ไทยใต้ภาวะฉวัดเฉวียนคมเขี้ยวมังกร

โดยเฉพาะทั้งการขยายความร่วมมือด้านซื้อสินค้าเกษตรและอนาคตของการเชื่อมต่อทางราง อย่างไรก็ตาม สิ่งที่ดีต่อไทยโดยรวมเช่นนี้ ผ่านการคำนวณของจีนในระดับมหายุทธศาสตร์มาหมดแล้ว ไม่ใช่แค่การกระชับความสัมพันธ์ไทยจีนให้แน่นแฟ้นและหล่อเลี้ยงบำรุงจีนตอนใต้ตามสร้อยสายไข่มุกทางยุทธศาสตร์ (String of Pearl) มากขึ้นเท่านั้น แต่เป็นการแข่งกับสหรัฐ ฯ ในยามที่จีนกำลังเพลี่ยงพล้ำในเกมแห่งเอเชียแปซิฟิก

มีผู้ประเมินว่าอาเซียนปัจจุบันแบ่งออกเป็นสองแคมป์ คือ อาเซียนบกและอาเซียนน้ำ จีนมีอิทธิพลเหนือประเทศอาเซียนบนบก คือพวก CLMV ซึ่งมาเข้าร่วมสมาคมอาเซียนทีหลัง ขณะที่ประเทศที่อยู่ในทะเลเช่น อินโดนีเซีย สิงคโปร์ บรูไน และฟิลิปปินส์ นั้น สหรัฐ ฯ มีอิทธิพลเหลื่อมกว่าจีนอยู่ไม่น้อย ส่วนไทยซึ่งมีที่ตั้งติดต่อกับประเทศบกและน้ำนั้นก้ำกึ่งกันด้วยความเป็นมิตรที่ดีกับทุกมหาอำนาจ สภาวะเช่นนี้หากเป็นยามปกติก็อาจไม่ใคร่ดึงดูดภมรซักเท่าไหร่เพราะถือเป็น "ของตาย" ที่พอมองข้ามได้ แต่ในภาวะวิกฤติประเทศอย่างนี้กลับมีความสำคัญ เพราะลักษณะพิเศษ (Uniqueness) บางประการ และไทยอาจสามารถต่อระยะอิทธิพลจีนในอาเซียนได้มากกว่ามาเลเซียที่อาจส่งผลดีต่อประโยชน์จีนในเชิงทวิภาคีมากกว่าประโยชน์จีนในเชิงอาเซียนโดยรวม

แม้ว่าสหรัฐ ฯ จะซวดเซอย่างหนักจากกรณีทะเลาะกันโดยจุดไฟเผาบ้านเมืองเล่นของสองพรรคใหญ่ แต่อิทธิพลของลุงแซมในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ไม่เคยลด ปัจจุบันอเมริกาเพิ่มการรุกหนักขึ้นเพื่อช่วงชิงตลาดใหม่ในพม่าและกัมพูชา ขยายอิทธิพลเพิ่มในอินโดนีเซีย ทั้งยังจะเล่นแรงขึ้นด้วยการตอกลิ่มความขัดแย้งทะเลจีนใต้ที่ปลุกให้อาเซียนผนึกกำลังต้านจีน ประเด็นหลังนี้กระทบต่อรัฐบาลปักกิ่งอย่างมาก เพราะอาเซียนก็ให้น้ำหนักต่อแนวคิดของสหรัฐ ฯ ไม่น้อย เนื่องจากจีนเองก็ทำตัวให้เป็นปัญหาจากการงอนกับฟิลิปปินส์ ตราบใดที่ภาวะนี้ยังไม่สิ้นสุดอาเซียนก็ไม่อาจวางใจจีนจนเกินไป แต่จะสิ้นสุดยังไงจีนเองก็ยังหาทางออกไม่ได้ เพราะไม่ใช่แค่อธิปไตยของจีนที่ค้ำศักดิ์ศรีจีนอยู่ แต่รวมถึงโอกาสของการขยายแสนยานุภาพทางทหารของจีนในพื้นที่ซึ่งก็กำลังแข่งกับอเมริกาอีกนั่นแหละด้วย

จีนจึงต้องผ่อนปรนกับอาเซียนในประเด็นทะเลจีนใต้มากขึ้น ยุทธศาสตร์ของจีนคือต้องรุกด้วยการทูตทวิภาคี ไม่ใช่ให้ประเทศเล็กรวมตัวไล่ทุบตนได้ กลยุทธ์นี้ใช้มานานจนดูธรรมดาไป ที่เหนือชั้นไปกว่านั้นคือต้องต่อยอดแนวทางนี้ให้จีนผงาดเหนืออาเซียนโดยรวมให้ได้ นั่นคือเกมที่กำลังจะเล่น โดยถอยก้าวหนึ่งทางการทูตด้วยการยืนยันจะแสวงหาทางออกโดยสันติวิธีต่อกรณีนี้ แต่ขณะเดียวกันก็เอื้อประโยชน์กับมาเลเซียและบรูไนจนทั้งคู่ไม่อาจประสานความเป็นหนึ่งเดียวกับฟิลิปปินส์ได้ นี่เป็นการจำกัดขีดความสามารถสูงสุดของอาเซียน แต่ขณะเดียวกันจีนต้องมุ่งหน้าไปสานสัมพันธ์กับพี่ใหญ่อาเซียนอย่างอินโดนีเซียและพี่กลางซึ่งเป็นตัวกลางของอาเซียนทุกประเทศอย่างไทย ก้าวขึ้นไปกระชับความแนบแน่นกับอาเซียนได้อีกระดับหนึ่ง

กับอินโดนีเซียนั้นไม่ต้องพูดถึง ด้วยศักยภาพที่ดีกว่าใครในภูมิภาคในรอบศตวรรษนี้ แผนการของจีนเช่นธนาคารโครงสร้างพื้นฐานหรือการครองประมงอาเซียนนั้นจะสำเร็จสะเด็ดน้ำไปเลยด้วยเสถียรภาพเศรษฐกิจการเมืองของอินโดนีเซีย แต่จีนยังวางใจอินโดนีเซียไม่ได้นักเพราะพื้นฐานแล้วคนอินโดนีเซียมีหลายกลุ่ม บาดแผลความขัดแย้งระหว่างบางกลุ่มกับชนเชื้อสายจีนก็ยังมีอยู่ในหลายพื้นที่ อีกทั้งสหรัฐ ฯ ก็รุกอินโดนีเซียหนักเช่นกัน ไทยเหนือกว่าอินโดนีเซียในแง่ของความใกล้ชิดในหลายด้าน โดยเฉพาะพลังความจริงใจของคนไทยเชื้อสายจีนกับจีนแผ่นดินใหญ่ อีกทั้งไทยก็มีประโยชน์ในแง่ของความเป็นกลางของอาเซียน เป็นตัวเปิดประตูเข้าออกทั้งทางฟากมหาสมุทรอินเดียและแปซิฟิก กับความขัดแย้งต่างๆ ที่ไทยมักไม่ใช่คู่ขัดแย้งร่วม ไทยก็ช่วยเจรจาได้ เมื่อสอดประสานกับขีดความสามารถทางการค้าการเจรจาของรัฐบาลนี้ก็เหมือนติดปีกให้จีน เราจึงจะเห็นจีนเอื้อประโยชน์ให้กับไทยในหลายด้านมากขึ้น ส่งผลดีต่อทั้งไทยและอาเซียนโดยรวม แต่ก็ต้องพิจารณาความสัมพันธ์บางกรณีที่สุ่มเสี่ยงเป็นการเฉพาะบ้างเหมือนกัน

ลักษณาการแบบ "พี่ใหญ่ใจดี" ของรัฐบาลปักกิ่งอาจจับใจคนไทยมากกว่ามาด "กึ่งเพื่อนกึ่งธุรกิจ" ของสหรัฐ ฯ แต่จีนก็ไม่ได้ทำให้ฟรี หลายอย่างสร้างผลกระทบเงียบๆ กับไทยมานานแล้ว เช่น การขยายพื้นที่เขาปลูกป่าเศรษฐกิจขายนายทุนจีน การใช้แม่น้ำโขงหรือการทะลักเข้ามาของสินค้าจีนคนจีนที่ กำลังเปลี่ยนแปลงโครงสร้างเศรษฐกิจและสังคมทางเหนือ ในอนาคตเรื่องเหล่านี้จะแรงขึ้นอีกเมื่อมองว่าจีนไม่มีทางเปลี่ยนนโยบายลงทุนข้ามชาติข้ามโลกเพื่อลดความร้อนแรงภายในประเทศของตนได้ ไทยจึงควรต่อรองเรื่องประเภทนี้ให้ลุ่มลึกกว่าที่เป็นอยู่

การรักษาดุลยภาพกับประเทศต่างๆ ก็เป็นเรื่องที่ไทยต้องมองเกมให้ขาด ขาดกว่าความสัมพันธ์ทวิภาคีไทยจีน สันติภาพในอาเซียนนั้นดีแน่ ไทยไม่ใช่เพียงแต่จะช่วยทั้งจีนทั้งอาเซียนในเรื่องที่พอเห็นตรงหน้าอย่างเรื่องทะเลจีนใต้หรือการพัฒนาเอเชียได้ แต่ก็อาจต้องยุ่งขิงกับเรื่องระบบความขัดแย้งที่จีนกำลังก่อตัวกับอินเดีย หรือเป็นสะพานจีนกับญี่ปุ่นด้วย นี่เป็นเพียงส่วนหนึ่งของไทยในฐานะมหาอำนาจด้านการเป็นตัวกลางจะต้องเผชิญ ซึ่งแน่นอนว่าหากไปได้สวย นายกยิ่งลักษณ์ก็จะสวยขึ้นอีก