สมาคมนักข่าวนักหนังสือพิมพ์ เชิญผู้มีประสบการณ์ ด้านการเจรจาความขัดแย้งมาพูดคุยหลายคน
เป็นความพยายามที่จะ "ถอดบทเรียน" การเจรจาระหว่างรัฐไทย กับบีอาร์เอ็น ย้ำก่อนตรงนี้เพราะมีคำถามว่าทำไมไม่เชิญ พล.ท.ภราดร พัฒนาถาบุตร เลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติ (สมช.) ซึ่งเป็นตัวแทนรัฐบาลไทยที่ไปเจรจาบีอาร์เอ็น มาร่วมด้วย ย้ำว่า ต้องการ "คนที่มีบทเรียน" ไม่ใช่ผู้ที่กำลังเล่นบท "ผู้เจรจา"
>>> คนแรก พล.อ.เอกชัย ศรีวิลาศ ผู้อำนวยการสำนักสันติวิธีและธรรมมาภิบาล สถาบันพระปกเกล้า มีชื่อไปเจรจา แต่ถึงเวลา ตัวกลับไม่ปรากฎ ซึ่งให้เหตุผลว่า บอกจะไปเจรจากับบีอาร์เอ็น แต่ผู้เจรจาไม่เคยพูดคุยกันถึงโครงการเจรจา มันก็ไม่ประโยชน์ และย้ำว่า การที่ไปคุยกับ ฮัสซัน ตอยิบ ถามว่าเป็นหัวหน้าไหม คำตอบคือ ไม่ใช่ พร้อมยกบทเรียนตอนคุยกับ "สะแปอิง บาซอ" "ครูใหญ่" แห่ง "โรงเรียนธรรมวิทยามูลนิธิ" รู้ว่าต้องคุยผ่านใคร แต่สังเกตได้ว่าเขาเชื่อมโยงกันได้
>>>พล.อ.เอกชัย บอกว่า ตอนนี้ในส่วนของคนที่ควบคุมปฏิบัติการเป็นหัวหน้าอูลามา ในพื้นที่นราธิวาส คือคนที่รับมาจากสภา ขณะที่ผู้ปฏิบัติการในระดับล่าง ระดับหมู่บ้าน ฝ่ายทหารชิดซ้าย เพราะเขามีอยู่ทุกชุมชน เขาเอกซเรย์ได้หมด ใครผ่านพื้นที่เขารู้หมด เขาจะเก็บใครเขาจะทำได้ทันที อยู่ที่ว่าเขาจะทำหรือไม่ คนๆ นั้นเป็นเป้าเขาหรือไม่
>>> ขณะที่อาจารย์มารค ตามไท ผู้อำนวยการสร้างสันติภาพต้นปันรัก จ.เชียงใหม่ ผู้มีประสบการณ์เจรจาลับสันติภาพกับแกนนำผู้ก่อความไม่สงบตั้งแต่สมัยรัฐบาล พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร บอกว่า สิ่งเดียวที่กลุ่มรบ บอกได้ก็คือไม่พอใจกับสิ่งที่เป็นอยู่ พอถามว่า ไปร่างข้อเสนอมา รอเป็นเดือนร่างไม่ออกเพราะแนวของเขาไม่ใช่แนวคิดด้านโครงสร้าง ดังนั้นจึงบอกว่า ไปหานักวิชาการมาช่วยร่างก็ได้ แต่กลุ่มนั้นไม่ใช่กลุ่มที่ริเริ่มพูดคุย แต่ก็ไม่ปฏิเสธ คนที่ไปคุยก็คุยอีกแบบ ไม่ใช่มาแทนที่การคุย เพราะจริงๆ ทั้งหมดเป็นเรื่อง "โครงสร้างการเมือง" ต้องเอาคนที่สามารถเสนอได้ ไม่ใช่คนแค่บอกไม่ชอบสิ่งที่เป็นอยู่ ไม่ควรมาแทนกัน
>>> ส่วนการใช้โมเดลศรีลังกา มาใช้กับ 3 จังหวัดภาคใต้ นั้น อาจารย์มารค บอกว่า จะได้ฆ่ากันตามหมด ประชาชนในพื้นที่ก็จะตายด้วย เพราะศรีลังกาเขามีกองทัพชัดเจน เหมือนสงคราม แต่ใน 3 จังหวัดเราต้องไปรบกับประชาชน รวมทั้งพวกที่จะถูกลูกหลงอีกจำนวนมาก
>>> ส่วนดร.ปณิธาน วัฒนายากร อาจารย์คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และอดีตเลขาธิการนายกรัฐมนตรีรัฐบาล อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ บอกว่า ถึงเวลาต้องทบทวน ต้องตั้งคำถามใหม่ว่า ขบวนการพูดคุยนี้ยืดหยุ่นได้ไหม คือถ้าไม่ทบทวนคงไม่ได้ เพราะอาจารย์มารค บอกว่าได้ยืดหยุ่นได้น้อยมาก อันนี้จะเป็นปัญหาเพราะผู้เชี่ยวชาญการเจรจาอย่างอาจารย์มารค ซึ่งใช้เวลาครึ่งชีวิตในการเข้าไปดูขบวนการพูดคุย ไม่ใช่ภาคใต้อย่างเดียว ถ้าคนเชี่ยวชาญด้วยการพูดคุย เจรจาภาคใต้บอกว่า ยืดหยุ่นได้น้อยมาก มันเป็นปัญหาใหญ่
>>> ทางออกต้องมี "ถอยบ้าง" "ขยับบ้าง" โดยที่ขบวนการทั้งหมดไม่กระทบฝ่ายเราซึ่งต้องไปข้างหน้า รัฐจะ "ถอย" อย่างไร เนื่องจาก "ราคาการถอย" สูงมาก ถอยปุ๊บฝีกฝ่ายเขาจะบอกว่า คุณไม่ตั้งใจในการสร้างสันติภาพ ขบวนการที่ทำอยู่จะกระเทือนทั้งหมด
>>> ถึงกระนั้นรัฐต้องใช้เวลานี้ทบทวน และหาทางออกแบบ ต้องหาคนที่ยืดหยุ่นกว่านี้ เป็นหัวหน้าทีมลงไป หาคนที่เขายอมรับมากกว่านี้ พูดคุยกับเขาได้มากกว่านี้ คนที่รู้ภาษาเขา มีอำนาจจริงในการปรับเปลี่ยน คือถ้าทำไม่ได้ปัญหาจะตามมาเต็มไปหมด
