ยน ตอบโต้ โพสต์ข้อความ เนื้อหา ภาพ และแม้กระทั่งวิดีโอ เรียกว่าทดแทนได้ทุกสื่อหลักเดิมไปเป็นที่เรียบร้อยแล้ว 

ภายในเวลาเพียง 4-5 ปี สื่อใหม่เหล่านี้เติบโตขยายวงกว้าง โยงเรื่องราวผู้คนในสังคมออนไลน์จากทั่วโลก มารวมกันได้ที่เว็บไซต์ได้เว็บไซต์หนึ่ง หรือสื่อสังคมออนไลน์สังคมใดสังคมหนึ่ง

มาวันนี้รุนแรงยิ่งขึ้นไปอีก เมื่อนิวมีเดียมีเครื่องมือตัวใหม่ที่เพิ่มประสิทธิภาพการเข้าถึงผู้คน จนทำให้สื่อใหม่เหล่านี้ กลายเป็นสื่อหลักไปเกือบ 100% นั่นคือ "โทรศัพท์เคลื่อนที่ โทรศัพท์มือถือ และดีไวส์เล็กๆ อย่าง แท็ปเล็ต ได้กลายเป็น First Screen จอแรกในการบริโภคทดแทนทีวี หนังสือพิมพ์ ป้ายโฆษณา บิลล์บอร์ด และแม้กระทั่ง เครื่องคอมพิวเตอร์ ไปเรียบร้อยแล้ว

สื่อหลักในยุคดิจิทัล 2015 สำหรับประเทศไทย และอีกหลายประเทศทั่วโลก กลายเป็นข้อมูลข่าวสารที่ส่งผ่านหน้าจอโทรศัทพ์เคลื่อนที่ เป็นอะไรที่คนสามารถรับชมได้ทุกเวลา ย้ำว่า ทุกเวลาจริงๆ ไม่ว่าจะเป็นช่วงเวลาทำงาน ระหว่างการเดินทาง เข้าห้องน้ำ แม้กระทั่งกำลังจะเข้านอน รวมทั้งเพิ่งลืมตารับแสงของวันใหม่ คนส่วนใหญ่ก็รับชมข้อมูลจอแรกจากโทรศัพท์มือถือ

หลายคนอาจไม่เห็นด้วยกับมุมมองนี้ แต่เชื่อเหลือเกินว่า คนหนุ่มสาววัยที่ต้องเรียนรู้ ใช้ชีวิตเกี่ยวข้องกับผู้คน ทำงาน แลกเปลี่ยนในสังคม ผู้คนกลุ่มนี้ไม่น้อยก่า 99% ไม่ปฏิเสธ สื่อหลักตัวใหม่นี้แน่นอน แล้วมันดีหรือไม่ เมื่อสื่อหลักเปลี่ยนมาเป็นจอเล็ก ที่ติดตามตัวทุกคนไปทุกหนทุกที่ และทุกเวลา

จะว่าดีมันก็ดีในเรื่องของความสะดวก รวดเร็ว และเปิดโลกทัศน์กว้างไกล แต่ในความเร็วที่ว่านี้ มันแฝงไปด้วยข้อมูลจริง ข้อมูลเท็จ ข้อมูลขยะ ข้อมูลที่ขาดการกลั่นกรอง ข้อมูลที่ดราม่า ปลุกเร้าความรู้สึกเกินจริง ปฏิเสธไม่ได้ว่า สื่อหลักจอเล็กได้กลายเป็นเครื่องมือชี้นำสังคม โดยเฉพาะสังคมที่อ่อนด้อยในเรื่องการวิเคราะห์ไตร่ตรองและคัดกรอง ซึ่งเคยมีในสื่อหลักยุคก่อน

สื่อหลักยุคนี้ เร็วแรงเต็มไปด้วยสีสัน มีทั้งมูลค่ามหาศาลจากความรวดเร็วของข้อมูล และพิษภัยมหันต์จากความรวดเร็ว ที่ขาดความถูกต้อง สังคมไทยเปลี่ยนเร็ว เรามีสื่อหลักตัวใหม่ ทัดเทียมกับนานาชาติ แต่ดูเหมือนเครื่องมือในการกลั่นกรองของเรา ยังล้าหลังเช่นเดียวกับหลายประเทศกำลังพัฒนา ที่สังคมถูกชักพาไปสู่ปัญหาได้ง่าย เพราะบริโภคสื่อหลักที่ขาดการกลั่นกรอง ข่าวดราม่าบางชิ้นไม่มีคุณค่า ก็กลายเป็นเรื่องใหญ่ของสังคม เพราะไปสกิดใจคนทั่วไป ที่พร้อมส่งผ่านข้อมูลเหล่านั้นออกไป โดยไม่คำนึงความเหมาะสม จริยธรรม ความถูกต้อง 

สถานการณ์สื่อหลักที่เปลี่ยนในวันนี้ น่ากังวลไม่น้อยไปกว่า จุดเปลี่ยนผ่านค่าโฆษณาและเม็ดเงิน ที่กำลังกระจายตัวแบบไร้เครื่องมือตรวจวัด ซึ่งกำลังเป็นปัญหา ทำให้วงการเยนซี่ประสบความยุ่งยาก ในการตัดสินใจให้มูลค่าเพื่อการจัดสรรเม็ดเงินโฆษณา เรียกว่าทุกอย่าง กำลังขยับด้วยแรงกระเพื่อมที่น่ากลัว และต้องระมัดระวังอย่างยิ่ง