คอนเทนต์รายการดี กราฟิกทีวีสำคัญไฉน

กว่าจะออกอากาศอย่างเป็นทางการคงประมาณกลางเดือนมิถุนายน การทยอยเปิดตัวเปิดผังรายการให้ได้เห็นๆ กันคงเป็นความคาดหวังไม่น้อยสำหรับผู้ชมรายการที่หวังว่าจะได้ดูรายการที่มีความหลากหลาย มุมมองการนำเสนอที่ดี การเล่าเรื่องผ่านการลำดับภาพ กระบวนการโพสต์โปรดักชั่นที่ดึงดูดใจตามแต่ละประเภทรายการ

การบริโภคสื่อทีวีสำหรับผู้ชมสมัยนี้คงไม่บริโภคแบบผิวเผินจับจ้องมองเพียงเนื้อหาสาระเป็นสำคัญ ประสบการณ์ของผู้ชม ปรากฏขึ้นจอภาพตั้งแต่วินาทีแรกที่ภาพและเสียงปรากฏขึ้นจอ พร้อมสิ่งที่ผังบนหน้าจออย่างกราฟิกเป็นองค์ประกอบ ไตเติ้ลรายการ เครดิตท้ายรายการ เบรคบัมเปอร์ ตัววิ่งข่าว ฯลฯ ทั้งหมดทั้งปวง สร้างการประมวลผลผ่านสายตาคนดูในเสี้ยววินาที พร้อมกับคำพูดออกมาว่า “กราฟิกช่องนี้ สวยดูดี ไฮโซ” “กราฟิกช่องนี้เชย ดูโบ(ราณ)” แม้จะเป็นการตัดสินที่ผิวเผินผ่านสามัญสำนึกของแต่ละบุคคล แต่ก็มีบางนัยที่สะท้อนความรู้สึกของคนดู บางเว็บบอร์ดถึงกับมีผู้โพสต์ให้ร่วมด้วยช่วยกันโหวตกราฟิกในแต่ละช่องรายการช่องไหนดูดีสุด

คงยากในการปฏิเสธที่จะมองข้ามความสำคัญของการใช้กราฟิกในรายการ แม้ยุคหนึ่งจะเชื่อว่า “Content is the King” แต่สมัยปัจจุบัน “Quality content will be even more important” ด้วยสภาวะการแข่งขันสูง การแข่งขันทั้งเนื้อหารายการ กระบวนการผลิต กราฟิกก็เป็นสิ่งหนึ่งที่ถูกใช้ในการนำเสนอรายการให้ดึงดูด สร้างความสนใจ แม้กราฟิกจะเป็นสื่อที่ทำหน้าที่เสมือนคอนเทนเนอร์ที่บรรจุเนื้อหาหรือข้อความที่จะบอกกับผู้ดูผู้ชม แต่กลับเป็นสิ่งแรกๆ ที่ผู้ชมจำนวนไม่น้อยให้ความสนใจเป็นอันดับแรกๆ แล้วปัจจัยใดบ้างที่กำหนดความสวยงามและสื่อความหมายในกราฟิกรายการโทรทัศน์ไทย

ประการแรก การเลือกใช้เทคโนโลยี สถานีโทรทัศน์ไทยหลายช่องให้ความสำคัญกับการลงทุนซื้อระบบกราฟิกที่มีประสิทธิภาพสูง อาทิ กราฟิกเวอร์ชัลสตูดิโอ การใช้ระบบกราฟิกเชื่อมโยงกับฐานข้อมูลกรมอุตุฯ เพื่อการรายการพยากรณ์อากาศ การสร้างภาพสามมิติประกอบในการรายงานข่าว สัมผัสหน้าจอเพื่อเปลี่ยนข้อมูลกราฟิก วีดิโอวอลล์ นิวส์บาร์ ดูเหมือนจะเป็นสิ่งใหม่และสร้างสีสันไม่น้อยสำหรับผู้ชมรายการ แต่เป็นเพียงบางส่วนของเทคโนโลยีกราฟิกในงานออกอากาศที่ผู้ชมในบ้านเรามีโอกาสสัมผัส ขณะที่เทคโนโลยีเหล่านี้มีความหลายหลากตามประเภทโจทย์รายการที่นำมาใช้และจำกัดวงอยู่เพียงสถานีโทรทัศน์ที่มีงบประมาณมากพอ ที่มีงบประมาณน้อยคงไม่มีโอกาสได้ใช้เทคโนโลยีเหล่านี้ เป็นที่เข้าใจด้วยเชิงเศรษฐศาสตร์รายได้ของสถานีที่ต้องนำงบประมาณไปใช้บริหารงานด้านอื่นๆ ด้วย

ประการที่สอง ในเรื่องของบุคลากร สถานีโทรทัศน์หากมีทีมศิลปกรรมบุคลากรด้านกราฟิกที่มีทักษะ ผลงานจะออกมาเห็นได้ชัดถึงความต่าง ดังนั้นสถานีโทรทัศน์อย่างช่องฟรีทีวีคงไม่เป็นปัญหามากเท่าหากเทียบกับกลุ่มช่องทีวีดาวเทียม หรือเคเบิลทีวี แต่จำนวนทีมศิลปกรรมงานออกแบบกราฟิกก็มีไม่ถึงสิบคนโดยทั่วไปแต่ต้องรับผิดชอบภาระงานกราฟิกในรายการของสถานีทั้งหมด ไม่รวมรายการที่ทางสถานีเปิดให้ผู้ผลิตรายการภายนอกเป็นผู้ผลิต หรือจ้างผลิต หากโจทย์งานออกแบบไม่ซับซ้อนคงไม่มีปัญหา แต่เมื่อใดก็ตามที่เป็นโปรเจกต์งานใหญ่ จำนวนคนในทีมก็มีผลต่อคุณภาพงาน เว้นแต่จะจ้างเป็นเอาท์ซอร์สแทน ในงานศิลปกรรมบุคลากรที่มีทักษะสูงมีอยู่จำกัด ซอฟต์แวร์ที่มีศักยภาพสูงถูกออกแบบมาเฉพาะทางไม่ได้เป็นเครื่องมือที่สถาบันอุดมศึกษาใช้ในการสอน ดังนั้นเมื่อบัณฑิตจบไปเข้าสู่สายงานก็จะต้องเรียนรู้เพิ่มเติมจากการอบรมโดยบริษัทผู้แทนจำหน่าย หรือบุคลากรในองค์กรนั้นๆ ก็ตาม แหล่งความรู้ที่มีให้ศึกษาโดยมากเป็นภาษาอังกฤษดังนั้นทักษะด้านภาษาโดยเฉพาะภาษาอังกฤษจึงเป็นสิ่งสำคัญในการเพิ่มพูนความรู้ในการสร้างทักษะ มูลค่าให้กับตัวเอง ค่าตัวจึงสูงตามไปด้วย ความต้องการแรงงานด้านนี้มีอยู่อย่างต่อเนื่อง และจำกัดในวงแคบๆ

ประการสุดท้าย เวลา งานผลิตรายการโทรทัศน์เป็นงานที่แข่งกับเรื่องของเวลา แม้จะมีเทคโนโลยีที่พร้อม มีบุคลากรที่มีทักษะ แต่หากไม่มีเวลาที่จะดำเนินการผลิตก็เป็นการยากที่จะให้งานออกมาคุณภาพดี สื่อความหมาย งานบางชิ้นมีเวลาไม่ถึงชั่วโมงก่อนออกอากาศ แต่มีความจำเป็นต้องอธิบายผ่านภาพกราฟิกในบางประเด็นที่ภาพและเสียงไม่สามารถอรรถาธิบายได้ คงเป็นอะไรไม่ได้มากไปกว่าการสื่อสารผ่านกราฟิกพอให้ผู้ชมสามารถกรอบภาพแบบรวมๆ สุนทรียศาสตร์เชิงภาพคงไม่สามารถคาดหวังได้

ดังนั้น ไม่ว่าจะเป็นสถานีโทรทัศน์ขนาดใดก็ตาม ฟรีทีวี ดาวเทียม เคเบิล กราฟิกในฐานะของการสื่อสารเชิงภาพ (Visual Communication) สำหรับนักออกแบบแล้ว ควรให้ความสำคัญในหน้าที่ของกราฟิก อันได้แก่ หน้าที่ในการให้ข้อมูล (Informative function) การเลือกดูว่าข้อมูลที่จำกำลังจะนำเสนอมีความสำคัญในการนำกราฟิกมาใช้มากเพียงใด เกินกว่าที่จะใช้ภาพสื่อความหมายได้หรือไม่ และหากใช้ควรเลือกใช้กราฟิกประเภทใดให้เหมาะ เพราะข้อสังเกตบางประการ บ่อยครั้งสำหรับงานออกแบบที่เร่งรีบ การออกแบบมักกระทำในรูปกราฟิกเชิงข้อความ และใส่ข้อมูลเข้าไปเต็มพรึบหน้าจอโทรทัศน์ไปหมด ด้วยความมุ่งหวังที่จะสร้างความสนใจแต่ท้ายที่สุดกลับกลายเป็นสร้างความอึดอัดรบกวนผู้ชมเสียมากกว่า ควรที่จะสอดคล้องกับธรรมชาติของสื่อโทรทัศน์ด้วย

ประการต่อมา ความสวยงาม การประดับตกแต่ง (Decorative function) กราฟิกก็ควรที่สอดคล้องกับแก่นรายการ สอดคล้องกับกลุ่มเป้าหมายผู้ชมรายการ บางครั้งการเสริมกราฟิกที่ไม่เสริมการสื่อความหมายให้กับภาพ ณ เวลานั้นก็ไม่จำเป็น และสำคัญที่สุดก่อนที่ผู้ชมจะเริ่มกวาดสายตาอ่านข้อมูลกราฟิกต้องกระตุ้นให้เกิดความน่าสนใจในตัวกราฟิกผ่านการออกแบบ การแอนิเมทกราฟฟิก โทนสี พื้นผิว แสง เป็นต้น แล้วท้ายที่สุดคือเรื่องของการจัดวางองค์ประกอบข้อมูล จะเห็นว่ามีอยู่ไม่น้อยในช่องรายการโทรทัศน์มีการใส่ข้อมูลเชิงกราฟิกแทรกเต็มไปหมดบนหน้าจอจนคนดูลายตามากไปจนเกิดความลายตา อย่างน้อยที่สุดสำหรับฝ่ายศิลปกรรมควรที่จะสร้างกำหนดทิศทางการอ่านกราฟฟิก ให้ชัดเจน หากเป็นงานแอนิเมชั่นควรที่จะกำหนดจังหวะการเข้าออกของกราฟฟิก การซ้อนภาพกราฟิกกับภาพเคลื่อนไหวควรเสมือนจริง มีความเข้ากัน

สำหรับสื่อมวลชนโทรทัศน์ไทยแล้ว บางช่องบางสถานีก็ให้ความสำคัญกับบทบาทของกราฟิกแต่ก็มีอยู่จำนวนไม่น้อยที่ตระหนักให้ความสำคัญกับกราฟิกในบทบาทการสื่อสารยังน้อยอยู่ ยังคงยึดติดภาพตายตัวเชื่อมั่นในคอนเทนต์ภาพเคลื่อนไหวจากการถ่ายทำและเสียงบรรยายเป็นหลัก แต่ทุกวันนี้แทบทุกวินาทีของรายการโทรทัศน์ไม่ว่าจะแพลตฟอร์มไหนก็ปรากฏกราฟฟิกอยู่ตลอดเวลา แต่ละองค์กรมีปัจจัย แรงผลักดันที่ต่างกัน เทคโนโลยี ระบบกราฟิกเป็นเพียงเครื่องมือสำหรับงานสื่อสารมวลชนที่มีการอัปเดตอยู่ตลอดเวลา องค์กรที่มีความพร้อมกว่าย่อมมีเครื่องมือที่มีศักยภาพและประสิทธิภาพการทำงานที่ดีกว่าแต่พื้นฐานสำคัญอยู่ที่การออกแบบการสื่อสารเชิงภาพ คอนเทนต์ดี แต่กราฟิกหน้าจอไม่สวยไม่ดีคงไม่ต่างจากการซื้อสินค้าใช้สอยบางครั้งผู้ซื้อก็พิจารณาจากบรรจุภัณฑ์เป็นสำคัญหากหน้าที่ของสินค้าและราคาใกล้เคียงกัน