เป็นที่แน่ชัดแล้วว่าชาวนาที่นำข้าวเปลือก เข้าโครงการรับจำนำข้าวของรัฐบาล จะได้รับเงินครบถ้วนทุกราย อย่างน้อยก็รอถึงสิ้นปีนี้
เพราะจำนวนเงินที่รัฐบาลยังค้างชำระชาวนามีสูงถึงแสนล้านบาท โดยตัวเลขล่าสุดจากธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) ระบุว่าเมื่อสิ้นวันที่ 31 มี.ค.ที่ผ่านมา โครงการรับจำนำข้าวของรัฐบาลในปี 2556/57 ซึ่งปิดโครงการไปเมื่อวันที่ 28 ก.พ. มีจำนวนเกษตรกรที่ได้รับใบประทวนทั้งสิ้น 1.53 ล้านราย ปริมาณข้าวเปลือก 11.62 ล้านตัน เป็นจำนวนเงิน 1.9 แสนล้านบาท
ล่าสุด ธ.ก.ส.ได้จ่ายเงินให้เกษตรกรจนถึงวันที่ 31 มี.ค.ที่ผ่านมา 7.44 แสนราย คิดเป็นปริมาณข้าวเปลือก 5.55 ล้านตัน รวมเป็นเงินประมาณ 9.4 หมื่นล้านบาท โดยเป็นจากยอดที่จัดสรรเงินงบประมาณและเงินระบายข้าวจากกระทรวงพาณิชย์ส่งมาชำระหนี้คืน 9.3 หมื่นล้านบาท และ เงินจากกองทุนช่วยเหลือชาวนา 1 พันล้านบาท ซึ่งแสดงให้เห็นว่าชาวนาที่ได้รับความเดือดร้อนจากโครงการรับจำนำมีสูงถึงกว่า 8 แสนรายทั่วประเทศ คิดเป็นเงินที่ยังค้างชำระรวมประมาณ 1 แสนล้านบาท
ขณะนี้เราไม่รู้ว่าผลกระทบที่เกิดขึ้น จากการดำรงชีวิตของชาวนาที่ยังไม่ได้รับเงินจำนำข้าวเป็นอย่างไร ในแต่ละครอบครัว ซึ่งเท่าที่เป็นข่าวให้รับรู้กันทั่วไปก็มักจะเกิดจากครอบครัวที่มีปัญหามากถึงขั้นฆ่าตัวตาย หรือ มีปัญหาอย่างรุนแรงเท่านั้น อย่างไรก็ตาม เราเชื่อว่าผลกระทบที่เกิดขึ้นนั้นยากที่จะประเมินได้ เพราะจำนวนครัวเรือนของชาวนากระจายอยู่ทั่วประเทศและยังรอความหวังว่ารัฐบาลจะหาเงินมาจ่ายได้ในเร็ววัน ซึ่งจากการชี้แจงของธ.ก.ส.ก็เป็นที่แน่ชัดว่าจะได้เงินอย่างเร็วที่สุดทุกรายภายในสิ้นปีนี้
แต่การใช้หนี้จำนำข้าวให้กับชาวนาทุกรายนั้น กลับมีเงื่อนไขว่ารัฐบาลโดยกระทรวงพาณิชย์ จะต้องเร่งระบายข้าวให้เร็วที่สุดและส่งเงินให้ธ.ก.ส.เพื่อนำไปจ่ายชาวนา อีกทั้งจะต้องมีการตั้งรัฐบาลใหม่ให้ได้โดยเร็วที่สุด ซึ่งหากความขัดแย้งทางการเมืองยังยืดเยื้อต่อไปถึงสิ้นปี ปัญหาของการรับจำนำข้าวก็ยิ่งมีมากขึ้น อย่างไรก็ตาม หากพิจารณาสิ่งที่เกิดขึ้นจากโครงการรับจำนำข้าว ทั้งผลดำเนินการและปัญหาการค้างจ่ายชาวนานับแสนล้าน ก็แสดงให้เห็นว่าโครงการรับจำนำของรัฐบาลล้มเหลวโดยสิ้นเชิง
คำถามที่เกิดขึ้นคือความเดือดร้อนที่เกิดขึ้นกับชาวนาในขณะนี้ใครรับผิดชอบ เพราะดูเหมือนว่าเป็นปัญหาที่เกิดขึ้นท่ามกลางความขัดแย้งทางการเมือง โดยฝ่ายที่ต่อต้านรัฐบาลเห็นว่าเป็นความล้มเหลวของการบริหารงานของรัฐบาล ทั้งเรื่องการทุจริตและความไร้ประสิทธิภาพการบริหารงาน ในขณะที่รัฐบาลกล่าวโทษว่าปัญหาที่เกิดขึ้นทั้งหมดล้วนแล้วแต่มาจากการชุมนุมประท้วงและไม่เคารพกติกา ซึ่งก็หมายความว่าขณะนี้หาคนรับผิดชอบกับสถานการณ์ที่เกิดขึ้นไม่ได้ นอกจากการซื้อเวลาและกล่าวโทษกันไปมาว่าเป็นต้นเหตุของปัญหาทั้งปวง
ขณะนี้ดูเหมือนว่าประเด็นความเดือดร้อนของชาวนาได้ลดระดับลง ซึ่งอาจเป็นข้อจำกัดของชาวนาเองที่ต้องทนกับสภาพความเดือดร้อนที่เกิดขึ้น และชาวนาโดยธรรมชาติมักจะมีข้อจำกัดของการรวมตัวเรียกร้องกับรัฐบาลอยู่แล้ว แต่ไม่ใช่ว่าปัญหาได้รับการแก้ไขให้ดีขึ้น หากประเมินจากเงินที่ติดค้างชำระโครงการรับจำนำ เราเห็นว่าขณะนี้ชาวนากำลังเผชิญกับภาวะอันเลวร้ายอย่างยิ่งกับโครงการนี้ นอกจากความเดือดในการดำรงชีวิตแล้ว ชาวนากำลังถูกทอดทิ้งให้เผชิญกับชะตากรรม ในขณะเดียวกันก็ถูกการเมืองนำไปใช้เป็นเหยื่อทางการเมืองชิ้นโต
