"กระต่ายกับเต่า" และ "คนข่าว" ในยุคดิจิทัล

ที่อาศัยร่วมกันอยู่ในผืนป่าที่เงียบสงบแห่งนั้นมาเป็นระยะเวลานานและเหตุการณ์จะยังคงเป็นเช่นนี้ตลอดไป หากไม่บังเอิญมีกระต่ายจอมทรนงตัวหนึ่งเกิดนึกสนุกไปท้าทายเจ้าเต่าให้วิ่งแข่ง และท้ายที่สุดก็ได้กลายเป็นตำนานที่เล่าขานเกี่ยวกับ “ชัยชนะของเต่า” และ “ความพ่ายแพ้ของกระต่าย” มาหลายยุคสมัย

โลกของนิทานอะไรก็ย่อมเกิดขึ้นได้ แม้เจ้าเต่าจะคลานต้วมเตี้ยมอย่างช้าๆ ก็สามารถเอาชนะกระต่ายที่แสนปราดเปรียวว่องไวได้ (ภายใต้เงื่อนไขที่เจ้ากระต่ายประมาทและเผลอหลับนานไปเท่านั้น) แต่ในโลกความจริงโดยเฉพาะใน “ยุคดิจิทัล” หรือ “ยุคสื่อสังคมออนไลน์” ที่มีการพัฒนานวัตกรรมและเทคโนโลยีการสื่อสารเป็นจำนวนมาก ไม่ว่าจะเป็นสื่อใหม่ (new media) เช่น สมาร์ทโฟน โน๊ตบุ๊ค และแท็บเล็ต หรือ สื่อสังคมออนไลน์ (social media) เช่น เฟซบุ๊ค (Facebook) ทวิตเตอร์ (twitter) ไลน์ (line) ด้วยคุณสมบัติที่“เร็ว แรง และสื่อสารแบบทันทีทันใด (interactive) โดยไม่จำกัดเวลาและสถานที่” ได้ส่งผลกระทบต่อการเปลี่ยนแปลงภูมิทัศน์สื่อ (media landscape) ให้มีการปรับเปลี่ยนไปรูปแบบและวิธีการสื่อสารที่แตกต่างไปจากเดิม เพื่อให้สอดคล้องกับพฤติกรรมผู้บริโภคในยุคปัจจุบัน

อาจกล่าวได้ว่า กระต่ายในยุคดิจิทัล ซึ่งเปรียบได้กับสื่อใหม่ (new media) กำลังส่งสัญญาณ ท้าทายเจ้าเต่าในยุคอนาล็อก หรือ สื่อเก่า (tradition media) เพื่อเข้ามาร่วมแข่งขันกันอีกครั้ง และจากสถานการณ์ที่ผ่านมาพบว่า การแข่งขันครั้งนี้เจ้ากระต่ายไอทีน่าจะเป็นฝ่ายวิ่งนำไปไกล ดังจะเห็นได้จากการวิเคราะห์ของ นายอีริค บีเยอราเกอร์ ประธานการประชุมบรรณาธิการสื่อสิ่งพิมพ์โลก (World Editors Forum) ที่กล่าวถึง 5 เทรนด์หลัก ที่กำลังขับเคลื่อนห้องข่าวในยุคดิจิทัล (www.bangkokbiznews.com) อันประกอบด้วย

1.การเข้ามาของเทคโนโลยีเคลื่อนที่ทั้งสมาร์ทโฟน แท็บเล็ตที่มียอดจำหน่ายสูงมาก และได้รับการตอบรับจากคนรุ่นใหม่ส่งผลต่อเนื่องถึงพฤติกรรมที่ทำให้การอ่านหนังสือพิมพ์ที่เป็นตัวเล่มลดลง และเสพคอนเทนต์จากมือถือมากขึ้น

2.กระแสการใช้โซเชียล มีเดีย ทำให้คนหนุ่มสาวหันไปหาข้อมูลจากช่องทางเหล่านี้เพิ่ม และเริ่มมีผู้เข้ามาทวีตข่าวสารจากช่องทางดังกล่าวเพิ่มขึ้นเช่นกัน

3.แวดวงของสื่อเริ่มปรับตัวด้วยการเล่าเรื่องราวข่าวสารต่างๆ อย่างมีนวัตกรรม (Innovation Storytelling) เช่น เดอะ นิวยอร์ก ไทมส์ เริ่มใช้วิธีการใหม่ๆ รายงานเรื่องราวในรูปแบบที่ดึงความสนใจของคนบนโลกดิจิทัลได้มากขึ้น

4.เทรนด์การใช้ข้อมูลมาวิเคราะห์เพื่อดูการปฏิสัมพันธ์ของผู้คนและนำมาปรับปรุงวิธีการเสนอข่าวสาร

5.เทรนด์ของคอนเทนต์ดิจิทัลที่ต้องจ่ายเงิน ที่จะเป็นอนาคตและความอยู่รอดของธุรกิจสื่อที่กำลังเกิดขึ้น

จากแนวคิดของสำนักโตรอนโต หรือเป็นที่รู้จักในชื่อ “ทฤษฎีเทคโนโลยีการสื่อสารเป็นตัวกำหนด” (Technology Determinism) ได้ให้คำตอบของเทรนด์ดังกล่าวว่า “นวัตกรรมและเทคโนโลยีการสื่อสาร เช่น สมาร์ทโฟน โน๊ตบุ๊ค แท็บเล็ต เป็นเสมือนตัวแปรต้นที่เข้าไปกำหนดการสื่อสารและประสบการณ์ของมนุษย์” ดังนั้น เมื่อไรก็ตามที่เทคโนโลยีสื่อสารเปลี่ยนแปลงย่อมส่งผลกระทบทั้งในระดับบุคคล สถาบัน และสังคม ยกตัวอย่างเช่น ผู้บริโภคในยุคดิจิทัลได้กลายเป็นผู้รับสารแบบกระตือรือร้น (active) มีพลังอำนาจในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร และสามารถเป็นผู้ส่งสาร หรือ นักข่าวพลเมือง (citizen reporter) ได้ในยุคปัจจุบัน

ในขณะเดียวกัน แนวคิดและทฤษฎีที่มุ่งอธิบายสื่อเก่า (tradition media) เช่น ทฤษฎีการไหลของข่าวสาร (Information Flow) ทฤษฎีเข็มฉีดยา (Hypodermic Needle) ทฤษฎีการไหลของข่าวสารสองขั้นตอน (Two step Information flow) ที่ให้อำนาจและความสำคัญกับผู้ส่งสาร หรือ นักข่าว ก็ไม่สามารถอธิบายปรากฏการณ์สังคมและพฤติกรรมผู้บริโภคได้อย่างถูกต้องแม่นยำอีกต่อไป ส่งผลให้แนวคิดและทฤษฎีที่ใช้อธิบายสื่อเก่าค่อยๆ ลดบทบาทและความสำคัญในการอธิบายปรากฏการณ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้นในแวดวงสื่อสารมวลชน

การแข่งขันเมื่อได้ดำเนินมาระยะเวลาหนึ่ง นักสื่อสารมวลชนและผู้เกี่ยวข้องในแวดวงการสื่อสารคงจะเรียนรู้และเข้าใจสัญญาณแห่งความพ่ายแพ้ หากยืนกรานที่จะแข่งขันกันด้วยรูปแบบและวิธีการแบบ “เต่าอนาล็อก” ที่มีคุณลักษณะเชื่องช้า ต่อเนื่อง และค่อยเป็นค่อยไป จึงได้ปรับตัวและเปลี่ยนแปลงมาเป็น “กระต่ายดิจิทัล” ด้วยวิธีการหลอมรวมสื่อ (convergence media) และมุ่งเน้นการนำเสนอข่าวที่รวดเร็ว รอบรู้ และรอบด้าน ผ่านนวัตกรรมและเทคโนโลยีการสื่อสาร เพื่อส่งสารได้รวดเร็วและหลากหลายช่องทางมากยิ่งขึ้น

เพราะทุกคนต่างรู้ดีว่า หากนักข่าวและผู้ที่เกี่ยวข้องในแวดวงสื่อสารมวลชนยังไม่ตระหนักถึงความสำคัญในการปรับตัวเพื่อรับมือกับการเปลี่ยนแปลงดังกล่าว การแข่งขันก็อาจจบลงด้วยความพ่ายแพ้กระต่ายดิจิทัลที่วิ่งไปข้างหน้าอย่างรวดเร็วตลอด 24 ชั่วโมง โดยไม่หยุดพักผ่อนด้วยความประมาทเหมือนดังเช่นกระต่ายในนิทานอีสป