นายห้างบอกมา

ถ้าดูจาก Facebook จะเห็นว่าเพื่อนมีชีวิตที่น่าอิจฉาดี คือไม่ต้องตื่นเช้ารีบเร่ง ขับรถชิลๆ ไม่กี่นาทีก็ถึงโรงเรียนลูก ตกเย็นไปออกกำลังที่สวนสาธารณะของจังหวัด กลับมากินอาหารเย็นพร้อมหน้ากันที่บ้าน ฝั่งการงานก็ดูเหมือนจะเจริญก้าวหน้า เห็นจากสารพัดกิจกรรมที่ห้างขยันจัดขึ้นเอาใจคุณลูกค้า รวมถึงการเปิดพื้นที่และนำเสนอแบรนด์ใหม่ๆ นอกจากนั้น ยังมีงานช่วยสังคมทั้งการรวมกลุ่มกันไปทำสนามเด็กเล่นใหม่ให้ทางจังหวัด

หลังจากทักทายพร้อมเข่นกันเล็กน้อยเรื่องชีวิตสุขสันต์บ้านนอกกับความศิวิไลซ์ในเมืองกรุงที่มาพร้อมความเครียดและรอยย่นบนใบหน้า เพื่อนก็เริ่มเล่าถึงความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นแล้วและกำลังจะกลายมาเป็นระเบิดลูกใหญ่ โดยเฉพาะกับธุรกิจห้างสรรพสินค้าที่มีความเกี่ยวพันอย่างสูงกับชีวิตความเป็นอยู่ของผู้คนในท้องถิ่น เพื่อนบอกว่าการปรากฏตัวของห้างแบรนด์ดังจากเมืองกรุงที่สยายปีกเข้าสู่ตลาดต่างจังหวัดได้กลายเป็นเรื่องสะเทือนวงการและสะเทือนขวัญไม่น้อยสำหรับผู้ค้ารายย่อยจนถึงรายใหญ่ที่อยู่มาก่อน

ในอดีต ห้างต่างจังหวัดที่ประสบความสำเร็จมักมีทำเลตั้งอยู่ในเมือง ใกล้ตลาดอันเป็นจุดศูนย์กลาง ขนาดอาจไม่ใหญ่โตมากแต่ให้มีความสะดวกครบครันและทันสมัย ปัจจัยเหล่านี้สร้างความต่างไปจากร้านค้ารายย่อยทั้งหลาย แต่ก็เป็นเหตุผลให้ขายของในราคาสูงขึ้นได้ ความไม่เหมือนจึงทำให้ทั้งห้างและร้านค้าแบบดั้งเดิมยังคงอยู่ร่วมกันไปได้ต่อ

การมีที่ตั้งในตลาดทำให้ลูกค้าไปถึงได้ง่ายด้วยมอเตอร์ไซค์หรือรถสองแถวที่วิ่งกันในจังหวัด แต่เมื่อห้างเมืองกรุงเข้ามาเปิดมักมาด้วยพื้นที่ขายขนาดใหญ่จึงนิยมไปซื้อหาที่ถัดออกไป เช่นตามสายไฮเวย์ที่ใช้อ้อมเมืองหรือวิ่งข้ามจังหวัด แม้จะดูลำบากในการไปถึง แต่ด้วยข้อดึงดูดของสิ่งที่อยู่ในห้าง ทั้งแบรนด์ดังจากกรุงเทพและสินค้าบริการใหม่ๆ ก็ทำให้มีคนอยากหาทางไปถึง ประกอบกับการขยายตัวของชนชั้นกลางที่มีรถราไว้ใช้มากขึ้น ผลที่เกิดจึงเป็นการขยายเมืองออกไป ข้อดีคือความเจริญเกิดการกระจายตัวออก ที่ดินรอบนอกก็ยกระดับราคา

แม้จะดูเป็นโอกาสให้เกิดการขยายธุรกิจ แต่ด้วยขนาดที่ใหญ่โตผิดกันทำให้รายเล็กอาจมีสายป่านไม่ยาวพอ ทิ้งให้เป็นโอกาสของนักลงทุนรายใหญ่ที่มาจากข้างนอก หรือแหล่งวัดใจของแมลงเม่าหน้าใหม่

การเปลี่ยนแปลงของขนาดยังทำให้รูปแบบของธุรกิจต้องปรับตามไปด้วย ร้านก๋วยเตี๋ยวที่เคยขายดีในตลาดจะขึ้นห้างใหญ่ จากที่เคยรับออร์เดอร์ไปทำไปก็ต้องเปลี่ยนเป็นมีพนักงานแยกหน้าที่ จุดที่เคยทำก๋วยเตี๋ยวควันโขมงอยู่หน้าร้านก็ต้องโยกไปไว้ในโซนเฉพาะเพื่อบริหารเรื่องระบบระบายอากาศ ด้านการเงินก็ต้องทำเป็นระบบ จะมามองชามแล้วคิดตังค์ก็คงไม่ได้ ยิ่งบางกิจการที่เจอระบบ GP แบ่งกำไรจากยอดขายยิ่งต้องเข้าระบบให้ชัดเจน เรื่องเหล่านี้ทำให้หลายธุรกิจท้องถิ่นถึงกับไปต่อไม่เป็นเลยทีเดียว

นอกจากนั้น ยังมีประเด็นเรื่องเวลาที่ถ้าจะทำในห้างใหญ่หรือล้อตามเวลาห้างต้องมีพนักงานพออย่างน้อย 2 กะ เพราะเวลางานยาวตั้งแต่เตรียมเปิดร้านก่อนห้างเปิดถึงอยู่เคลียร์ของหลังห้างปิด ซึ่งขนาดกะเดียวก็หายากและขยันออกกันเป็นว่าเล่นอยู่แล้ว

ส่วนผลกระทบที่จะเกิดกับธุรกิจเดิมหรือที่อยู่กันภายนอกห้าง ได้แก่ ไลฟ์สไตล์ใหม่ๆ ที่คนเริ่มคุ้นเคย ทำให้เกิดความคาดหวังที่ต่างไปจากเดิม เช่น เรื่องระบบการเลือกซื้อ การสั่งและการคิดเงิน ที่พอคุ้นกับแบบโมเดิร์นแล้ว คนก็มักจะหงุดหงิดกับแบบเดิมๆ ที่อาจมีข้อผิดพลาดพลั้งเผลอ แม้ว่าบางทีอย่างเก่าอาจคล่องตัวกว่าก็ได้ รวมถึงความรู้สึกสบายใจ เช่น ร้านขายเครื่องเขียนแบบเดิมเวลาอยากได้อะไรเราต้องบอกคนขายให้ไปหยิบมาให้ดูจากตู้ แต่รุ่นใหม่เป็นแบบให้เลือกชมเอาเอง ความเพลิดเพลินในการเลือกจึงกลายเป็นประสบการณ์อีกชนิดที่สุดท้ายอาจนำไปสู่ยอดขายที่สูงขึ้น เพราะเห็นแล้วเกิดอยากได้ ขณะที่แบบเดิมคือซื้อไปตามที่ตั้งใจมาซื้อหา ภาวะแบบนี้เพื่อนบอกว่าเกิดจากคนชินกับร้าน 7-Eleven กระทั่งแทบเดาบริเวณวางของได้ว่าอยู่แถวไหน เมื่อเข้าไปก็เลือกหยิบเอาเองก่อนถือมาจ่ายตังค์ อีกหน่อยความเคยชินนี้คงกลายเป็นมาตรฐานใหม่ให้ร้านค้าต่างๆ ทั้งนี้การจัดร้านก็ต้องปรับเปลี่ยนเพราะมีความจำเป็นต้องเผื่อพื้นที่เดินเลือกมากขึ้น รวมถึงการเรียงของให้ดูสวยน่าซื้อ ทั้งการแบ่งหมวดหมู่ การสร้างความหลากหลายของประเภท ยี่ห้อ และการลงให้สีสันดูเพลินตาน่าจับจ่าย

รูปแบบการค้าที่มีความร่วมสมัยหรือที่เรียกเป็น Modern Trade นี้แพร่ขยายสู่ธุรกิจในหลายหมวดอุตสาหกรรม นอกเหนือจากสินค้าอุปโภคบริโภคที่พบเห็นทั่วไป หมวดอาหารที่คนเข้าไปกินแบรนด์กับความสะดวกสบาย หรือหมวดเครื่องใช้ไฟฟ้าที่คนไปอัพเดตเทรนด์ ปัจจุบันยังพบหมวดวัสดุก่อสร้างที่กลายสภาพทำให้อาเฮียขายของแบบเดิมไม่ได้ต่อไป แต่ต้องหันมาสนใจตกแต่งร้านให้สวยงาม เพื่อลูกค้าสามารถจินตนาการได้ว่าทำบ้านออกมาแล้วจะได้หน้าตาประมาณไหน หรือการอบรมลูกน้องให้สามารถถ่ายทอดข้อมูลให้แก่ลูกค้าทั้งกลุ่มเจ้าของบ้าน อาคาร ที่ส่วนใหญ่ไม่คุ้นเคยและอาจรู้สึกไม่มั่นใจในการตัดสินใจ และลูกค้ากลุ่มผู้ออกแบบ ผู้รับเหมา ที่นอกจากอยากได้ราคาถูกแล้วก็อาจอยากได้คู่คิดที่มาช่วยให้ความรู้เทคโนโลยีใหม่ๆ อยากได้ความสบายใจว่าสั่งแล้วมีของส่งให้ในเวลาที่ตกลง

เพื่อนบอกว่าปรากฏการณ์เหล่านี้ทำให้หลายธุรกิจที่เคยอยู่มาเนิ่นนานเริ่มกลายสภาพ บ้างก็ล้มหายตายจาก บ้างก็ปรับรูปแบบออกไป ส่วนตลาดศูนย์กลางก็เริ่มกลายตัวเป็นตลาดเก่าพร้อมๆ กับการขยายเมืองและการคมนาคม จังหวัดที่มีนักท่องเที่ยวและปรับตัวได้เร็วอาจเริ่มหาจุดขายใหม่ให้กับธุรกิจเก่าแก่ โดยจัดโซนให้คนได้มาเที่ยวตลาดเก่าเล่าเรื่องย้อนยุค ทั้งนี้ธุรกิจเองต้องมองเรื่องแหล่งรายได้ควบคู่กันเพราะเพื่อนบอกว่าหลายที่ประสบความสำเร็จในการสร้างกระแส ชวนคนมาได้เยอะ แต่กลับไม่ได้ยอดขายชัดเจน เนื่องจากคนมาถ่ายรูปแล้วไม่รู้ว่าจะซื้ออะไรติดมือไปดี อย่างร้านขายยาแผนโบราณมีอุปกรณ์สวยๆ เยอะแยะให้ถ่ายรูป อาจต้องคิดขายสมุนไพรชงดื่มหรืออะไรที่ล้อกันไป เพื่อเป็นสิ่งที่ชวนซื้อได้ง่าย

สุดท้ายต้องยอมรับว่าสรรพสิ่งล้วนเปลี่ยนแปลง การเข้ามาของกลุ่มทุนรายใหญ่แม้จะทำให้เมืองที่เคยอยู่กันชินๆ ชิลๆ ต้องระอุขึ้น แต่ในทุกสิ่งมีสองด้าน ในการตายจากของเก่าก็มีโอกาสเกิดขึ้นของใหม่ ในการทำลายก็มีการพัฒนา แทนที่จะนั่งกลุ้มปัญหา จึงน่าจะเริ่มมองหาช่องทางไปต่อดีกว่าว่าจะเอาอย่างไร ก่อนวางหูเพื่อนบอกว่าลูกน้องถามเฮียเอาไงดี กำลังจะมีห้างใหญ่เปิดตัวในไม่กี่เดือนข้างหน้าแล้ว เฮียบอกก็ไม่ยังไง เดี๋ยวเฮียก็ไปหากาแฟกินในห้างนี้ให้บ่อยๆ แล้วหาทางปรับตัวกันต่อไปก็เท่านี้เอง