จำนำข้าวไร้ประสิทธิภาพ รัฐบาลจะมีทางแก้อย่างไร

ของอังกฤษเกี่ยวกับนโยบายรับจำนำข้าว โดยเห็นว่านโยบายดังกล่าวไม่ใช่นโยบายที่ผิดพลาด แต่เป็นนโยบายที่ทำให้เกิดการใช้จ่ายเงินไม่มีประสิทธิภาพ เพราะเป็นการใช้ภาษีช่วยอุดหนุนให้เกษตรกรมีรายได้เพิ่มขึ้น ซึ่งนายพันธ์ศักดิ์ไม่ได้ขยายความมากนัก ถึงความไร้ประสิทธิภาพของการใช้จ่ายงบประมาณ แต่สิ่งที่ปรากฏให้เห็นจากโครงการดังกล่าวในช่วงปีที่ผ่านมาก็เป็นหลักฐานยืนยันได้อย่างดี

แน่นอนว่ารัฐบาลย่อมแสดงจุดยืน ว่านโยบายรับจำนำข้าวไม่ใช่นโยบายที่ผิดพลาด และเพื่อตอกย้ำว่าเป็นนโยบายที่ถูกต้อง รัฐบาลได้อนุมัติงบประมาณสำหรับโครงการรับจำนำข้าวในฤดูกาลผลิตใหม่อีก 2.7 แสนล้านบาท โดยมีการเปลี่ยนตัวรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์เข้ามาดูแล และยังเดินหน้าโครงการตามแนวทางเดิม เพียงแต่มีการตรวจสอบในเรื่องการทุจริตและพยายามหาช่องทางขายข้าวให้มากขึ้น ท่ามกลางสถานการณ์ราคาข้าวยังมีแนวโน้มลดลง ซึ่งเชื่อว่ารัฐบาลจะประสบปัญหาระบายข้าวเช่นเดียวกับปีการผลิตก่อน

ที่ผ่านมา มีผู้เชี่ยวชาญทั้งชาวไทยและต่างประเทศวิพากษ์วิจารณ์ นโยบายรับจำนำข้าวของรัฐบาล ว่ามีความผิดพลาดตั้งแต่ต้น ไม่ว่าจะเป็นแนวทางการรับจำนำข้าวทุกเมล็ดและการตั้งราคารับจำนำที่สูงกว่าตลาดมากเกินไป ซึ่งมีการประเมินตั้งแต่ต้นว่าโครงการดังกล่าวจะขาดทุนมหาศาล และก็เป็นไปตามที่คาดว่ารัฐบาลจะขาดทุนจำนวนมหาศาล แม้จะอ้างว่ายังไม่มีผลขาดทุนเนื่องจากยังไม่มีการระบายข้าว แต่จากตัวเลขที่มีการประเมินออกมาจากหน่วยงานรัฐเองก็ปรากฏผลขาดทุนหลายหมื่นล้านบาท

อย่างไรก็ตาม ประเด็นเรื่องความผิดพลาดของนโยบายนั้นยังเป็นที่ถกเถียงกันได้ เพราะมีการประเมินจากมุมมองที่แตกต่างกัน แต่ประเด็นเรื่องของความไร้ประสิทธิภาพถือว่าเป็นเรื่องที่มีความสำคัญยิ่งกว่า เนื่องจากจะสะท้อนให้เห็นถึงความล้มเหลวของนโยบายอย่างสิ้นเชิง เพราะหากเกิดความไร้ประสิทธิภาพเกิดขึ้นในนโยบายดังกล่าวแล้ว ย่อมเป็นไปไม่ได้ที่จะเป็นนโยบายที่ถูกต้องได้ นั่นเท่ากับว่าคำกล่าวของนายพันธ์ศักดิ์มีความขัดแย้งในตัวเอง ซึ่งเป็นไปไม่ได้ที่สิ่งขัดแย้งกันเองจะอยู่ด้วยกันได้

ปัญหาของความไร้ประสิทธิภาพ ของโครงการรับจำนำข้าวสามารถมองได้หลายแง่มุม แต่ที่ผ่านมายังไม่มีคนในรัฐบาลยอมรับว่าโครงการดังกล่าวไร้ประสิทธิภาพ แต่กลับมองว่าทำให้ชีวิตความเป็นอยู่ของเกษตรกรดีขึ้นจากรายได้สูงขึ้น และในช่วงที่ผ่านมา รัฐบาลมักจะอ้างว่าสามารถเหตุที่เศรษฐกิจขยายตัวได้เนื่องจากการบริโภคภายในขยายตัวได้ดี ซึ่งส่วนหนึ่งก็เป็นรายได้จากโครงการรับจำนำ อย่างไรก็ตาม ในเรื่องนี้ยังไม่มีการพิสูจน์หรือสัญญาณชี้เห็นว่าเป็นเช่นนั้น แต่เป็นการกล่าวอ้างในภาพรวม

เราเห็นว่าหากรัฐบาลเห็นว่าโครงการรับจำนำข้าวไร้ประสิทธิภาพ รัฐบาลจำเป็นต้องทบทวนใหม่ว่ามีปัญหาตรงไหน เพราะนายพันธ์ศักดิ์ชี้ให้เห็นว่ามาจากการใช้เงินภาษีไปอุดหนุนให้เกษตรกรมีรายได้เพิ่มขึ้น และการอุดหนุนรายได้ก็เป็นหัวใจของโครงการรับจำนำสินค้าเกษตรทั้งหมดของรัฐบาล รัฐบาลอาจต้องมาทบทวนถึงสาเหตุของการใช้งบประมาณแบบไร้ประสิทธิภาพใหม่ แต่ปัญหาก็คือจะทำได้หรือไม่ เพราะความไร้ประสิทธิภาพก็เนื่องมาจากนโยบายตอนเริ่มต้น และเป็นนโยบายเพื่อหวังผลการเมืองมากกว่าการเพิ่มรายได้จากการอุดหนุนราคา