ในจำนวนนักท่องเที่ยวเกือบ 20 ล้านคนที่เดินทางมาไทย ประมาณ 1.5 ล้านคนเดินทางเข้ามาในลักษณะของการท่องเที่ยว
ที่ผูกโยงกับสุขภาพ ซึ่งเป็นช่องทางสำคัญที่สร้างรายได้จำนวนมหาศาลให้แก่ประเทศไทย โดยเฉพาะจากชาวตะวันออกกลาง ซึ่งเป็นนักท่องเที่ยวคุณภาพดีที่ใช้จ่ายมากกว่านักท่องเที่ยวจากภูมิภาคอื่นนักท่องเที่ยวกลุ่มนี้เดินทางมาประเทศไทยด้วยสาเหตุสำคัญอย่างน้อยสองประการคือ วิกฤติเศรษฐกิจในปี 1997 ที่ค่าเงินบาทอ่อนตัว ส่งผลให้ทั่วโลกมองประเทศไทยเป็นแหล่งท่องเที่ยวราคาถูกและเป็น Shopping Paradise และเหตุการณ์ 9/11 ที่ทำให้นักท่องเที่ยวและผู้ใช้บริการทางการแพทย์จากโลกมุสลิมโดยเฉพาะตะวันออกกลาง เปลี่ยนจุดหมายปลายทางของการเดินทางจากสหรัฐอเมริกาและยุโรป ที่มีนโยบายกดดันและหวาดระแวงมุสลิมมาเป็นเอเชีย โดยเฉพาะอาเซียนซึ่งประชากรครึ่งหนึ่งเป็นมุสลิม
สมาชิกประชาคมอาเซียน เช่น มาเลเซีย อินโดนีเซีย และสิงคโปร์ เป็นคู่แข่งสำคัญของไทย แม้มาเลเซียและอินโดนีเซียจะมีศาสนาและวัฒนธรรมใกล้เคียงกับเราแต่ก็มีจุดขายที่เด่นกว่าจากความเป็นประเทศมุสลิม ในขณะที่สิงคโปร์มีจุดขายจากมาตรฐานความปลอดภัยที่สูงกว่าประเทศอื่นในอาเซียน ทั้งสามประเทศกำลังเอาจริงเอาจังกับการเจาะตลาดตะวันออกกลาง แม้จะมีรายละเอียดที่ต่างจากเราบ้างประเทศไทยจึงควรแสดงท่าที และดำเนินนโยบายที่เป็นรูปธรรม เพื่อช่วงชิงส่วนแบ่งตลาดมูลค่าสูงนี้ นโยบายที่ว่านี้ มีตั้งแต่นโยบายระยะสั้นที่ลงมือทำได้เลย และนโยบายระยะยาวที่ต้องอาศัยเวลาและการตัดสินใจลงทุน
บทความตอนที่แล้วได้นำเสนอนโยบายเกี่ยวกับการให้บริการทางสุขภาพไปแล้ว บทความตอนนี้จึงขอเสนอนโยบายด้านการท่องเที่ยวที่ใช้มุมมองใหม่ทางเลือกให้สอดคล้องกับความสนใจของกลุ่มนักท่องเที่ยวชาวตะวันออกกลาง
เริ่มต้นจากการโฆษณาประชาสัมพันธ์ที่ควรเน้นแหล่งท่องเที่ยวในธรรมชาติ เช่น วนอุทยาน น้ำตก ชายทะเล ไม่ใช่ศาสนสถานหรือโบราณสถาน ไม่ใช่สถานที่ท่องเที่ยวกลางคืน และแหล่งอบายมุข ซึ่งเป็นสิ่งต้องห้าม (ฮาราม) และขัดกับวิถีชีวิตของมุสลิม
ภาครัฐต้องแก้ไขปัญหาการขาดแคลนข้อมูลการท่องเที่ยว โดยอาจจัดทำเป็นหนังสือหรือคู่มือการท่องเที่ยวภาษาอาหรับและภาษาอังกฤษขนาดเล็กเพื่อแนะนำ และให้ข้อมูลสถานที่ท่องเที่ยวที่น่าสนใจ แยกตามจังหวัดและประเภท แนะนำมัสยิด สถานที่ละหมาด และร้านอาหารฮาลาล ทั้งนี้ ควรร่วมมือกับมัสยิดในแหล่งท่องเที่ยว ทำแผนที่เผยแพร่หรือติดป้ายบอกเส้นทางให้เห็นชัดเจน โดยอาจใช้สัญลักษณ์ภาษาอารบิก หรือสัญลักษณ์บอกทางที่มุสลิมทุกคนเข้าใจ เช่น รูปมัสยิด หรือรูปดาวเดือน
ในด้านอาหาร ควรสนับสนุนให้มีเมนูภาษาอาหรับ และภาพอาหารประกอบควรแนะนำร้านอาหารอาหรับและอาหารไทยที่ฮาลาลพร้อมแผนที่และหมายเลขโทรศัพท์ แจกให้กับนักท่องเที่ยวจากตะวันออกกลางหรืออาจวางไว้ตามจุดต่างๆ เช่น โรงพยาบาล โรงแรม และบริษัทนำเที่ยวที่ชาวตะวันออกกลางใช้บริการ ทั้งนี้ควรส่งเสริมและพัฒนามาตรฐานของร้านอาหารและภัตตาคารของมุสลิมซึ่งฮาลาล ตลอดเส้นทางการท่องเที่ยวและแหล่งจับจ่ายใช้สอยของนักท่องเที่ยวจากตะวันออกกลาง โดยให้ข้อมูล ชื่อร้านอาหารหรือภัตตาคาร แผนที่ และหมายเลขโทรศัพท์
ที่สำคัญวันนี้ประเทศไทยมีร้านอาหารหรือภัตตาคารที่ประกาศตัวว่าฮาลาล แต่ไม่ได้มาตรฐานฮาลาลจริงอยู่ไม่น้อย ภาครัฐจึงต้องพัฒนาระบบคุ้มครองผู้บริโภคอาหารฮาลาลที่ได้มาตรฐานและมีผลบังคับใช้จริง ซึ่งไม่เพียงช่วยปกป้องมุสลิมไทยและนักท่องเที่ยวมุสลิมจากทั่วโลกเท่านั้น แต่จะช่วยสร้างภาพลักษณ์ที่ดีของอาหารฮาลาลไทยที่ส่งออกไปต่างประเทศด้วย
ในด้านที่พัก ควรสนับสนุนให้มีห้องพักขนาดใหญ่พร้อมสิ่งอำนวยความสะดวก ที่เอื้อต่อการพักอาศัยของนักท่องเที่ยวจากตะวันออกกลางที่เดินทางเป็นครอบครัวขนาดใหญ่ โดยมีผู้ติดตาม เช่น แม่บ้าน ห้องพักที่ว่านี้ต้องมีสัญลักษณ์บอกทิศของไบตุลลอฮ (กิบลัต) เพื่อการละหมาด
การส่งเสริมอาจเริ่มจากย่านที่มีนักท่องเที่ยวจากตะวันออกกลางพักอาศัย หรือนิยมท่องเที่ยวในกรุงเทพฯ แล้วจึงขยายไปยังจังหวัดอื่นที่นักท่องเที่ยวชาวตะวันออกกลางนิยมไป
ในระยะยาว อาจถึงเวลาที่ต้องพัฒนาเขตท่องเที่ยวใหม่ในรูปของ Arab Zone ในกรุงเทพฯ ให้เป็นอีกหนึ่งทางเลือกสำหรับชาวตะวันออกกลางที่มาท่องเที่ยวและใช้บริการสุขภาพ การสร้าง Arab Zone ใหม่ที่ปลอดโลกีย์ อาจเป็นการลงทุนที่ค่อนข้างมาก แต่เป็นนโยบายสำคัญที่จะช่วยปรับปรุงภาพลักษณ์ของประเทศไทยให้ดีขึ้น เป็นผลให้นักท่องเที่ยวจากตะวันออกกลางซึ่งมีกำลังซื้อสูงมาประเทศไทยมากขึ้น Arab Zone ใหม่นี้ ต้องอยู่ในพื้นที่ที่รวมแหล่งบริการการท่องเที่ยวที่ผูกโยงสุขภาพที่หลากหลาย เช่น โรงพยาบาล ร้านอาหารฮาลาล ที่พักที่สอดคล้องกับวัฒนธรรม แหล่งจับจ่ายใช้สอย มัสยิด สวนสาธารณะ โดยต้องเข้มงวดควบคุมไม่ให้มีการนำเสนอขายสื่อลามกและบริการทางเพศ ไม่ให้มีสถานเริงรมย์ยามค่ำคืนที่ขายสุราทุกชนิด
เรื่องสุดท้ายที่ดูว่าง่ายและน่าจะทำได้ในระยะสั้น แต่จริง ๆ แล้วต้องใช้ความพยายามสูงและต้องใช้เวลา คือการกำกับดูแลไม่ให้มีการนำเสนอเรื่องราวที่สะท้อนภาพลักษณ์ของประเทศไทยและผู้หญิงไทยในเชิงลบ เช่น ภาพของประเทศที่ไม่ปลอดภัย เป็นแหล่งขายยาเสพติดระดับโลกเต็มไปด้วยอาชญากรรม ภาพของหญิงไทยที่มีอาชีพค้าบริการทางเพศ แต่งตัวยั่วยวนเพศตรงข้าม ตลอดจน ปัญหาการขูดรีดค่าโดยสารและการค้าขายที่ไม่เป็นธรรมกับนักท่องเที่ยวจากทุกประเทศ รวมทั้งชาวตะวันออกกลางที่ถูกมองว่ามีฐานะดีเพราะสิ่งเหล่านี้ซ้ำเติมภาพลักษณ์เชิงลบของประเทศไทยในสายตาของนักท่องเที่ยวทั่วโลก
---------------
รศ.ดร.อิศรา ศานติศาสน์
ชุดโครงการการศึกษาอุปสงค์ของนักท่องเที่ยวชาวตะวันออกกลาง ฝ่าย 5 สกว.
