เชียงใหม่มาไกลเกินกว่าจะคิดแยกประเทศ

(เขาห้ามใช้คำว่าปัญญาอ่อน ก็เลยต้องเปลี่ยนคำนะครับ) แต่ผมกลับพบว่าเพื่อนฝูงจำนวนหนึ่งไถ่ถามมาอย่างจริงจัง จนน่าตกใจว่าทำไมคนจำนวนหนึ่งถึงคิดและเชื่อกันในเรื่องนี้กันไปได้

อาจารย์สมชาย ปรีชาศิลปกุล อาจารย์ประจำคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และนักวิชาการหลายคนก็ได้เขียนบทความ/แถลงการณ์ชี้แจงอย่างชัดเจนแล้วว่า “สปป.ล้านนา” ก็คือ "สมัชชาปกป้องประชาธิปไตย (แห่ง) ล้านนา" ซึ่งจัดตั้งขึ้นโดยปัญญาชน นักดนตรีพื้นบ้าน และพลเมืองธรรมดาของเชียงใหม่ หลังจากที่ได้รับฟังการอภิปรายของนักวิชาการผู้ก่อตั้ง "สมัชชาปกป้องประชาธิปไตย (สปป.)" พวกเขาเห็นด้วยในหลักการของ สปป.กรุงเทพฯ และเห็นว่าควรจะมีกลุ่มคนที่ทำหน้าที่ปกป้องประชาธิปไตยเช่นเดียวกันที่เชียงใหม่ด้วย

เรื่องก็มีอยู่เท่านี้เอง

แต่น่าประหลาดใจครับ ที่มีผู้คนเชื่อหรือพยายามจะทำให้คนอื่นเชื่อ คำถามคือเพราะอะไร/ทำไมคนกลุ่มนี้ถึงเชื่อเช่นนั้น

แน่นอนว่า การจุดประเด็นนี้เริ่มจากความตั้งใจจะ “บิดเบือน” เพื่อหวังผลทางการเมือง ไม่ว่าจะทำให้เกิดความชอบธรรมในการเคลื่อนไหวทางกำลังได้ง่ายมากขึ้น ขณะเดียวกันก็สามารถใช้ประเด็นนี้กดดันรักษาการนายกรัฐมนตรีได้อย่างมีน้ำหนักทีเดียว

แต่ประเด็นนี้จะมีผลทางการเมืองได้ ก็ต่อเมื่อมีผลทำให้เกิดความ “กังวลรวมหมู่” (Collective Anxiety) ว่าประเทศไทยกำลังถูกแบ่งแยกแล้ว เพราะความ “กังวลรวมหมู่” จะเปิดโอกาสให้แก่การเคลื่อนไหวทางการเมืองของกลุ่มตรงกันข้ามหรือกลุ่มคนที่จะ “ต่อสู้” ไม่ให้มีการแยกแผ่นดิน

ความ “กังวลรวมหมู่” นี้มีพื้นฐานที่สำคัญมาจากกระบวนการสร้าง "รัฐ-สมบูรณาญาสิทธิราชย์-ชาติ" ของสังคมไทย เพราะในการสร้างรัฐและชาติของสังคมการเมืองไทยเป็นการหลอมรวม “รัฐ” กับ “ชาติ” เข้าด้วยกัน ดังนั้น อำนาจรัฐจึงเป็นส่วนเดียวกันกับสำนึกแห่งความเป็น “ชาติ” อำนาจรัฐจะต้องเป็นหนึ่งเดียวเท่านั้นเพื่อทำหน้าที่รักษาชาติ

ดังนั้น คนไทยส่วนใหญ่จึงไม่เกิดความ “กังวลรวมหมู่” มากเท่า หากมีความขัดแย้งทางการเมืองและต่อสู้กันเพื่อจะเข้าไปสู่การใช้อำนาจรัฐหนึ่งเดียวนี้ เพราะการต่อสู้แยกชิงอำนาจรัฐที่ศูนย์กลางนี้ไม่ได้ทำลาย "ชาติ" แต่หากแยกประเทศหมายความว่าแยกอำนาจรัฐและแยกชาติพร้อมกันไปด้วย

จึงไม่น่าแปลกใจ ที่กลุ่ม กปปส. จะไม่ได้ทำให้เกิดความ “กังวลรวมหมู่” เท่ากับป้าย สปป.ล้านนา เพราะกลุ่มกปปส. มุ่งเน้นการชิงอำนาจที่ส่วนกลาง แต่ป้าย สปป.ล้านนาถูกคิดไปถึงการแยกชาติออกไป

แม้แต่ในสมัยจารีต ช่วงเวลา 417 ปีของราชอาณาจักรอยุธยานั้นการแย่งชิงราชสมบัติเป็นเรื่องปรกติ เพราะผู้ที่แย่งชิงได้ก็นั่งอยู่ในศูนย์กลางอำนาจรัฐแบบเดิม แต่พระเจ้าตากสินที่เป็นคนธรรมดาไม่ใช่เชื้อสายขุนนางเก่าปลายอยุธยาไม่รู้ทำเนียมของระบบราชการอยุธยาจึงเปลี่ยนแปลงอำนาจรัฐและการใช้อำนาจรัฐตามความต้องการตนเอง ส่งผลให้เกิดการรัฐประหารยึดอำนาจรัฐโดยกลุ่มเชื้อสายขุนนางอยุธยา เพื่อหวนกลับมาสู่การรื้อฟื้นรัฐรูปแบบเดียวกันกับราชอาณาจักรแบบอยุธยา

อำนาจรัฐที่แต่งงานกับชาติถูกบัญญัติไว้อย่างมั่นคงในรัฐธรรมนูญว่าเป็น “รัฐเดี่ยวแบ่งแยกไม่ได้” และถูกฝังได้ถูกใช้ไปในการปฏิเสธการปกครองท้องถิ่นอย่างมีอิสระสัมพัทธ์ (Relative Autonomy) มาโดยตลอด ทั้งๆ ที่การปกครองตนเองของท้องถิ่นไม่ได้เป็นการแบ่งแยกอำนาจรัฐและทำลายชาติแต่ประการใด

ในความเป็นจริงแล้ว เชียงใหม่หรือเมือง/จังหวัดในพื้นที่ที่เดิมเคยเรียกว่า “ล้านนา” ก็ผ่านพัฒนาการทางสังคมเศรษฐกิจมาไกลเกินกว่าที่จะคิดแยกประเทศแล้ว ระบบเศรษฐกิจผูกสัมพันธ์อยู่กับส่วนกลางอย่างไม่มีทางแยกออก ระบบสังคมและวัฒนธรรมก็ล้วนแล้วแต่เดินตามทางส่วนกลางอย่างเป็นเนื้อเดียวกัน ดังนั้น คนที่คิดว่าเชียงใหม่จะแยกประเทศจึงไร้สาระโดยสิ้นเชิง เพราะถูกกำหนดให้เกิดความกังวลอย่างที่ตนเองก็ไม่เข้าใจต้นสายปลายเหตุ

ปัญหาสำคัญในวันนี้ ก็คือ การทำให้เกิดระบบการปกครองที่ไม่รวมศูนย์อยู่ที่ส่วนกลาง เพื่อที่จะทำให้ทรัพยากรทั้งหลายกระจายลงไปสู่การเมืองในระดับท้องถิ่นให้มากขึ้น การกระจายอำนาจและกระจายการตัดสินใจใช้ทรัพยากรสู่ท้องถิ่นจะทำให้ความขัดแย้งที่เกิดขึ้นเพราะทุกฝ่ายต้องมุ่งเข้าไปแย่งชิงกันตรงส่วนกลางนั้นลดลง ซึ่งกระบวนการกระจายอำนาจในการใช้ทรัพยากรเช่นนี้จะทำให้ความขัดแย้งระหว่างเสื้อสีต่างๆ ลดลงทันที

แต่การปกครองแบบกระจายอำนาจจะเกิดขึ้นไม่ได้ หากสังคมไทยไม่พยายามทำความเข้าใจในประเด็นของอำนาจรัฐกับชาติ เพราะการกระจายอำนาจรัฐไม่ใช่การทำลายชาติ หากเชียงใหม่สามารถแบ่งสรรทรัพยากรจากส่วนกลางมาสู่การตัดสินใจเองได้มากขึ้น คนเชียงใหม่ก็จะรู้สึกผูกพันกับ “ชาติ” ที่ให้ความหวังแก่เขามากกว่าอย่างแน่นอน

ความ “กังวลรวมหมู่” เรื่องการแยกประเทศกลับจะทำให้เกิดกระแสดึงการกระจายอำนาจให้กลับไปกระชับอยู่ที่ส่วนกลาง ซึ่งจะนำไปสู่ความขัดแย้งที่ส่วนกลางรุนแรงมากขึ้น

ผมเสนอว่ากองทัพควรจะถอนฟ้องพลเมืองชาวเชียงใหม่ด้วยข้อหา “แบ่งแยกประเทศ” และขอโทษประชาชนเสีย เพื่อที่จะทำให้เรื่องไม่เป็นเรื่องนี้สงบลงไป ขณะเดียวกันแกนนำเสื้อแดงบางคนที่ชอบพูดโดยยังไม่รู้เหนือรู้ใต้ก็ควรคิดก่อนพูดได้แล้ว

เชียงใหม่มาไกลเกินกว่าที่จะคิดแบ่งแยกประเทศ แต่เชียงใหม่ต้องการการปกครองที่เป็นอิสระโดยสัมพัทธ์จากรัฐส่วนกลางครับ