รู้จักฟังกันบ้าง

อย่างโง่เขลายิ่งในวันนี้จะทำอะไรให้สำเร็จต้องใช้ผู้คนหลากหลายความรู้ หลากหลายความสามารถมาช่วยกันทำ วันนี้คนฉลาดจะมุ่งเสาะหาคนต่างความสามารถต่างความคิดมาช่วยกันทำงานใหญ่ วันนี้ทำงานด้วยกันไม่จำเป็นต้องเป็นเสมือนเฟืองที่ขบต่อกันโดยตรงเหมือนในอดีต เฟืองจะขบต่อกันได้ต้องมีฟันเฟืองที่เหมือนกัน แต่ก่อนจะทำงานด้วยกันได้ ต้องมีความสามารถเหมือนกัน ต้องคิดเหมือนกันเท่านั้น

วันนี้คนที่แตกต่างกันต่างคนต่างใช้ความสามารถของตนทำงานสนับสนุนกันและกันอย่างเป็นอิสระได้ คนหนึ่งแค่บอกว่าอยากได้อะไร และจะส่งอะไรมาให้บ้าง อีกคนหนึ่งก็ใช้ความสามารถของตนทำตามที่ขอมาได้ แม่ข่ายคอมพิวเตอร์ที่ให้บริการเว็บ กับแม่ข่ายที่ให้บริการรับเงินจ่ายเงินไม่จำเป็นต้องใช้ยี่ห้อเดียวกัน ไม่ต้องใช้ซอฟต์แวร์จากบริษัทเดียวกัน แต่ต่างให้บริการกันและกันได้จนทำให้สามารถซื้อขายกันทั่วโลกผ่านเว็บได้อย่างสะดวกสบาย

วันนี้มีแต่คนไม่ฉลาดเท่านั้นที่มัวแต่ชิงดีชิงเด่นให้คนอื่นย่ำแย่ไปเสียก่อน แล้วตัวเองค่อยมาทำงานตามลำพัง ซึ่งก็ทำได้แค่งานเล็กงานน้อยเท่านั้น งานใหญ่ทำไม่ได้เพราะไม่มีเรี่ยวแรง ไม่มีความสามารถที่หลากหลายเพียงพอสำหรับงานใหญ่นั้น ถ้าอยากจะอยู่ร่วมกัน ทำงานร่วมกัน ต้องเริ่มต้นจากการรู้จักฟังกันเสียก่อน แต่วันนี้คนชอบพูดมีมากกว่าคนชอบฟัง ต่างคนต่างพูดโดยนึกว่าคนอื่นจะฟัง แต่จริงๆ แล้วคนอื่นได้ยินเสียง แต่ไม่ได้ฟัง ทำให้แทนที่จะทำงานร่วมกันได้ก็กลายเป็นถ้าฉันอยู่แกต้องไปเท่านั้น

หลายปีมาแล้วที่ไมโครซอฟท์พยายามช่วยพัฒนาการศึกษาโดยค้นหาว่าคนที่มีการศึกษาที่จะประสบความสำเร็จได้ในรอยต่อระหว่างปัจจุบันไปสู่อนาคตนั้นต้องมีความสามารถใดบ้าง มีการระบุความสามารถที่ต้องมีไว้หกเรื่อง ตั้งแต่เรื่องการทำงานอย่างมีกลยุทธ์ ทักษะส่วนบุคคล ไปจนถึงทักษะด้านการทำงานในองค์กรภายใต้ชื่อว่า Microsoft Education Competencies โดยที่มีรายละเอียดว่าความสามารถแต่ละด้านที่ต้องมีนั้น แต่ละคนจะอยู่ในระดับใดบ้าง ตั้งแต่ระดับพื้นฐาน ปานกลาง สูง ไปจนถึงระดับเชี่ยวชาญ ซึ่งนำมาประยุกต์ใช้ในการวางแผนและประเมินการพัฒนาบุคลากรในองค์กรได้เป็นอย่างดี หนึ่งในความสามารถที่ต้องมีคือรู้จักเรียนรู้ที่จะอยู่ร่วมกันได้ ซึ่งรวมความสามารถในการรู้จักฟังเป็นส่วนหนึ่งด้วย

ไมโครซอฟท์บอกว่าถ้าเป็นคนที่รู้จักฟังในระดับพื้นฐานนั้น ต้องยอมเปิดโอกาสคนอื่นพูดโดยใส่ใจที่จะฟัง และจับความได้ว่าเขาพูดอะไรมาบ้าง ซึ่งดูแล้วก็ไม่น่าจะมีใครที่ไม่ยอมเปิดโอกาสให้คนอื่นได้พูดได้จากันบ้าง แต่ลองนึกถึงการกระทืบก่อนถาม หรือด่าก่อนฟัง น่าจะพอเป็นตัวอย่างของคนที่ไร้ความสามารถในระดับพื้นฐานนี้ได้เป็นอย่างดี และคงพอจะรู้ได้ว่าถ้าต้องทำงานกับคนด้อยความสามารถในการฟังในระดับนี้ ต้องระมัดระวังตัวกันอย่างไรบ้าง รวมทั้งน่าจะคิดต่อไปได้ว่า สมควรหรือไม่ที่เราๆ ท่านๆ จะไปร่วมการงานด้วยมากน้อยแค่ไหน

ความสามารถในการฟังในระดับปานกลาง ได้แก่ สามารถฟังอย่างตั้งอกตั้งใจ แม้ว่าสิ่งที่ได้ฟังนั้นจะไม่สอดคล้องกับที่ตนเองคิด ตนเองเชื่อก็ตาม ทนฟังคนบ่น คนโวยวายได้ ไม่ระเบิดอารมณ์ตอบโต้คำที่โวยวายมา แต่ถ้าขัดอกขัดใจมากๆ ก็มีการพูดแทรกบ้างเป็นครั้งเป็นคราว ใครมีคนร่วมงานที่มีความสามารถในการฟังในระดับนี้ก็สบายใจได้ว่าโอกาสที่จะถูกด่าก่อนจะได้พูดนั้นแทบไม่มี แต่อาจรำคาญบ้างที่ถูกแทรกแบบทะลุกลางปล้องอยู่ในบางครั้งบางคราวให้ถือว่าแลกกับการที่เรารู้แน่ๆ ว่าเขาฟังที่เราพูดอยู่อย่างตั้งใจ เพราะถ้าไม่ตั้งใจฟังจริงๆ คงโต้แย้งแทรกมาไม่ได้ทั้งนี้ไม่ได้หมายความว่าสารพัดที่ตอบโต้แทรกมาเป็นระยะๆ นั้นจะใช้ประโยชน์อะไรได้เสมอไป เพราะส่วนใหญ่จะตอบโต้ไปตามวาทะ มากกว่าจะมีการคิดอะไรเป็นเรื่องเป็นราว บ้านเมืองที่ผู้คนนิยมทำงานตามอุปาทานมากกว่าความจริงผู้คนส่วนใหญ่มีความสามารถในการฟังในระดับปานกลางนี้ จึงเป็นปกติที่จะพูดกันรู้เรื่องบ้าง ไม่รู้เรื่องบ้าง

คนที่ผู้คนยอมรับว่าเป็นผู้ฟังที่อดทนและสุภาพนั้นถือว่าเป็นคนที่มีความสามารถในการฟังในระดับสูง จากการที่ประพฤติปฏิบัติอยู่เป็นประจำ จนเป็นที่ประจักษ์แก่ผู้คนรอบตัว คนที่มีความสามารถในระดับสูงนี้คิดทุกครั้งก่อนกล่าวโต้ตอบอะไรออกไป คนที่พูดจะผิดพลาดอะไรไปบ้างก็ไม่แย้งแทรกออกมา แต่รอจนพูดจบแล้วจึงบอกว่าอะไรผิดที่ไหน การพูดจากับคนที่มีความสามารถในระดับนี้กระทำได้ด้วยความสบายใจ เตรียมตัวจะพูดอย่างไร ก็มักได้พูดครบถ้วนตามที่ตระเตรียมมา พูดจากันจนได้ประเด็นสำคัญไม่ยาก คนทุกคนที่ก้าวขึ้นสู่เก้าอี้ผู้บริหาร ต้องมั่นใจตนเองว่ามีความสามารถการในการฟังไม่ต่ำกว่าระดับนี้ ส่วนถ้าขึ้นไปเป็นระดับเชี่ยวชาญจะเป็นคนที่ฟังแล้วสามารถบอกกล่าวประเด็นสำคัญทวนย้อนกลับมาได้ เพื่อให้เราแน่ใจได้ว่าที่เขาฟังกับที่เราพูดนั้นตรงสอดคล้องกัน ขณะที่ฟังเราพูดอยู่นั้นเขาจะแสดงออกให้เราทราบเป็นระยะๆ ว่าเขากำลังฟังอย่างตั้งใจจริงๆ มองตามองหน้าขณะกำลังรับฟัง รวมทั้งสามารถสรุปประเด็นที่ฟังโดยที่ตัวเองไม่ได้เห็นด้วยอย่างสุภาพ ไม่มีการโต้ตอบอย่างเกรี้ยวกราดในประเด็นที่ตนเองไม่เห็นด้วย

ระลึกไว้เสมอว่าคนไม่ฉลาดไม่รู้จักฟัง คนฉลาดเท่านั้นที่รู้จักฟังคนอื่น