คิดยามยุ่ง

คนที่คิดได้ดีในยามยุ่งหลายคนกลายเป็นคนสำคัญของโลก ที่สร้างการเปลี่ยนแปลงใหญ่ๆ กับวิถีชีวิตของมนุษย์มาแล้วหลายอย่าง ซึ่งมีคนหนึ่งที่ฝรั่งเชื่อกันว่าเป็นคนที่คิดเก่งในยามที่โลกดูสับสนในวันนี้ คนนี้จะเปลี่ยนแปลงวิธีการใช้พลังงานและการเดินทางของผู้คนในทำนองเดียวกับที่เคยมีคนคิดเก่งหลายคนได้ช่วยกันเปลี่ยนแปลงวิธีการใช้ข้อมูลและสารสนเทศของผู้คนทั่วโลกมาแล้ว

คนที่ว่านี้คือ Elon Musk ผู้คิดค้นวิธีใช้เชื้อเพลิงใหม่สำหรับการเดินทางในอวกาศ ที่ทำให้มีโอกาสที่จะเดินทางไปและกลับจากดาวอังคารได้ จากเดิมที่ไปแล้วต้องไปอยู่ที่ดาวอังคารกันเลย เพราะไม่มีเชื้อเพลิงจะกลับ จรวดที่ใช้ขับเคลื่อนยานอวกาศก็ใช้ได้ครั้งเดียว ใช้ซ้ำไม่ได้ จึงมีคนสนใจว่าคนนี้คิดเรื่องยากๆ ในยามที่โลกกำลังยุ่งๆ อยู่กับหลายอย่างนี้ได้อย่างไร คิดได้แม้ขณะนั้นเศรษฐกิจของฝรั่งก็ไม่ค่อยจะดีนัก ตอนนั้นการเมืองก็ถือว่าวุ่นๆ ในมาตรฐานของฝรั่ง คำตอบของเขาน่าจะมีประโยชน์สำหรับเราบ้างในวันนี้

การคิดของ Elon Musk สรุปง่ายๆ ว่ามีห้าขั้นตอน นึกให้ได้ แยกแก่นให้ออก ดัดแปลงให้เป็น วิเคราะห์ให้กระจ่าง และอธิบายให้รู้เรื่อง ซึ่งก็ดูเหมือนที่เราท่านใช้คิดกันอยู่ทุกวันนี้ เพียงแต่เราท่านมักคิดกันไม่ต่อเนื่องครบห้าขั้นตอนเหมือนที่บอกไว้ จะคิดเรื่องไหนต้องนึกเรื่องนั้นให้ไกลที่สุดเท่าที่จะทำได้ เขาไม่ได้นึกแค่มีจรวดส่งดาวเทียมที่นำกลับมาใช้ใหม่ได้ แต่เขาคิดไกลไปถึงดาวอังคาร ซึ่งถ้าคิดวิธีไปถึงดาวอังคารได้ จะไปแค่ส่งดาวเทียมได้ย่อมใช่เรื่องยากอีกต่อไป

นึกให้ไกลกว่าความยุ่งยากที่ล้อมรอบตัว อย่ายอมให้ความยุ่งยากเหล่านั้นเป็นกำแพงกั้นความคิดของเราไว้ อย่าจำนนว่าไม่รู้จะคิดไปทำไมเพียงเพราะถูกล้อมด้วยความยุ่งยากที่ไม่เป็นประโยชน์ต่อความเจริญก้าวหน้า อย่ากลัวที่จะนึกถึงเรื่องที่หลายคนคิดว่าเป็นไปไม่ได้ อย่าติดอยู่กับกับดักแห่งความต่อเนื่อง ระลึกไว้ว่าเวลาที่จะนึกไปไกลได้ดีที่สุดนั้นกลับไม่ใช่เวลาที่กำลังอยู่ความสบายสารพัด เวลาอยู่ท่ามกลางความลำบากต่างหากที่จะทำให้นึกได้ไกลกว่า เราจึงได้พบความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีหลายอย่างเกิดขึ้นในยามสงคราม เราได้เห็นวิธีการใช้พลังงานใหม่ที่มีประสิทธิภาพอย่างที่ไม่เคยมีมาก่อนในวันที่โลกกำลังยุ่งอยู่กับสารพัดภัยพิบัติจากสภาวะโลกร้อน ดังนั้น ถ้าวันนี้บ้านเรายุ่งนักหนา วันนี้คือวันที่เหมาะสมที่สุดที่จะนึกไปข้างหน้าให้ไกลที่สุด แต่เน้นว่าต้องนึกไปไกลจนหลุดพ้นกับดักแห่งความต่อเนื่องให้ได้

คนเก่งมีความสามารถสำคัญอยู่อย่างหนึ่ง คือสามารถแยกแยะเรื่องใหญ่ออกจากเรื่องเล็กๆ จำนวนมากๆ ได้ แยกเรื่องที่เป็นแก่นสารออกจากเรื่องที่ไม่มีสาระได้ คนเก่งกับคนไม่เก่งเห็นได้ชัดในยามที่ต้องแยกแยะว่าเรื่องใดควรเร่งรีบจัดการให้เสร็จไปก่อน เรื่องใดที่รอได้ คนไม่เก่งจะทำให้ทุกเรื่องรอบตัวเหมือนกับการไล่ดับไฟ มีไฟตรงไหนก็วิ่งไปดับตรงนั้น ดับไฟกองเล็กใกล้ตัว แต่ไฟกองใหญ่ไกลตัวปล่อยทิ้งไว้ เรื่องเล็กแซงเรื่องใหญ่ได้เสมอสำหรับคนไม่เก่ง ดังนั้น เมื่อนึกออกแล้วว่าวันหน้าจะมีอะไรที่เป็นโอกาสกับหน้าที่การงานของเรา ก็คิดแยกแยะว่าเรื่องที่นึกได้ในวันหน้านั้น แก่นสารจริงๆ คืออะไร แก่นสารนั้นเกี่ยวข้องกับเรื่องที่เรานึกได้อย่างไร แก่นหรือเรื่องใหญ่นั้นสัมพันธ์กับเรื่องอื่นอย่างไรในการทำให้เรื่องที่เรานึกได้นั้นกลายเป็นความจริง

นึกถึงการเดินทางไปกลับระหว่างโลกกับดาวอังคาร นึกถึงจรวดที่สามารถนำกลับมาใช้ใหม่ได้ นึกถึงจรวดที่สามารถเติมเชื้อเพลิงได้ที่ดาวอังคาร แก่นสาระในเรื่องที่นึกได้นี้คือเชื้อเพลิงที่มีที่ดาวอังคารที่สามารถเติมจรวดที่ส่งไปได้ ความสัมพันธ์ระหว่างเรื่องเล็กกับเรื่องใหญ่คือดาวอังคารมีก๊าซหลายอย่างที่ใช้เป็นเชื้อเพลิงได้ แต่ต้องใส่ใจเฉพาะเรื่องใหญ่ที่ต้องเป็นเชื้อเพลิงที่หาได้ในโลกนี้ด้วย เพราะต้องใช้เติมตอนออกเดินทางจากโลก ถ้ามัวแต่สนใจสารพัดก๊าซที่มีอยู่เยอะแยะที่ดาวอังคาร แล้วไล่ไปทีละตัวสองตัวว่าตัวไหนประสิทธิภาพดีไม่ดี ปลอดภัยหรือไม่ปลอดภัย เรื่องเล็กก็บังเรื่องใหญ่ คิดเรื่องเล็กได้ว่าเชื้อเหลิงตัวไหนดีที่สุดที่ดาวอังคาร แต่หาเชื้อเพลิงนั้นในโลกนี้ไม่ได้ ก็ต้องขยายไปคิดที่จะใช้เชื้อเพลิงสองระบบ เหมือนรถยนต์ไฮบริด เหมือนรถใช้ทั้งก๊าซ ใช้ทั้งน้ำมัน ซึ่งรู้กันอยู่ว่าซับซ้อนกว่ารถที่ใช้เชื้อเพลิงอย่างใดอย่างหนึ่ง

การคิดยามยุ่งจึงต้องมีขั้นตอนในการแยกแยะแก่นสาระ ออกจากเรื่องเล็กเรื่องน้อยให้ได้ ถ้ายังคิดวนไปวนมาว่าจะเลือกก่อน จะปฏิรูปก่อน ก็จะติดกับอยู่กับเรื่องเล็กเรื่องน้อย หมดพลังความคิดไปกับเรื่องเล็ก จนไม่มีแรงไปคิดเรื่องใหญ่ พลังความคิดของคนเรานั้นไม่ได้มีอยู่อย่างไม่จำกัด เอาพลังความคิดที่มีอย่างจำกัดนี้ไปใช้กับเรื่องไร้สาระในแต่ละวัน เราก็ไม่เหลือพลังความคิดไปใช้กับเรื่องที่จะเป็นโอกาสในอนาคต อยากคิดได้เหมือนคนที่สามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ดีให้กับโลกของเราได้ ต้องรู้จักแยกแยะเรื่องใหญ่ที่สำคัญกับอนาคต กับเรื่องเล็กที่หยุมหยิมในวันนี้วันหน้าให้ได้