สำหรับคนวัยทำงานที่ต้องทุ่มเทชีวิตให้กับเป้าหมาย การประชุม และงานที่เร่งรีบ บางครั้งเราอาจลืมไปว่า “ปลายทางของทุกความพยายาม”คือการได้ปกป้องและดูแลคนที่เรารัก “ครอบครัว” จึงเปรียบเสมือนพื้นที่ปลอดภัยทางจิตใจ เป็นแหล่งเติมพลังใจที่สำคัญที่สุด และ เป็นจุดเริ่มต้นของสุขภาวะที่ดีในทุกมิติ
สอดคล้องกับแนวคิด Happy 8 (ความสุข 8 ประการ) ของ สสส. โดยสำนักสนับสนุนสุขภาวะองค์กร ที่เน้นย้ำเรื่อง "Happy Family" หรือ "ครอบครัวดี" เพราะเชื่อว่ารากฐานครอบครัวที่แข็งแรง จะสร้างความมั่นคงทางใจให้คนทำงาน พร้อมที่จะนำพลังความสุขจากบ้านกลับไปขับเคลื่อนงานได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ
ความสุข 8 ประการ (Happy 8) ประกอบด้วย
- Happy Body (สุขภาพดี) : การมีร่างกายแข็งแรง สุขภาพดี ทั้งการกิน การนอน และการออกกำลังกาย
- Happy Heart (น้ำใจงาม) : การมีน้ำใจ เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ มีจิตอาสา และแบ่งปันต่อเพื่อนร่วมงาน
- Happy Society (สังคมดี) : การมีความรักสามัคคี สังคมในที่ทำงานมีความสุข และรับผิดชอบต่อสังคมภายนอก
- Happy Relax (ผ่อนคลาย) : การผ่อนคลาย ลดความเครียดจากการทำงาน เพื่อสมดุลชีวิตที่ดี
- Happy Brain (หาความรู้) : การใฝ่รู้ พัฒนาตนเอง ศึกษาหาความรู้ใหม่ๆ เพื่อนำมาประยุกต์ใช้ในการทำงาน
- Happy Soul (ทางสงบ) : การมีจิตใจที่สงบ ยึดมั่นในคุณธรรม และมีสติปัญญาในการใช้ชีวิต
- Happy Money (ปลอดหนี้) : การรู้จักเก็บออม บริหารจัดการเงิน ปลอดหนี้สินที่ไม่จำเป็น
- Happy Family (ครอบครัวดี) : การมีครอบครัวที่อบอุ่น มั่นคง และดูแลสมาชิกในครอบครัวอย่างดี
ทั้งนี้ พื้นฐานดั้งเดิมวัฒนธรรมของไทย ให้ความสำคัญครอบครัวมาก เรามีหลักการอาวุโสสัมมาคารวะ ซึ่งเป็นสิ่งที่ได้ถูกถ่ายผ่านความนึกคิดของแต่ละรุ่นแต่ละยุคแพร่หลายสืบต่อกันมา ไม่เฉพาะครอบครัวของเราเอง แต่ยังขยายไปสู่การมีสัมมาคารวะกับผู้หลักผู้ใหญ่คนอื่นๆ จนถึงครอบครองอื่นๆ ด้วย
แต่ก็น่าเสียดายว่า ระยะหลัง เริ่มมีคนนำแนวคิด พ่อแม่ ไม่ได้เป็นผู้มีบุญคุณ ไม่ต้องตอบแทน ไม่ต้องกตัญญู แค่ทำหน้าที่ของตนเอง ผู้หลักผู้ใหญ่กับเด็กมีความเท่าเทียมเสมอกัน ไม่จำเป็นต้องไปอ่อนน้อมเป็นพิเศษ กรอกหูเยาวชนทุกวันวันละหลายๆรอบ ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าเป็นห่วงยิ่งแล้ว ครอบครัวไทย จะยังสร้างครอบครัวที่อบอุ่นและมั่นคงต่อไป ได้อย่างไร
ครอบครัวไทยที่อบอุ่นยังเป็นจริงอยู่ไหม??
วัฒนธรรมไทยมีรากฐานเปรียบเสมือนรากแก้วอันหยั่งลึกจากสถาบันครอบครัวที่อบอุ่นและเข้มแข็ง โดย การเลี้ยงดูแบบไทยมักเป็นระบบครอบครัวขยายที่เน้นความผูกพัน การดูแลเอาใจใส่ของปู่ย่าตายายและพี่ป้าน้าอา ซึ่งช่วยสร้างฐานจริยธรรมที่แข็งแกร่ง ความรู้สึกปลอดภัย และภูมิปัญญาท้องถิ่นที่สืบทอดกันมา ซึ่งถือเป็นพื้นฐานสำคัญที่สุดของสังคมไทย
การทำครอบครัวให้อบอุ่น ยากไหม เชื่อว่าคำตอบคือ “ยาก” ถึง “ยากมาก!” เพราะ สังคม สิ่งแวดล้อม ความเจริญทางด้านวัตถุ ความทันสมัยของเทคโนโลยี มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วรุนแรง และตลอดเวลา ทุกคนต้อง “ปรับตัว” และต้อง “อยู่รอด” ให้ได้ สถานการณ์การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวนี้ แน่นอนต้องส่งผลต่อความอ่อนแอและเปราะบางของ “สมาชิกครอบครัว” และ “ครอบครัว” มากขึ้นเรื่อย ๆ
จากการสำรวจ “ครอบครัวอบอุ่นคนทำงาน” จำนวน 4,881 คน ที่กำลังทำงานอยู่ในภาครัฐ รัฐวิสาหกิจ เอกชน วิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) และ วิสาหกิจชุมชน จำนวน 100 องค์กรในประเทศไทย เมื่อปี 2561 โดยสถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล โดยศึกษาใน 3 องค์ประกอบ คือ “ความอบอุ่น” พบว่า ภาพรวม “ครอบครัวอบอุ่น” ของกลุ่มตัวอย่าง มีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 71.9 คะแนน
ผลสำรวจ “ครอบครัวอบอุ่น” พบประเด็นน่าสนใจ ได้แก่
- การอาศัยอยู่ร่วมกันทุกวัน หรือ เกือบทุกวัน และการมีเวลาอยู่กับครอบครัวที่เพียงพอมีความสัมพันธ์ทางบวกต่อค่าคะแนนครอบครัวอบอุ่น
- ครอบครัวคนทำงานที่แต่งงานและอยู่ร่วมกันมีค่าคะแนนเฉลี่ยครอบครัวอบอุ่นสูงที่สุด รองลงมาได้แก่ครอบครัวกลุ่มที่เป็นโสด ส่วนครอบครัวกลุ่มคนทำงานที่อยู่ด้วยกันโดยไม่ได้แต่งงานมีค่าคะแนนเฉลี่ยครอบครัวอบอุ่นต่ำกว่าครอบครัวคนทำงานกลุ่มสถานภาพสมรสอื่น
- ครอบครัวคนทำงานที่มีสมาชิกเป็นผู้สูงอายุมีค่าคะแนนครอบครัวอบอุ่น สูงกว่าครอบครัวคนทำงานที่ไม่มีสมาชิกเป็นผู้สูงอายุ
ผลการสำรวจนี้ สะท้อนว่า ครอบครัวไทยยังเป็นครอบครัวขยายที่สมาชิกหลากหลายรุ่นยังอยู่ร่วมกันในครอบครัว สมาชิกครอบครัวยังต้องการเวลาที่อยู่ร่วมกัน และคุณค่าของผู้สูงอายุในครอบครัวก็ยังคงอยู่
ร่วมด้วยช่วยกัน สร้างครอบครัวที่อบอุ่น
“วันครอบครัว” ถูกกำหนดให้เป็นวันสำคัญวันหนึ่งของประเทศไทยคือวันที่ 14 เมษายน ขณะที่สหประชาชาติได้ประกาศให้วันที่ 15 พฤษภาคม ของทุกปี เป็นวันครอบครัวสากล เพื่อส่งเสริมให้ทุกคนเห็นคุณค่าและความสำคัญของครอบครัว เพราะเชื่อว่าสังคมที่ดีควรเริ่มต้นมาจากครอบครัวที่อบอุ่น เมื่อพบปัญหา อุปสรรค ความทุกข์ ครอบครัวจะอ้าแขนรับ และเป็นผู้มอบความรัก ความเข้าใจ กำลังใจให้สมาชิกในครอบครัว ซึ่งจะช่วยลดปัญหาสังคมในด้านต่างๆ ได้อย่างดียิ่ง
ครอบครัวอบอุ่น จึงไม่ใช่เรื่องยากที่สมาชิกในครอบครัวจะร่วมกันทำ ยิ่งพื้นฐานครอบครัวไทยจากการสำรวจ ที่มีความสงบสุขและความอบอุ่นเป็นต้นทุนที่แข็งแกร่งเป็นฐานรากแก้วทางวัฒนธรรมไทยที่แน่นเหนียว
คำว่า ครอบครัวอบอุ่นจึงไม่ได้หมายถึงเพียงแค่ครอบครัวที่มีพ่อแม่ลูกสมบูรณ์เท่านั้นจึงจะอบอุ่น แต่ครอบครัวอบอุ่นคือ ครอบครัวที่สมาชิกในครอบครัวทุกคนไม่ว่าจะมีองค์ประกอบครบหรือไม่ มีลักษณะเฉพาะหรือไม่สมบูรณ์อย่างไร ครอบครัวทุกครอบครัวควรจะอบอุ่นได้ ต้องมีเวลาคุณภาพ มีพื้นที่ และมีกิจกรรมร่วมกันอย่างสร้างสรรค์ เพิ่มความเข้มแข็งที่เป็นกิจกรรมการใช้เวลาร่วมกันในครอบครัวที่ทำกันอยู่แล้วให้กลายเป็นกิจกรรมชีวิตประจำวัน การเปลี่ยนแปลงใดๆ ก็ตามแม้จะรวดเร็วและรุนแรงแค่ไหน ครอบครัวก็ไม่หวั่นไหว…เป็นครอบครัวอบอุ่นตลอดไป
กล่าวโดยสรุป บางคนอาจจะอยากให้ไทยเหมือนต่างประเทศ แต่ลืมไปว่า ต้นกำเนิดวัฒนธรรมต่างกัน วัฒนธรรมไทยมีต้นกำเนิดมาเป็นพันพันปี เปรียบเสมือนไม้ใหญ่ที่มีรากแก้วหยั่งลึกสืบต่อกันมาหลายชั่วอายุคน ในขณะที่บางวัฒนธรรม เปรียบเสมือนไม้ล้อมมาปลูกไร้รากแก้ว มีเพียงรากฝอยคอยหาอาหาร ไม้กลุ่มนี้ ไม่มีทางที่จะสร้างรากแก้วขึ้นมาให้แข็งแรงขึ้นมาได้
แล้วทำไม เราจึงไปหลงเพ้อกับไม้ล้อมที่มีแต่รากฝอย ละเลยกับไม้ที่มีรากแก้วหยั่งลึก จนบางคน คิดจะโค่นทิ้งเสียด้วยซ้ำ