ความบัดซบของจีดีพี

มีมาตรวัดผลผลิตเศรษฐกิจด้วยจีดีพีอันเป็นวิธีที่บัดซบรวมอยู่ด้วย ผมใช้คำว่า “บัดซบ” เพื่อสะท้อนคำที่เขาใช้สองคำรวมกัน นั่นคือ “absurd” และ “distorted”

ผู้อ่านคอลัมน์นี้มาชั่วระยะหนึ่งอาจจำได้ว่า ผมพูดถึงความบกพร่องของจีดีพีหลายครั้งเนื่องจากมันรวมสิ่งที่ไม่ดีไว้ในมาตรที่คนทั่วไปเข้าใจว่าใช้วัดสิ่งที่ดี ด้วยเหตุนี้ รัฐบาลของทุกประเทศจึงพยายามผลักดันให้จีดีพีขยายตัวอย่างต่อเนื่อง ผมเคยอ้างถึงเรื่องการรื้อฝาและหลังคาบ้านมาเผาเพื่อเอาตัวเลขจีดีพีและเรื่องการผลิตบุหรี่ออกมามอมเมาประชาชนด้วยเช่นกัน

นักเศรษฐศาสตร์เข้าใจความบกพร่องของมาตรวัดตัวนี้เป็นอย่างดีหากเขาไม่ใช่เมธีจอมปลอม เรื่องความบกพร่องของจีดีพีเป็นประเด็นใหญ่ประเด็นหนึ่งซึ่งรวมอยู่ในวาระหลักของการประชุมองค์การสหประชาชาติ ณ เมืองรีโอเดอจาเนโรเมื่อกลางปีที่ผ่านมา อย่างไรก็ตาม ณ วันนี้ ผู้นำโลกยังตกลงกันไม่ได้ว่าจะทำอย่างไรจึงจะได้มาตรวัดเศรษฐกิจที่ไม่มีข้อบกพร่องในแนวของจีดีพี

เนื่องจากอัล กอร์เป็นผู้เชี่ยวชาญด้านสิ่งแวดล้อม เขาจึงมองเห็นอย่างจะแจ้งเรื่องการรื้อฝาและหลังคาบ้านมาเผาเพื่อเอาจีดีพี ฝาและหลังคาบ้านในที่นี้มีความหมายกว้างกว่าบ้านที่เราใช้เป็นที่หลับนอนรายวัน การตัดต้นไม้ทำลายป่านับว่าเป็นการรื้อฝาและหลังคาบ้านอย่างหนึ่ง เช่นเดียวกับการทำลายภูเขาเพื่อเอาถ่านหินและแร่ธาตุต่างๆ แม้แต่การสร้างมหาวิหารและอาคารขนาดยักษ์จำพวกพีระมิดและนครวัดก็เป็นกิจกรรมจำพวกรื้อฝาและหลังคาบ้านมาสร้างจีดีพี ที่ต่างไปบ้างคือสิ่งก่อสร้างขนาดยักษ์เหล่านั้นเป็นส่วนประกอบสำคัญของปัจจัยที่นำไปสู่ความล่มสลายของอารยธรรมโบราณ ทั้งนี้เพราะมันใช้ทรัพยากรมากมายหมดไปโดยไม่เกิดประโยชน์ที่แท้จริง ตรงข้าม มันทำลายสิ่งแวดล้อมอย่างร้ายแรง

แม้จะมีบทเรียนจากอดีตให้เห็นเป็นที่ประจักษ์ แต่การสร้างมหาวิหารและอาคารขนาดยักษ์ยังดำเนินต่อไป ดูไบกำลังพยายามเป็นผู้นำโลกในด้านนี้โดยไม่คิดว่าสิ่งก่อสร้างเหล่านั้นเป็นเสมือนด้านหัวของเหรียญหนึ่งซึ่งทางด้านก้อยเป็นการทำลายควบคู่กันไปด้วย จากมุมมองของเศรษฐกิจ การผลิตสิ่งเหล่านั้นนำอีกด้านหนึ่งของมันมาในรูปของการบริโภคเกินพอดีเพราะไม่มีความจำเป็นสำหรับดำเนินชีวิต

อัล กอร์เป็นผู้นำชั้นแนวหน้าของสังคมอเมริกันและได้รับรางวัลโนเบลจากการรณรงค์เพื่อถนอมรักษาสิ่งแวดล้อม คงด้วยเหตุนี้เขาจึงดูจะมองข้ามที่มาของจีดีพีอีกมากมายในสังคมอเมริกันทั้งที่มันเป็นการทำลายอย่างแจ้งชัด ที่เลวร้ายไม่น้อยกว่ากันคือมันเป็นแนวโน้มที่เกิดขึ้นทั่วโลก การได้รู้จักสหรัฐอเมริกามาเกือบ 50 ปี ผมมีข้อสังเกตจำนวนมาก ขอพูดถึง 3 เรื่อง

เรื่องแรกได้แก่การขยายตัวของบ่อนการพนันในแนวของเมืองลาส เวกัสซึ่งมีชื่อเสียงโด่งดังและคนไทยมักแวะไปเสี่ยงโชค ในช่วง 50 ปีที่ผ่านมา บ่อนการพนันแนวนั้นได้ขยายออกไปอย่างกว้างขวางทั้งในรูปของการสร้างเมืองพักผ่อนหย่อนใจเช่นเมืองแอตแลนติกซีตี้ในรัฐนิวเจอร์ซี่ การใช้เรือสำราญเป็นบ่อนการพนันในสายน้ำต่างๆ และบ่อนที่สร้างขึ้นในเขตอิสระของชาวพื้นเมืองดั้งเดิมซึ่งมีกระจัดกระจายอยู่หลายร้อยแห่ง ล่าสุดประชาชนในรัฐแมรีแลนด์ซึ่งอยู่ติดกับกรุงวอชิงตันได้ยินยอมให้สร้างบ่อนแนวลาส เวกัสขึ้นในรัฐของตน บ่อนการพนันได้รับการเสริมด้วยการเพิ่มขึ้นของหวยหลากหลายชนิด เมื่อรวมกัน การพนันจึงเป็นธุรกิจขนาดยักษ์ซึ่งเพิ่มจีดีพี แต่มีปัญหาตามมาสารพัด

เรื่องที่สองได้แก่ความปลอดภัยในสนามบินและสำนักงานต่างๆ เรื่องนี้มีความเปลี่ยนแปลงแบบก้าวกระโดดเกิดขึ้นหลังเหตุการณ์วันที่ 11 กันยายน 2544 เมื่อผู้ก่อการร้ายใช้เครื่องบินโดยสารถล่มตึกในนครนิวยอร์กและนอกกรุงวอชิงตัน ณ วันนี้ ตามสนามบินมีผู้รักษาความปลอดภัยที่มีอาวุธครบมือเดินอยู่ทั่วและมีการตรวจผู้โดยสารอย่างเข้มงวดมาก ตามสำนักงานต่างๆ มีกล้องวงจรปิดติดอยู่ บางแห่งมียามถืออาวุธครบมือเฝ้าอยู่ด้วย สิ่งเหล่านี้เพิ่มจีดีพีจากสิ่งที่เลวร้ายไม่ว่าจะเป็นการติดตั้งกล้องวงจรปิดหรือการผลิตอาวุธ

ล่าสุด หลังจากเด็กชั้นประถม 20 คนถูกยิงตายในโรงเรียนแห่งหนึ่งในรัฐคอนเนตทิกัตเมื่อเดือนธันวาคมที่ผ่านมา โรงเรียนจำนวนมากเริ่มจ้างยาม หรือไม่ก็ใช้ตำรวจที่มีอาวุธครบมือเข้าไปประจำการในอาคารเรียน งานจำพวกนี้เพิ่มตัวเลขจีดีพีในแนวที่ไม่เคยมีมาก่อน มันสะท้อนความถดถอยของสังคม

เรื่องแรกเกิดขึ้นด้วยความตั้งใจ สองเรื่องหลังเกิดขึ้นเพราะมีเหตุผลักดัน ทั้งหมดเพิ่มจีดีพีทั้งที่มันเลวร้าย ตัวอย่างเหล่านี้ชี้ชัดว่าเมื่อรัฐบาลแถลงเรื่องเป้าหมาย หรือการขยายตัวของจีดีพี เราต้องถามต่อว่ามันมีที่มาอย่างไร หากมันมาจากสิ่งเลวร้ายจำพวกบ่อนการพนัน เราควรต่อต้าน หากมันมาจากสนิม หรือความถดถอยของสังคม เราต้องกำจัดต้นตอของมัน