ปฏิรูปพลังงานเพื่อความยั่งยืน

นำประเทศหาทางออกสู่แนวทางปฏิรูปพลังงานเพื่อความยั่งยืน ซึ่งเป็นการรวมตัวของบุคคลที่มีประสบการณ์เกี่ยวพันกับสาขาพลังงานหรือการพัฒนาที่ยั่งยืน จำนวนหนึ่งที่อึดอัดกับการนำเสนอข้อมูลด้านพลังงานจากบางภาคส่วนของสังคมที่ไม่สมบูรณ์และถูกต้อง ทำให้ประชาชนสับสน เช่น ประเทศไทยมีแหล่งน้ำมันและก๊าซธรรมชาติจำนวนมหาศาล จึงควรกำหนดราคาพลังงานในประเทศให้ต่ำเข้าไว้ และเมื่อเร็วๆ นี้ก็มีการนำเสนอแนวทางในการปฏิรูปพลังงาน ซึ่งแม้อาจเป็นที่ถูกใจแก่ประชาชนเพราะมีลักษณะคล้ายนโยบายประชานิยม แต่หากมีการนำไปปฏิบัติจะสร้างความเสียหายอย่างมากแก่ประเทศ

ภายหลังจากการเปิดตัวของกลุ่มฯ เราได้รับการตอบรับที่ดีมาก แต่ก็มีกลุ่มหนึ่งที่ออกมาโจมตีอย่างหนักตามที่คาดหมายไว้แล้ว คือแทบไม่มีการวิเคราะห์วิจารณ์เนื้อหาที่นำเสนอเลยมีแต่มุ่งโจมตีคนเสนอโดยกล่าวหาว่ามีผลประโยชน์ทับซ้อน เป็นความพยายามปิดกั้นการฟังของสังคมด้วยการใส่ร้ายและสร้างความเกลียดชังแต่จะปิดปากเราไม่ได้เพราะเราไม่ยอมให้ใครผูกขาดความดีและความรักชาติเป็นสิทธิของคนทุกกลุ่มที่พึงจะเสนอแนะต่อสังคมได้ โดยไม่ควรถูกกีดกันว่าเป็นใครหรือเคยทำงานอะไรมาก่อน และนี่ก็คือที่มาของคอลัมน์ “พลังงานเพื่อความยั่งยืน” ที่พวกเราจะผลัดเวียนกันเขียนทุกวันพุธ เพื่อนำเสนอข้อเท็จจริงด้านพลังงานและแนวทางในการปรับปรุงนโยบายพลังงานจากผู้ที่มีประสบการณ์จริง

ภาคพลังงานไทยถือว่าได้พัฒนาก้าวหน้าไปมากในช่วง 40 ปีที่ผ่านมา แต่ก็ยังมีปัญหาที่ควรแก้ไขโดยเร็ว โดยเฉพาะเราไม่ได้มีแหล่งก๊าซธรรมชาติและน้ำมันดิบมากมาย แม้ว่าการผลิตพลังงานเชิงพาณิชย์ในประเทศไทยเพิ่มขึ้นสู่ระดับหนึ่งล้านบาร์เรลต่อวันเทียบเท่าน้ำมันดิบ แต่การใช้พลังงานก็เพิ่มขึ้นมากเช่นกัน จึงต้องนำเข้าพลังงานมากกว่าครึ่งหนึ่งของการใช้ และมีแนวโน้มว่าเราจะต้องนำเข้าก๊าซธรรมชาติเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ในต้นทุนที่สูงกว่าที่ผลิตในประเทศมากซึ่งจะมีผลต่อต้นทุนพลังงานโดยเฉพาะค่าไฟฟ้า อีกทั้งในปัจจุบันการควบคุมดูแลกิจการพลังงานของรัฐก็มีความเสี่ยงของการมีผลประโยชน์ทับซ้อนระหว่างผู้กำหนดนโยบาย ผู้กำกับดูแล และฝ่ายปฏิบัติ ทำให้เกิดภาวะการแทรกแซงโดยมิชอบอยู่บ่อยครั้ง

แนวทางปฏิรูปพลังงานของพวกเรามีความแตกต่างจากสิ่งที่มีการนำเสนอโดยกลุ่มการเมืองหรือบุคคลบางกลุ่ม และในหลายๆ กรณีข้อเสนอจะสวนกับกระแสสังคม แต่พวกเราเห็นว่าในฐานะที่เป็นผู้ที่มีประสบการณ์ด้านพลังงาน เราต้องกล้าที่จะเสนอความจริงและสิ่งที่เราเชื่อว่าเป็นแนวทางบริหารจัดการด้านพลังงานที่ดีที่สุดต่อประเทศในระยะยาวและมีความยั่งยืน เราเห็นจากเหตุการณ์ในอดีตหลายครั้งที่นโยบายประชานิยม ทั้งในด้านพลังงานและสาขาอื่นๆ ในหลายประเทศ ที่ในช่วงแรกอาจสร้างความพอใจและความชื่นชอบของประชาชน แต่ในที่สุดนโยบายเหล่านี้ก็ก่อให้เกิดผลกระทบในวงกว้างต่อภาวะเศรษฐกิจและสังคมอย่างรุนแรง จนถึงขั้นเศรษฐกิจเกือบล่มสลาย อาทิเช่น ประเทศเวเนซุเอลาในปัจจุบัน ประเทศอินโดนีเซียที่เคยเป็นผู้ส่งออกน้ำมันดิบและสมาชิกกลุ่มโอเปคที่กลับกลายเป็นผู้นำเข้าน้ำมันในปัจจุบัน หรือประเทศไทยในกรณีนโยบายจำนำข้าว เป็นต้น

ข้อเสนอข้อแรกของกลุ่มฯ คือการปรับโครงสร้างราคาพลังงานประเภทต่างๆ ให้สะท้อนต้นทุนที่แท้จริงเพื่อให้เกิดการใช้อย่างมีประสิทธิภาพและเกิดความเป็นธรรมแก่ผู้ใช้พลังงานกลุ่มต่างๆ ในกรณีที่มีความจำเป็นต้องมีการอุดหนุนราคาพลังงาน ควรทำเท่าที่จำเป็นเฉพาะกลุ่มเป้าหมาย โดยไม่ให้กระทบต่อกลไกตลาด และมีกรอบการใช้เงินที่ชัดเจน ทั้งนี้ ไม่ได้หมายความว่าพวกเราต้องการให้ธุรกิจพลังงานเอาเปรียบผู้บริโภคโดยขายพลังงานในราคาแพง ในทางกลับกันพวกเราเห็นว่ารัฐจะต้องเพิ่มการแข่งขันและประสิทธิภาพในธุรกิจพลังงาน เพื่อมิให้มีการเอาเปรียบผู้บริโภค

เรื่องที่สามเป็นเรื่องที่เป็นปัญหามากในช่วงสามปีที่ผ่านมาและต้องแก้ไขโดยเร็วคือการลดการแทรกแซงโดยมิชอบและแสวงหาประโยชน์ในกิจการพลังงานที่รัฐถือหุ้น และป้องกันผลประโยชน์ทับซ้อนของเจ้าหน้าที่ของรัฐ ในขณะเดียวกันมีความจำเป็นต้องปรับปรุงกระบวนการในการกำหนดนโยบาย และการขออนุญาตรวมทั้งแก้ไขกฎระเบียบ และกฎหมายที่มีความซ้ำซ้อน เพื่อแก้ปัญหาความล่าช้าในการขออนุญาต และเป็นแหล่งแสวงหาผลประโยชน์ที่มิชอบทางการเมือง

เรื่องที่ห้าคือการสำรวจ พัฒนาและจัดหาแหล่งพลังงาน ทั้งในประเทศและพื้นที่ทับซ้อนไทย-กัมพูชาในทะเล โดยการดำเนินการในช่วงที่ผ่านได้รับผลกระทบอย่างมากจากความไม่ไว้วางใจภาครัฐและไม่เข้าใจในข้อมูลซึ่งได้กลายเป็นอุปสรรคสำคัญของการพัฒนา และเรื่องสุดท้ายคือการส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน พลังงานหมุนเวียนและพลังงานสะอาด

เราเชื่อว่าข้อเสนอของ “กลุ่มปฏิรูปพลังงานเพื่อความยั่งยืน” จะทำให้ผู้ใช้พลังงานไม่ถูกเอารัดเอาเปรียบจากผู้จำหน่ายพลังงานและได้ซื้อพลังงานในราคาที่เป็นธรรมแม้ว่าราคาพลังงานบางประเภทจะมีราคาสูงขึ้น เช่นดีเซลและ NGV แต่ราคาพลังงานบางประเภทก็จะลดลง เช่นเบนซินและแก๊สโซฮอล์ ซึ่งจะมีความเป็นธรรมแก่ผู้ใช้พลังงานมากขึ้น อีกทั้งจะทำให้รัฐมีรายได้จากการพัฒนาและการใช้พลังงานสูงขึ้นซึ่งสามารถนำไปพัฒนาประเทศได้มากขึ้น เช่น การพัฒนาระบบขนส่งทางราง เป็นต้น ประเทศไทยจะมีพลังงานใช้อย่างเพียงพอ มีการจัดหาพลังงานอย่างมีประสิทธิภาพสูงสุดภายใต้ข้อจำกัดด้านทรัพยากรพลังงานในประเทศ มีการใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ ในขณะเดียวกันช่วยทำให้การพัฒนาพลังงานหมุนเวียนสามารถดำเนินการได้อย่างรวดเร็ว เพื่อทดแทนเชื้อเพลิงฟอสซิลในโลกที่มีปริมาณจำกัด อีกทั้งยังช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และสร้างความพร้อมต่อมาตรการบังคับในระดับสากลในอนาคตอันใกล้นี้

พลังงานเป็นเรื่องซับซ้อนที่มีผลกระทบกว้างขวาง การปฏิรูปพลังงานจะเป็นประโยชน์อย่างแท้จริงก็ต่อเมื่อผู้มีอำนาจในการตัดสินใจเปิดรับฟังความเห็นจากทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ทั้งนักวิชาการ ส่วนราชการ ผู้ประกอบการพลังงาน ผู้ใช้พลังงาน และภาคประชาชน และตัดสินใจบนพื้นฐานของความยั่งยืนและข้อมูลที่ถูกต้อง ไม่ใช่เอาใจประชาชนในช่วงสั้นแต่สร้างปัญหาในระยะยาว ทั้งนี้ต้องสร้างบรรยากาศที่เป็นมิตร โดยผู้ร่วมแสดงความเห็นต้องแลกเปลี่ยนความเห็นด้วยเหตุผล เปิดใจฟังความเห็นของผู้อื่น และเคารพในความเห็นที่แตกต่างกัน